ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΑ ΧΩΡΙΑ, ΕΡΗΜΩΜΕΝΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΙ ΤΟΠΟΙ…

Τα χωριά Σπήλια και Κούρδαλι τα συναντάμε ταξιδεύοντας από Λευκωσία προς Τρόοδος ανάμεσα στις βουνοκορφές. Τα Σπήλια είναι ένα χωριό που γνώρισε τεράστια άνθηση τα παλιά χρόνια, όταν υπήρχαν λατομεία και ορυχεία

Σήμερα και τα δύο χωριά μαζί έχουν 85 περίπου μόνιμους κατοίκους, ενώ το καλοκαίρι αυξάνεται ο πληθυσμός λόγω διακοπών

Η ιστορία των Σπηλιών και Κουρδάλων ξεκινά από τον 16° αιώνα μ.Χ. Τότε κτίστηκε και η εκκλησία της Παναγίας Χρυσοκουρδαλιώτισσας, που επεκτάθηκε σε μοναστήρι. Με την πάροδο του χρόνου, το χωριό μεγάλωνε και όλο και περισσότεροι κάτοικοι αποκτούσαν και δικά τους κτήματα. Σημαντικός παράγοντας στην αύξηση του πληθυσμού στην περιοχή στάθηκε το γεγονός ότι τότε, για κάποιους λόγους, οι μικρές κοινότητες των γύρω χωριών διαλύονταν, με αποτέλεσμα αρκετοί από τους κατοίκους να καταφεύγουν στα Κούρδαλι. Τα Σπήλια πήραν το όνομά τους, πιθανόν, από το γεγονός ότι στη δυτική πλευρά του χωριού βρέθηκαν ρωμαϊκοί τάφοι ή αλλιώς, όπως τους αποκαλούσαν, «σπήλιοι».

Αριθμεί σε 85 κατοίκους

Τα δύο χωριά έφθασαν στην πιο μεγάλη ακμή τους γύρω στο 1960. Τότε τα Σπήλια αριθμούσαν περί τους 470 κατοίκους και τα Κούρδαλι περί τους 85. Σήμερα και τα δύο χωριά μαζί έχουν 85 περίπου μόνιμους κατοίκους, ενώ το καλοκαίρι αυξάνεται ο πληθυσμός, λόγω διακοπών στα εξοχικά. Το δημοτικό σχολείο των Σπηλιών είχε 80 παιδιά και των Κουρδάλων 30. Δυστυχώς και τα δύο δημοτικά δεν λειτουργούν από το 1986. Στο χωριό σήμερα υπάρχει ένα μπακάλικο, ένα εστιατόριο, δύο καφενέδες, ένα πανδοχείο και το κοινοτικό συμβούλιο, όπου εκεί λειτουργεί και το ιατρείο. Το επισκέπτεται ένας γιατρός κάθε δύο βδομάδες για να εξετάσει τους κατοίκους και να τους προμηθεύσει με φάρμακα. Το 1987 οι απόδημοι της κοινότητας, με πρωτεργάτη και πρώτο πρόεδρο τον καθηγητή Ανδρέα Χρυσάνθου, ιδρύουν τον Σύνδεσμο Αποδήμων με σκοπό να συνενώσουν τις δυνάμεις τους, για διατήρηση της ιστορίας, της παράδοσης, αλλά και για να βοηθήσουν την κοινότητα να κρατηθεί.

Αφήνει ιστορία και στους αγώνες

Στον αγώνα της ΕΟΚΑ ενεπλάκησαν όλοι οι κάτοικοι των δυο χωριών. Σ’ αυτά φιλοξενήθηκε για δυο μήνες ο αρχηγός Γεώργιος Γρίβας-Διγενής. Με τη βοήθεια κατοίκων της κοινότητας δημιουργήθηκε σύμπλεγμα τριών κρησφύγετων με αποθήκες, καραούλια και χώρους άσκησης, όπου φιλοξενήθηκαν μέχρι και τριάντα αντάρτες. Το σύμπλεγμα έμεινε στην ιστορία με το όνομα «λημέρια» και είναι το μοναδικό που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια του Αγώνα. Τα λημέρια διηύθυνε προσωπικά ο Διγενής μέχρι την επική «Μάχη των Σπηλιών», στις 11 Δεκεμβρίου 1955, στην οποία ο Γρηγόρης Αυξεντίου, προκαλώντας με το στρατιωτικό του δαιμόνιο σύγχυση στα αγγλικά στρατεύματα, τα οδήγησε σε αλληλοεξόντωση, με αποτέλεσμα 15 νεκρούς. Για τους Άγγλους υπήρξε η πιο πολύνεκρη μάχη του αγώνα, όπως μας δήλωσε ο κ. Χρυσάνθου.

Αποκορύφωμα της συμμετοχής της κοινότητας Σπηλιών-Κουρδάλων στον Αγώνα της ΕΟΚΑ ήταν η ομαδική θυσία των αγωνιστών Αντρέα Πατσαλίδη, Κώστα Αναξαγόρα, Αλέκου Κωνσταντίνου και Παναγιώτη Γεωργιάδη στα Κούρδαλι. Οι τέσσερεις αγωνιστές σκοτώθηκαν στο σπίτι του Αντρέα Πατσαλίδη, στις 20 Ιουνίου του 1958, ενώ ασκούνταν στη χρήση εκρηκτικών υλών, προετοιμαζόμενοι για δολιοφθορά κατά αγγλικής φάλαγγας.

Μοναστήρι και εκκλησίες

Η εκκλησία της Παναγίας Χρυσοκουρδαλιώτισσας είναι το αρχαιότερο μνημείο της κοινότητας Σπηλιών-Κουρδάλων. Είναι ένας τρίκλιτος ναός, με ξύλινους πεσσούς και δοκούς, που υποβαστάζουν μια ξύλινη στέγη, που καλύπτεται με παραδοσιακά επίπεδα κεραμίδια. Μοναδικό επίσης χαρακτηριστικό είναι πως αρχαία του δοκάρια και τα υποστηρίγματά τους είναι ζωγραφισμένα ή σκαλισμένα πολύχρωμα. Επίσης, χαρακτηριστικό είναι οι τοιχογραφίες που ιστορούν το κτίσιμο του ναού. Το μοναστήρι Παναγίας Χρυσοκουρδαλιώτισσας αναστήθηκε το 2005, όταν εγκαταστάθηκε η πρώτη μοναχή, όμως σχεδιάζεται η επέκταση του μοναστηριού ώστε να δεχθεί και άλλες αδελφές. Το μοναστήρι βρίσκεται πάνω από ένα ποταμάκι με ενετικό γεφύρι, καρυδιές, ελιές και πυκνή συστάδα πεύκων, τα οποία συνθέτουν ένα ονειρικό τοπίο. Επίσης, στα Σπήλια υπάρχει και ο ιερός ναός Αγίου Αντωνίου, του οποίου το καμπαναριό τοποθετήθηκε πάνω σε πεύκο που βρίσκεται στην είσοδο της εκκλησίας.

Μουσείο του Σκαρπάρη

Το Μουσείο του Σκαρπάρη βρίσκεται στο κέντρο των Σπηλιών και εκεί εκτίθενται τα εργαλεία της τέχνης του σκαρπάρη και οι μηχανές του Χρίστου Χρυσάνθου, που ήταν γνωστός για την τέχνη του στα γύρω χωριά. Οι μόλες, τα καλαπόδια, τα βιβλία με τα «βερεσιέθκια» συμπληρώνουν το σκαρπάρικό του.

Οινοποιείο Σπηλιών

Το Οινοποιείο είναι μια προσωπική δημιουργία του κ. Αντρέα Χρυσάνθου. Ο Αντρέας, από κυπριακές ποικιλίες και με παραδοσιακό τρόπο, ετοιμάζει στο μικρό του οινοποιείο τα κρασιά του, άσπρο από το ξυνιστέρι, κοκκινέλι από το μαύρο και μαραθεύτικο (παμπακάς) από ομώνυμα σταφύλια.

Το Marjay Inn Hotel

Ο τελευταίος σταθμός της εκδρομής μας ήταν το Marjay Inn, το οποίο είναι το μοναδικό πανδοχείο του χωριού και ιδρύθηκε το 1993 από το ζεύγος Τζέρι και Ελένη, και είναι μία οικογενειακή επιχείρηση. Το πανδοχείο είναι ανοικτό ολόχρονα και αποτελείται από έξι δωμάτια διαφόρων μεγεθών και στυλ. Το ξενοδοχείο έχει θέα τα καταπράσινα βουνά και καλεί όλους τους λάτρεις της φύσης να περπατήσουν στα μονοπάτια της φύσης. Εκεί είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε την κ. Ελένη και την κ. Καρή, οι οποίες μας έδειξαν πώς φτιάχνεται το Κυδωνόπαστο, ένα παραδοσιακό γλυκό. Επίσης, είχαμε την τιμή να το φτιάξουμε και εμείς και να μοιραστούμε μαζί σας τη συνταγή.

Συνταγή για Κυδωνόπαστο

Υλικά: 5 κυδώνια
1 κιλό ζάχαρη
2 λεμόνια

Οδηγίες: Ξεφλουδίζουμε τα κυδώνια και τα τοποθετούμε σε ένα μπολ μαζί με το λεμόνι, για να μη μαυρίσουν. Έπειτα τα βάζουμε σε κατσαρόλα με ζεστό νερό και τη ζάχαρη, και τα σμίγουμε με χυμό ενός λεμονιού.

Επίσης βάζουμε ένα κλωναράκι κιούλι για άρωμα. Το αφήνουμε να βράσει μέχρι να βγει ο αφρός και να λιώσουν τα φρούτα. Μετά τα στραγγίζουμε, τα πολτοποιούμε. Τοποθετούμε τον πολτό σ' ένα δοχείο μέχρι να κρυώσει και να γίνει πάστα.