Η οικειότητα και η ασφάλεια του σπιτιού καθιστά πιο εύκολο να θυμώσουμε εκεί
Η ευκολία της οργής και η δυσκολία διαχείρισής της. Πόσο υγιές συναίσθημα είναι ο θυμός και πότε καταντά επικίνδυνο για εμάς και τους γύρω μας;

Ο θυμός είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα. Όπως και τα υπόλοιπα συνοδεύεται από ψυχολογικές και βιολογικές αλλαγές. Η ένταση της συναισθηματικής αυτής κατάστασης ποικίλλει, εφόσον μπορεί να ξεκινήσει από έναν απλό ερεθισμό και να καταλήξει σε έντονη μανία και οργή. Τι μας προκαλεί τον θυμό; Στη σημερινή κοινωνία, ο θυμός αποτελεί αναμφίβολα το πιο εύκολα εκφραστικό συναίσθημα που μπορούμε να εξωτερικεύσουμε. Πιο πρόσφατο παράδειγμα ιδιαίτερα έντονης οργής και επιθετικότητας, η άγρια δολοφονία τριών νεαρών ανδρών σε πολυσύχναστο κεντρικό μέρος της συμπρωτεύουσας.

Όποια και να ήταν η αιτία και η αφορμή, η συσσωρευμένη οργή, ο θυμός και η αγανάκτηση όπλισαν το χέρι ενός ατόμου για να προχωρήσει στις επιθέσεις. Μια οργή που κατακλύζει, δυστυχώς, όλο και περισσότερους ανθρώπους που οδηγούνται στην έκφρασή της με θλιβερά αποτελέσματα για τους ιδίους αλλά και για τους γύρω τους. Η Ψυχολόγος Εξελικτικής-Σχολικής κατεύθυνσης δρ Αριστονίκη Θεοδοσίου Τρυφωνίδου μας βοήθησε να κατανοήσουμε τον θυμό ως συναίσθημα και ως έκφραση, και να αντιληφθούμε ότι στο χέρι μας είναι η σωστή διαχείρισή του.

Λογικά… θυμώνουμε
Συνήθως θυμώνουμε με τα άτομα που βρίσκονται κοντά μας, όπως μας ανέφερε η δρ Τρυφωνίδου. «Η οικειότητα και η ασφάλεια του σπιτιού καθιστά πιο εύκολο να θυμώσουμε εκεί. Κάποιος δρα και εμείς αντιδρούμε. Ο θυμός είναι δική μας υπόθεση, δική μας αντίδραση. Δεν μας κάνει κάποιος να θυμώσουμε, εμείς επιλέγουμε να θυμώσουμε. Η ευθύνη του θυμού ανήκει σε αυτόν που θυμώνει. Ο θυμός είναι ένα δευτερογενές συναίσθημα, που ακολουθεί ένα ανεπεξέργαστο αρχικό συναίσθημα όπως την απογοήτευση, τον φόβο, την κούραση, την απώλεια, το πένθος, τη θλίψη».

Στην ερώτησή μας γιατί εκφράζουμε με τόση ευκολία τον θυμό μας, η δρ Τρυφωνίδου επεσήμανε ότι «όταν η ανοχή μας απέναντι σε πράγματα και καταστάσεις αρχίζει να φθίνει και όταν το άγχος της καθημερινότητας έχει κατακλύσει το είναι μας, ο θυμός εμφανίζεται σαν τρικυμία, θέλοντας να κατευνάσει τα ατίθασα κύματα». Στη θέση που ισχυρίζεται ότι η εξωτερίκευση του θυμού μας ανακουφίζει, η ψυχολόγος διευκρίνισε ότι «ο θυμός καταπονεί το σώμα μας. Προκαλεί την έκκριση στρεσογόνων ορμονών, που είναι επιβλαβείς για την υγεία μας. Ο θυμός είναι η προειδοποίηση που μας καλεί να αλλάξουμε. Από την άλλη, το να τον κουκουλώνουμε δεν είναι η λύση, καθότι κάποτε θα ξεσπάσει».

Ο θυμός είναι υγεία;
Ο θυμός θεωρείται υγιές συναίσθημα, όταν «έρχεται ως απάντηση οριοθέτησης της συμπεριφοράς του άλλου. Όταν έρχεται σαν φωνή αφύπνισης. Σημασία όμως έχει το πώς θυμώνουμε, το πόσο διαρκεί αυτό και το τι μας δημιουργεί αυτή η θυμώδης αντίδραση. Ο θυμός είναι ανάρμοστος όταν δεν ξέρουμε την πηγή του, όταν δεν μπορούμε να τον διαχειριστούμε αλλά και όταν οι συνέπειές του είναι ολέθριες για τις σχέσεις μας.

Όταν ο θυμός συμβαδίζει με τον σεβασμό, δεν πληγώνει ούτε τις υγιείς σχέσεις ούτε τα ισορροπημένα άτομα. Αν τον θυμό τον δούμε ως ένδειξη ενδιαφέροντος και ως ένδειξη ότι έχουμε εμπιστοσύνη στη σχέση μας, τότε είναι ένα υγιές συναίσθημα. Από την άλλη, αποφεύγουμε να εκφράζουμε τον θυμό μας, όταν η κατάσταση που πυροδοτεί τον θυμό μας είναι εκρηκτική. Προσπαθούμε να αποφεύγουμε να ουρλιάζουμε, να βροντάμε πόρτες, να σαρκάζουμε τους άλλους, να κτυπάμε, να εκσφενδονίζουμε αντικείμενα, να προσβάλλουμε και να ταπεινώνουμε τους γύρω μας», ανέφερε η ψυχολόγος.

«Ο θυμός δεν ταυτίζεται με την επιθετικότητα, αλλά αν ο θυμός πυροδοτεί την επιθετικότητα, τότε δεν είναι μια υγιής ένδειξη. Η σωστή διαχείριση του θυμού αλλά και ο αφοπλισμός του είναι το ζητούμενο. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον θυμό μας δημιουργικά. Αν αναρωτηθούμε στη βάση τού πού θα διοχετεύσουμε την ενέργεια που πυροδοτήθηκε, πώς θα τη νοηματοδοτήσουμε αλλά και πού θα τη διοχετεύσουμε, τότε ο θυμός δεν θα είναι παρά μια γεννήτρια δύναμης και δημιουργικότητας.

Αυτή η ενέργεια μπορεί να μεταλλαχθεί σε δημιουργικότητα και τα αποκαΐδια της, αυτά τα σημάδια που αφήνει πίσω της η ένταση του θυμού, μπορούν να εξομαλυνθούν με κατευναστικές τακτικές. Αυτές οι τακτικές μπορεί να είναι να ακούσουμε μουσική, να τραγουδήσουμε, να μιλήσουμε σε ένα φιλικό πρόσωπο, να κλάψουμε, να παίξουμε ένα μουσικό όργανο, να απομονωθούμε και να ουρλιάξουμε, να ζουλήξουμε κάτι με δύναμη, να βγούμε για τρέξιμο, να παίξουμε μποξ με ένα μαξιλάρι, να κάνουμε δουλειές του σπιτιού, να αναλάβουμε τον κήπο», πρόσθεσε.

«Η μαμά φωνάζει»
Όσοι είναι γονείς στον κόσμο άλλες τόσες είναι οι αιτίες που θυμώνουν. Οι περισσότεροι γονείς, όμως, θυμώνουν γιατί δεν τους ακούνε τα παιδιά τους, σύμφωνα πάντα με τη δρα Τρυφωνίδου. «Είναι ολέθριο να τιμωρούμε το παιδί μας επειδή εξέφρασε τα συναισθήματά του. Για το καλό του παιδιού, όταν οι γονείς θυμώνουν θα πρέπει να κάνουν ένα διάλειμμα για να μπορέσουν να διαχειριστούν τον θυμό τους. Οι γονείς θα πρέπει να αποδεχθούν τον θυμό τους. Η αναγνώριση του θυμού είναι σωτήρια, προτού ο θυμός σωματοποιηθεί. Κατόπιν, ο γονέας θα πρέπει να εκτονώσει την ενέργεια του θυμού του.

Όταν είμαστε θυμωμένοι δεν μπορούμε να απαιτήσουμε πειθαρχία. Καλό είναι να απομακρυνθούν οι γονείς και όταν ηρεμήσουν, τότε να επανέλθουν για να κουβεντιάσουν με το παιδί. Καλό είναι επίσης να ενημερώνονται οι γονείς για τα στάδια ανάπτυξης των παιδιών, για να ξέρουν τι να περιμένουν από το παιδί τους ανά ηλικία. Όταν μας θυμώνουν τα παιδιά, είναι καλό να σκεφτόμαστε ότι είναι ένα στάδιο και θα περάσει, να μην προσωποποιούμε τον θυμό και να προσπαθούμε να δούμε την αστεία πλευρά του».

Από την άλλη, τα ίδια τα παιδιά βιώνουν ποικίλα συναισθήματα. «Δεν είναι ρεαλιστικό να απαιτούμε από τα παιδιά μας να είναι διαρκώς χαρούμενα. Τα παιδιά θυμώνουν όταν δεν ικανοποιηθούν οι ανάγκες τους, όταν υπάρχουν συγκρούσεις, όταν αισθάνονται ότι αδικούνται και όταν νιώθουν ότι απαιτούμε από αυτά πράγματα που αδυνατούν να κάνουν. Τα παιδιά επίσης θυμώνουν όταν υπάρχουν άστοχες συγκρίσεις, ανεκπλήρωτοι στόχοι και όταν δεν μπορούν τα ίδια να επιλέγουν για τη ζωή τους.

Για τον περιορισμό του θυμού των παιδιών θα πρέπει να έχουμε ρεαλιστικές προσδοκίες από το παιδί μας, ανάλογα με το ηλικιακό του φάσμα. Να μην το κτυπάμε, να το ακούσουμε τι έχει να μας πει. Να αποδεχθούμε το γεγονός ότι θύμωσε και να το βοηθήσουμε να αναγνωρίζει τον θυμό του. Όταν όμως αδυνατούμε να διαχειριστούμε μόνοι μας τον θυμό μας και έχουμε συχνές εκδηλώσεις θυμού, τότε ενδεχομένως να ζητήσουμε βοήθεια από κάποιον ειδικό».

Σημάδια που δείχνουν ότι το παιδί χρειάζεται βοήθεια από τον ειδικό
· Το παιδί δεν μπορεί να ελέγξει την επιθετικότητά του και κτυπά τους γύρω του
· Παθαίνει συχνές κρίσεις θυμού
· Δεν αναγνωρίζει την ευθύνη που έχει το ίδιο το παιδί στη δημιουργία του προβλήματος και αισθάνεται συνεχώς πως είναι το θύμα
· Απομακρύνει τους μεγάλους και χάνει συνεχώς φίλους, και μπλέκεται σε διαπροσωπικές συγκρούσεις
· Προκαλεί συνεχώς ζημιές σε ιδιοκτησίες
· Απειλεί να κάνει κακό σε άλλους ή στον εαυτό του
· Έχει συσσωρευμένο θυμό μέσα του και εκφράζει συνεχώς μίσος για τον εαυτό του ή για κάποιον άλλον
· Κάνει κακό σε ζώα ή μικρότερα παιδιά
· Είναι αρνητικό σε όσα του λένε