Επαναπατρισμός 34 προϊστορικών και βυζαντινών θησαυρών

Πρόκειται για τη γνωστή περίπτωση του αδίστακτου αρχαιοκάπηλου Aϊντίν Ντικμέν, ο οποίος κυριολεκτικά ξάφρισε τους αρχαίους θησαυρούς από τα κατεχόμενα μνημεία μας

ΤΑ ΕΝΑΠΟΜΕΙΝΑΝΤΑ κειμήλια πρόκειται να διεκδικηθούν μέσω άλλης νομικής διαδικασίας, και είναι θέμα χρόνου η ανάκτηση και ο επαναπατρισμός τους

Επαναπατρίστηκαν χθες το απόγευμα αεροπορικώς, κατόπιν απόφασης του Εφετείου του Μονάχου στις 16 Μαρτίου 2015, 34 κειμήλια που προέρχονται από τις κατεχόμενες περιοχές της Κύπρου. Όλα τα κειμήλια είχαν κλαπεί από τον Τούρκο αρχαικάπηλο Αϊντίν Ντικμέν, και κατασχέθηκαν το 1997 από τις γερμανικές Αρχές. Η Εκκλησία της Κύπρου, μέσω της νομικής οδού, τα διεκδίκησε και κατάφερε να τα επαναπατρίσει.

Η δικαστική διαδικασία εναντίον του Τούρκου Αρχαιοκάπηλου ξεκίνησε το 2004 και έληξε το 2010, ενώ η αντίπαλη πλευρά είχε καταθέσει έφεση η οποία απορρίφθηκε από το Εφετείο. Κατόπιν απόρριψης της έφεσης, τον Οκτώβριο του 2013 επαναπατρίστηκαν στο πλαίσιο της ίδιας δικαστικής διαμάχης 173 κειμήλια, τα οποία είχαν κλαπεί από τον Ντικμέν.

Χθες έφτασαν στα «πάτρια εδάφη» ακόμη 34 κειμήλια που προέρχονται από τις κατεχόμενες περιοχές της Κύπρου. Σύμφωνα με τον Χωρεπίσκοπο Νεαπόλεως Πορφύριο, τα 24 εξ αυτών είναι βυζαντινά κειμήλια και τα υπόλοιπα προϊστορικές αρχαιότητες, που προέρχονται στην πλειοψηφία τους από τη συλλογή Χρ. Χατζηπροδρόμου, τον Άγιο Επίκτητο κ.ά.

Ανεκτίμητοι βυζαντινοί θησαυροί

Μεταξύ των βυζαντινών κειμηλίων χαρακτηριστικότερα είναι: τρία ζεύγη βημοθύρων (Μονή Αντιφωνιτή Χριστού, Μονή Παναγίας Καντάρας), τοιχογραφίες από τη Μονή του Αντιφωνιτή Χριστού, τον ναό της Αγίας Σολομονής στην Κώμα του Γιαλού και τη Μονή Παναγίας Αψινθιώτισσας στο Συγχαρί. Επίσης, χειρόγραφο ομιλιάριο (17ος αι.) από τη Μονή της Παναγίας Τροοδίτισσας και το χειρόγραφο ευαγγέλιο της αρμενικής κοινότητας (18ος αι.) που κλάπηκε κατά την περίοδο της τουρκικής ανταρσίας το 1963.

Υπολείπονται ακόμη 49 κειμήλια από την ίδια υπόθεση κλοπής αρχαιοτήτων, τα οποία ελλείψει τεκμηρίων δεν έχουν καταφέρει ακόμη να επαναπατριστούν. Όπως δήλωσε ο Χωρεπίσκοπος Πορφύριος στη «Σημερινή», τα υπολειπόμενα κειμήλια πρόκειται να διεκδικηθούν μέσω άλλης νομικής διαδικασίας, και είναι θέμα χρόνου η ανάκτηση και ο επαναπατρισμός τους. Πρόκειται κυρίως για εικόνες ρωσικής τεχνοτροπίας και προϊστορικές αρχαιότητες.

Δεκάδες χιλιάδες κειμήλια υπάρχουν στα κατεχόμενα, αναφέρει ο Χωρεπίσκοπος Πορφύριος

Ερωτηθείς ο Χωρεπίσκοπος Πορφύριος, ανέφερε στη «Σημερινή» ότι υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες εκκλησιαστικοί θησαυροί στα κατεχόμενα και υπάρχουν ήδη δύο εκκρεμούσες δικαστικές διαδικασίες για επαναπατρισμό κειμηλίων, στη Ζυρίχη.

Τα 43 κειμήλια τα οποία έχουν επαναπατριστεί, σύμφωνα με τον Χωρεπίσκοπο Πορφύριο, είναι ιδιαιτέρως ευπαθή αντικείμενα, τα οποία πρόκειται αρχικώς να δοθούν για συντήρηση από ειδικούς στο Τμήμα Αρχαιοτήτων, και κατόπιν θα διατεθούν στις Μητροπόλεις στις οποίες ανήκουν.

Η Εκκλησία της Κύπρου, μέσω ανακοίνωσής της, εκφράζει τις θερμές της ευχαριστίες προς τις Αρχές της Δημοκρατίας (Γενική Εισαγγελία, Αστυνομία και Τμήμα Αρχαιοτήτων) και σε όλους εκείνους που συνέβαλαν με τον δικό τους τρόπο στη αίσια κατάληξη και αυτής της φάσης του πολυετούς δικαστικού αγώνα.

Η «ιερόσυλη» περίπτωση Αϊντίν Ντικμέν

Η εκτός ελέγχου κατάσταση που δημιουργήθηκε μετά το 1974, στο τουρκοκρατούμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου, λειτούργησε ευνοϊκά για την ανάπτυξη δικτύων αρχαιοκαπηλίας, που είχαν ως πρώτιστο στόχο την καπήλευση της κυπριακής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η αρχαιοκαπηλία ενθαρρύνθηκε και βοηθήθηκε από τον τουρκικό στρατό, και ήταν ιδιαίτερα επικερδής για όσους ενεπλάκησαν. Χαρακτηριστικό εξάλλου και το γεγονός ότι αρχαιολογικοί και εκκλησιαστικοί κυπριακοί θησαυροί κοσμούν μεγάλες ιδιωτικές συλλογές σε πολλές χώρες του κόσμου, μεταξύ αυτών Τουρκία, Ρωσία, Ελβετία, Ολλανδία και Αγγλία, ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, Αυστραλία και Ιαπωνία.

Ένας από τους γνωστότερους και ίσως ο μεγαλύτερος Τούρκος αρχαιοκάπηλος ήταν ο Αϊντίν Ντικμέν, ο οποίος, έχοντας ως έδρα του το Μόναχο της Γερμανίας, διοχέτευε τη λεία του που αποσπούσε από τα κατεχόμενα, μέσω Τουρκίας, σε όλο τον κόσμο. Δικτυωμένος με συνεργάτες σε Ευρώπη, ΗΠΑ, Τουρκία, κατεχόμενα, οι ενέργειές του τον εμπλέκουν στα μεγαλύτερα και γνωστότερα σκάνδαλα αρχαιοκαπηλίας κυπριακών θησαυρών. Από τις μεγαλύτερες υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας, στις οποίες εμπλέκεται ο Αϊντίν Ντικμέν, είναι η λεηλασία των τοιχογραφιών του ναού του Αγίου Ευφημιανού στη Λύση και των εντοίχιων ψηφιδωτών του 6ου αιώνα από τον ναό της Παναγίας Κανακαριάς στη Λυθράγκωμη.

Στα χνάρια του Αϊντίν Ντικμέν

Οι υποθέσεις αυτές οδήγησαν την Ίντερπολ και τη Γερμανική Αστυνομία στα χνάρια του Αϊντίν Ντικμέν. Τον Οκτώβριο και Νοέμβριο του 1997 διενήργησαν έφοδο σε διαμερίσματα που διατηρούσε ο Τούρκος αρχαιοκάπηλος στο Μόναχο. Ο αριθμός των έργων τέχνης που ανευρέθηκαν συγκλονίζει: Πρόκειται για έργα που προέρχονται από πενήντα περίπου διαφορετικούς λεηλατημένους ναούς στην τουρκοκρατούμενη Κύπρο, που έχουν πλήρως ταυτιστεί, ενώ δυστυχώς μεγάλο μέρος τους δεν έχει πλήρως ταυτολογηθεί λόγω ελλιπών αρχείων.

Από τα γνωστά έργα τέχνης ξεχωρίζουν τα τεμάχια ψηφιδωτών του 6ου αιώνα από την Παναγία Κανακαριά, τα σπαράγματα τοιχογραφιών από την Παναγία Αψινθιώτισσα στο Συγχαρί, όπως το κεφάλι του Αγίου Ιγνατίου, τα σπαράγματα τοιχογραφιών από τον ναό της Παναγίας Περγαμηνιώτισσας στην Ακανθού, που χρονολογούνται στον 12ο αιώνα, τα σπαράγματα τοιχογραφιών από τον ναό Αγίας Σολομονής του 9ου αιώνα και τα σπαράγματα τοιχογραφιών από τον ναό του Αντιφωνητή (περ. 1200 και τέλη 15ου αι.) καθώς επίσης ένας μεγάλος αριθμός εικόνων και παλαιά χειρόγραφα. Χωρίς αμφιβολία, η έφοδος της Γερμανικής Αστυνομίας στο Μόναχο έγινε πολύ αργά, αφού πιστεύεται ότι τεράστιος αριθμός άλλων θησαυρών είχε ήδη διοχετευθεί στην παράνομη αγορά έργων τέχνης. Στο Δικαστήριο της Βαυαρίας έχουν κατατεθεί ως τεκμήρια τα αρχεία που διατηρούσε ο Τούρκος αρχαιοκάπηλος.

Μεθοδικός και αδίστακτος

Η λεπτομέρεια με την οποία ο Αϊντίν Ντικμέν διατηρούσε τα αρχεία του είναι πρωτοφανής: φωτογραφίες και σκίτσα πριν από την κλοπή των ψηφιδωτών και τοιχογραφιών, φωτογραφίες κατά τη διάρκεια της αφαίρεσής τους, αλλά και μετά την αφαίρεσή τους, καθώς και αντίγραφα των ψηφιδωτών με σκοπό την πώλησή τους ως αυθεντικών στο παράνομο εμπόριο αρχαιοτήτων. Τα ψεύτικα πιστοποιητικά που διέθετε αποκλειστικά για τα αντίγραφα αποτελούν επαρκείς ενδείξεις για ένα καλά οργανωμένο έγκλημα που διέπραξε και διαπράττει για χρόνια.