Προληπτικά προγράμματα από το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο
Μέτρα για ομαλή κοινωνική επανένταξη, με σκοπό την αποτροπή της εγκληματικής δραστηριότητας στο μέλλον

Δύο ενδιαφέροντα προληπτικά προγράμματα έγκαιρης παρέμβασης για ανήλικους/νεαρούς παραβάτες και τις οικογένειές τους στην επαρχία Λευκωσίας και για παιδιά ηλικιών 8-15 που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες σε τρεις επαρχίες ανακοίνωσε το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο Κύπρου (ΑΣΚ). Η ανακοίνωση περιλαμβάνεται στο δελτίο Τύπου για τον μήνα Αύγουστο, όπου διευκρινίζεται ότι οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, για τα προγράμματα αυτά, έχουν δημοσιευτεί και στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας και έχουν αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του ΑΣΚ www.ask.org.cy.

Επανεξέταση μέτρων ελέγχου
«Το φαινόμενο της νεανικής παραβατικότητας απασχολεί την κυπριακή κοινωνία, όπως και όλες σχεδόν τις σύγχρονες κοινωνίες, ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία», αναφέρεται σε σχέση με την εφαρμογή του πιλοτικού προγράμματος για τους ανήλικους παραβάτες. Προστίθενται τα εξής: «Η παρατηρούμενη αύξηση της νεανικής παραβατικότητας ανηλίκων συνιστά δείκτη κοινωνικών προβλημάτων, που απαιτεί την επανεξέταση των μέτρων κοινωνικού ελέγχου και στήριξης, αλλά και την παροχή αρωγής και στήριξης των ανηλίκων και των δικτύων που τους περιβάλλουν. Επιπλέον, επιβάλλεται η αξιολόγηση του ρόλου των θεσμών και των νομικών μέτρων που λαμβάνονται, πριν και μετά την καταγγελία εναντίον ενός ανήλικου, καθώς επίσης και των μέτρων για την ομαλή κοινωνική επανένταξη των ανηλίκων παραβατών, με σκοπό την αποτροπή της εγκληματικής δραστηριότητας στο μέλλον.

Το ΑΣΚ, στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων του, προβαίνει σε πρόσκληση για υποβολή πρότασης που στοχεύει στην παροχή παρεμβάσεων που να απευθύνονται στους ανήλικους/νεαρούς παραβάτες, αφού διαπιστώνεται ότι εκτός από τα μέτρα εντός του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης, παρουσιάζεται σημαντικό κενό σε ό,τι αφορά τη λήψη εξειδικευμένων υπηρεσιών για τους ανήλικους και νεαρούς παραβάτες και τις οικογένειές τους. Το ΑΣΚ δέχεται προτάσεις με στόχο την εφαρμογή πιλοτικού προγράμματος έγκαιρης παρέμβασης για ανήλικους/νεαρούς παραβάτες και τις οικογένειες τους στην επαρχία Λευκωσίας. Το διαθέσιμο ποσό είναι 8.000 ευρώ. Ημερομηνία έναρξης του πιλοτικού προγράμματος αναμένεται τον Νοέμβριο του 2015 και η εφαρμογή του δεν πρέπει να ξεπερνά τους 6 μήνες. Τελευταία ημερομηνία υποβολής πρότασης, η 30ή Σεπτεμβρίου 2015».

Για παιδιά ευάλωτων ομάδων
Αναφέρει το ΑΣΚ, σε σχέση με το δεύτερο πρόγραμμα: «Με βάση τη Στρατηγική της ΕΕ για τις ουσίες εξάρτησης 2013-2020, έχει διαπιστωθεί η ανάγκη για στοχευμένα προγράμματα, τα οποία θα έχουν ως ομάδα στόχου παιδιά εξαρτημένων ατόμων, παιδιά ψυχικά ασθενών γονιών, αδέλφια εξαρτημένων ατόμων, παιδιά φυλακισμένων γονιών, τα οποία, όπως καταδεικνύεται, δεν λαμβάνουν τη δέουσα στήριξη, έτσι ώστε να αποτραπούν περαιτέρω αρνητικές συνέπειες που υφίστανται, λόγω της κατάστασης που βιώνουν, με αποτέλεσμα τον κοινωνικό τους αποκλεισμό, αλλά και αυξημένο ρίσκο εμπλοκής. Οι ευάλωτες ομάδες συνάδουν τόσο με την εθνική στρατηγική για την αντιμετώπιση της εξάρτησης από παράνομες ουσίες και την επιβλαβή χρήση αλκοόλ, όσο και με τις διεθνείς προδιαγραφές, σε σχέση με την πρόληψη της ουσιοεξάρτησης, όπως αυτές καταγράφονται από τα Ηνωμένα Έθνη και το EMCDDA.

Ο τομέας πρόληψης της εθνικής στρατηγικής δίνει προτεραιότητα στη στήριξη ευάλωτων ομάδων, ως προς την αποτροπή της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών, αλλά και την παροχή προγραμμάτων σε περιοχές υψηλού κινδύνου, καθώς και στην ανάπτυξη δράσεων, με στόχο τη δημιουργία αποτρεπτικού περιβάλλοντος, ως προς τη χρήση. Η στρατηγική της ΕΕ για τα ναρκωτικά 2013-2020, αναφέρει ότι τα μέτρα πρόληψης θα πρέπει να περιλαμβάνουν την προώθηση υγιούς τρόπου ζωής, σημειώνοντας παράλληλα και τη σημασία στοχοθετημένων μέτρων πρόληψης, που θα απευθύνονται σε οικογένειες και κοινότητες. Το ΑΣΚ δέχεται προτάσεις με στόχο την εφαρμογή προληπτικού προγράμματος έγκαιρης παρέμβασης και στήριξης σε παιδιά ηλικιών 8-15 που ανήκουν στις πιο πάνω ομάδες.

Το πρόγραμμα αναμένεται να καλύψει τουλάχιστον τρεις επαρχίες, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία τα οποία καλείται, ο φορέας που αιτείται, να υποβάλει μαζί με την πρόταση, καθώς και τις βεβαιώσεις συνεργασίας με τους αρμόδιους φορείς. Το διαθέσιμο ποσό είναι 24.800 ευρώ. Η έναρξη του πιλοτικού προγράμματος αναμένεται τον Νοέμβριο του 2015, και η εφαρμογή του δεν πρέπει να ξεπερνά τους οκτώ μήνες. Τελευταία ημερομηνία υποβολής, η 30ή Οκτωβρίου 2015».

Μια ειδική κατηγορία δραστών
Οι νεαροί παραβάτες του νόμου είναι μια ειδική κατηγορία δραστών στον χώρο του εγκλήματος και πρέπει να τυγχάνουν διαφορετικής μεταχείρισης από άλλους εγκληματίες, ανέφερε ο ψυχολόγος-εγκληματολόγος Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης, επικεφαλής της Μονάδας Ερευνών Εγκληματολογίας-Ψυχολογίας του Κωνστάντειου Κέντρου Εγκληματολογίας και Δικανικών Επιστημών, μιλώντας σε συνέδριο στη Λευκωσία του ευρωπαϊκού προγράμματος εκπαίδευσης νεαρών καταδίκων, όπου συμπράττει η Κύπρος και χώρες μέλη ή υποψήφιες προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με τον κ. Κωνσταντινίδη, στην περίπτωση των νεαρών παραβατών πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ηλικία, η ανωριμότητα και η άγνοιά τους και να λαμβάνουν βοήθεια για επανένταξη στην κοινωνία ως υγιές μέρος της. Τόνισε, δε, ότι δεν πρέπει να κλείνονται στη φυλακή, αλλά να έχουν μια εναλλακτική τιμωρία.

Σε χαιρετισμό της στο συνέδριο, η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδα Κουρσουμπά τόνισε ότι, το πρόγραμμα αυτό, επικεντρώνεται στη νομοθεσία, τις διαδικασίες και τις πρακτικές της εκπαίδευσης που παρέχεται σε ανήλικους παραβάτες και έτσι αποτελεί ένα σημαντικό βήμα διασφάλισης των δικαιωμάτων των παιδιών που συγκρούονται με τον νόμο και προτείνει ένα φιλικό, προς τα παιδιά, σύστημα δικαιοσύνης.

Κοινωνική παρέκκλιση και έγκλημα
«Κανένας δεν γεννήθηκε παραβάτης», είπε ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης. «Παρ' όλο τούτο, ο καθένας μας θα μπορούσε να γίνει, κάτω από συγκεκριμένες περιστάσεις. Οι νεαροί παραβάτες πρέπει από τη μια να τιμωρούνται, αλλά από την άλλη να παίρνουν βοήθεια ώστε να διορθώνονται, μέσω προγραμμάτων. Πρέπει να τυγχάνουν καλής μεταχείρισης, για να μην εξελιχθούν σε μόνιμους παραβάτες του νόμου και για να επανέλθουν ως υγιές μέρος της κοινωνίας μας. Να έχουμε υπόψη ότι τα ανήλικα θύματα εγκλημάτων, λόγω της ευάλωτης ψυχολογίας και της θυματοποίησής τους, έχουν 400% περισσότερες πιθανότητες να γίνουν παραβάτες του νόμου, από οποιονδήποτε άλλο. Η κοινωνία, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και τα πρότυπα, παίζουν κρίσιμο ρόλο στην παραβατικότητα των ανηλίκων, αφού συμβάλλουν στη διαμόρφωση της ψυχικής ανάπτυξης και του χαρακτήρα του νεαρού ατόμου».

Συνέχισε επισημαίνοντας ότι «η νεανική παραβατικότητα, δηλαδή η κοινωνική παρέκκλιση και η εγκληματική συμπεριφορά παιδιών και νέων, μπορεί να περιλαμβάνει βίαιες πράξεις όπως σεξουαλική κακομεταχείριση, εμπρησμό, διάρρηξη, κλοπή, πρόκληση σοβαρού τραυματισμού, φόνο, διακίνηση, κατοχή και χρήση ναρκωτικών, αλλά συνήθως αφορά μικρές ή μέτριες μορφές παράβασης του ποινικού κώδικα, όπως παραβίαση των κανόνων οδικής κυκλοφορίας, παραμονή εκτός σπιτιού χωρίς την έγκριση των γονέων, κλοπή ή κατανάλωση αλκοόλ από άτομο κάτω των 18 χρόνων».

Συγκυριακές και σποραδικές «εκρήξεις»
Ο κ. Κωνσταντινίδης ανέφερε ότι «το φαινόμενο της νεανικής παραβατικότητας, όπως παρουσιάζεται στα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της Κύπρου τα τελευταία 30 χρόνια, είναι ανησυχητικό. Υπήρξε μια μεγάλη άνοδος τα χρόνια 1996 και 1999, με περισσότερους από 500 ανήλικους να εμπλέκονται σε σοβαρά εγκλήματα και μικρότερες παραβάσεις, ενώ σύμφωνα με αναφορές της Αστυνομίας, το 2010 ο αριθμός των νεαρών που διέπραξαν εγκλήματα και παραβάσεις του νόμου έφτασε τα 630 άτομα! Ευτυχώς το 2011 υπήρξε μια εμφανής μείωση σε 347 παραβάσεις, ενώ το 2012 σημειώθηκαν 346 παραβάσεις από νεαρούς». Παρατήρησε ότι στα χρόνια 1980-2003, περίπου 100 νεαροί καταδικάζονταν κάθε χρόνο, ενώ υπήρξε δραματική αύξηση στις καταδίκες από κυπριακά δικαστήρια κατά 180-250%, τα χρόνια 2004 και 2005.

«Η νεανική παραβατικότητα είναι στις περισσότερες περιπτώσεις συγκυριακή και σποραδική και είναι μια από κυριότερες εκφράσεις εφηβικών “εκρήξεων”», σύμφωνα με τον Κ. Κωνσταντινίδη. «Μειώνεται σε ένταση και συχνότητα προς το τέλος της εφηβείας, καθώς το άτομο μπαίνει στην ενηλικίωση, αλλά παρ' όλο τούτο, υπάρχει διεθνώς μια ανοδική τάση στην εγκληματικότητα ανηλίκων και ειδικότερα στο βίαιο έγκλημα. Οι λανθασμένες αντιδράσεις του συστήματος δικαιοσύνης και της κοινωνίας μπορεί να συμβάλουν στην παγίωση μιας νέας εγκληματικής συμπεριφοράς και στην αύξηση της σοβαρότητάς της στο μέλλον. Υπολογίζεται ότι 50% των παιδιών, με αντικοινωνική συμπεριφορά, θα εξελιχθούν σε αντικοινωνικούς ενήλικες, ενώ 50-75% των εφήβων παραβατών θα εξελιχθούν σε ενήλικες εγκληματίες».

Το προβληματικό οικογενειακό περιβάλλον
Ο κ. Κωνσταντινίδης ανέφερε ως κοινωνικούς λόγους νεανικής παραβατικότητας το προβληματικό οικογενειακό περιβάλλον, τη φυσική ή συναισθηματική απουσία των γονιών, το χαμηλό επίπεδο διαβίωσης, το υποβαθμισμένο αστικό περιβάλλον, την αδιαφορία ή υπερβολική αυστηρότητα γονιών και δασκάλων, τις μαθησιακές δυσκολίες, τη φτωχή σχολική επίδοση, την εγκατάλειψη του σχολείου, την επιθετική συμπεριφορά και δραστηριοποίηση σε νεανικές συμμορίες, την αρνητική χρήση του διαδικτύου, βιντεοπαιγνιδιών και ηλεκτρονικού τζόγου. «Είναι δεδομένο», είπε, «ότι οι άνθρωποι που ζουν στο περιβάλλον του έφηβου, είναι καταλύτες στην ψυχολογική ανάπτυξη και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα του».