ΤΟ ΑΝΤΙΝΑΡΚΩΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΑΓΡΥΠΝΕΙ ΚΑΙ ΔΡΑ

Προληπτικό πρόγραμμα παροχής εκπαίδευσης, στην υπεύθυνη πώληση και σερβίρισμα αλκοόλ στην Κύπρο

«Είμαστε οι πρώτοι στην Ευρώπη, στην αύξηση της κατανάλωσης των αλκοολούχων ποτών, που αφορά περισσότερο τα κορίτσια, παρά τα αγόρια, ενώ παρατηρήθηκε αύξηση στην κατανάλωση αλκοολούχων αναψυκτικών»

«Δεν είμαστε εναντίον της χρήσης του αλκοόλ, που είναι μέρος της κουλτούρας και της ζωής των ανθρώπων, εδώ και χιλιάδες χρόνια, αλλά εναντίον της χρήσης του αλκοόλ ως φαρμάκου για ψυχολογικά προβλήματα»

Η αύξηση στη χρήση και κατάχρηση αλκοόλ στην Κύπρο και μάλιστα από έφηβους και γυναίκες επικαιροποιείται τις μέρες αυτές, με την ανακοίνωση από το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο Κύπρου (ΑΣΚ), στο δελτίο Τύπου για τον μήνα Αύγουστο 2015, της πρόσκλησης για υποβολή προτάσεων για προληπτικό πρόγραμμα παροχής εκπαίδευσης, στην υπεύθυνη πώληση και σερβίρισμα αλκοόλ, στις επαρχίες Λευκωσίας, Λάρνακας, Λεμεσού, Αγίας Νάπας και Πάφου.

Επισημαίνεται στην πρόσκληση ότι το ΑΣΚ, «μέσα από τη νέα εθνική στρατηγική για την αντιμετώπιση της εξάρτησης από παράνομες ουσίες και την επιβλαβή χρήση αλκοόλ, 2013-2020, στοχεύει να φέρει στο προσκήνιο τις αρνητικές συνέπειες που σχετίζονται με την επιβλαβή κατανάλωση του αλκοόλ, και να ενθαρρύνει την κοινωνία να αναγνωρίζει τους κινδύνους που τέτοια χρήση εγκυμονεί για την υγεία, αλλά και τις συνεπακόλουθες ευρύτερες επιπτώσεις. Η προσβασιμότητα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, σε ό,τι αφορά το πόσο νωρίς μπορούν να αρχίσουν να καταναλώνουν έφηβοι αλκοόλ και πόσο υπερβολική, ή όχι, μπορεί να είναι μια τέτοια κατανάλωση αλκοόλ. Ενώ πολλές χώρες ρυθμίζουν νομοθετικά το όριο ηλικίας για την κατανάλωση αλκοόλ, η εφαρμογή του ορίου ηλικίας φαίνεται να είναι προβληματική».

Οι αγοραστές και οι πωλητές

Το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο παραπέμπει στα πιο πρόσφατα στοιχεία (2011), της πανευρωπαϊκής σχολικής έρευνας για το αλκοόλ και άλλα ναρκωτικά (ESPAD), που γίνεται σε 39 ευρωπαϊκές χώρες, κάθε 4 χρόνια, ανάμεσα στον μαθητικό πληθυσμό, σύμφωνα με τα οποία, στην Κύπρο «η πρόσβαση σε οινοπνευματώδη ποτά από τους ανήλικους είναι πολύ μεγάλη, αφού σχεδόν το 50% των μαθητών είχαν αγοράσει κάποιο αλκοολούχο ποτό από κατάστημα, για δική τους χρήση (τον τελευταίο μήνα), ξεπερνώντας αρκετά, τον μέσο όρο της έρευνας, που ανερχόταν στο 37%.

Η συμμόρφωση των πωλητών στο όριο ηλικίας εξαρτάται από τη γνώση τους όσον αφορά τη σχετική νομοθεσία, την ικανότητα, αλλά προπαντός την προθυμία τους να ακολουθήσουν τη νομοθεσία. Επομένως, αν οι νέοι κάτω του επιτρεπόμενου ορίου ηλικίας έχουν πρόσβαση σε αλκοολούχα ποτά, αυτό εξαρτάται όχι μόνο από την υφιστάμενη νομοθεσία, αλλά και από το κατά πόσο οι ιδιοκτήτες υποστατικών που πωλούν αλκοόλ εφαρμόζουν τη νομοθεσία στις καθημερινές πρακτικές τους».

Η εξυπηρέτηση των μεθυσμένων

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΑΣΚ, «τα άτομα που βρίσκονται σε κατάσταση μέθης αποτελούν συχνά τον κύριο παράγοντα πρόκλησης βλάβης, γύρω ή και εντός των χώρων που πωλούν ή και σερβίρουν αλκοόλ. Δεδομένου ότι τα άτομα που διασκεδάζουν τείνουν να εγκαταλείπουν τον χώρο αναψυχής την ώρα που κλείνει το υποστατικό, η συνεχής εξυπηρέτηση των ατόμων, που ήδη είναι σε κατάσταση μέθης, μπορεί να οδηγήσει σε βίαια περιστατικά στον χώρο, ή και σε οδικά ατυχήματα.

Συνεπώς, η παροχή εκπαίδευσης στα άτομα που σερβίρουν ή και πωλούν αλκοόλ, όπως επίσης και στο προσωπικό ασφαλείας των χώρων αναψυχής, στο υπεύθυνο σερβίρισμα, μπορεί να οδηγήσει στην αύξηση συμμόρφωσης με τις υφιστάμενες νομοθεσίες, στην καλύτερη διαχείριση ατόμων που είναι σε κατάσταση μέθης, τη μείωση προκλητικών συμπεριφορών, αλλά και την πιθανότητα να οδηγήσει το άτομο υπό την επήρεια αλκοόλ και, συνακόλουθα, την αποφυγή ατυχημάτων. Το ΑΣΚ δέχεται προτάσεις με στόχο την παροχή εκπαίδευσης στην υπεύθυνη πώληση και σερβίρισμα αλκοόλ στις επαρχίες Λευκωσίας, Λάρνακας, Λεμεσού, Αγίας Νάπας και Πάφου. Το διαθέσιμο ποσό είναι 10.000 ευρώ. Τελευταία ημερομηνία υποβολής, η 30ή Σεπτεμβρίου 2015 στις 12.00».

Η νέα έρευνα ESPAD για το 2015

Κληθείς από τη «Σ» να σχολιάσει τις πιο πάνω παρατηρήσεις του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου, ο νευρολόγος ψυχίατρος Δρ Κυριάκος Βερεσιές, επιστημονικός διευθυντής του ΚΕΝΘΕΑ, είπε ότι το προληπτικό πρόγραμμα του ΑΣΚ για παροχή εκπαίδευσης, στην υπεύθυνη πώληση και σερβίρισμα αλκοόλ, θα βοηθήσει πολύ στην αντιμετώπιση του προβλήματος.

Πρόσθεσε ότι έχει διεξαχθεί η νέα έρευνα του ESPAD για το 2015, η οποία πραγματοποιείται από το ΚΕΝΘΕΑ, σε συνεργασία με το ΕΚΤΕΠΝ (Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά) και το Υπουργείο Παιδείας και ότι τα αποτελέσματά της θα γίνουν γνωστά το 2016. Κληθείς να εκτιμήσει τα πιθανά ευρήματα, ως ο κυριότερος ερευνητής του ESPAD για την Κύπρο, εξέφρασε την άποψη ότι «θα διαπιστωθεί αύξηση στη χρήση από τους μαθητές όλων των ουσιών -αλκοόλ, κάνναβης, ηρεμιστικών φαρμάκων και καπνίσματος-, λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική κρίση και τις δυσκολίες που βιώνει την τελευταία περίοδο η οικογένεια».

Πρώτοι στην αύξηση κατανάλωσης

Ο Δρ Βερεσιές υπενθύμισε τα ευρήματα της έρευνας του ESPAD για την Κύπρο του 2011, που κατέδειξε ότι «είμαστε οι πρώτοι στην Ευρώπη στην αύξηση της κατανάλωσης των αλκοολούχων ποτών με 11%, ενώ ο μέσος όρος της Ευρώπης είναι 4%. Και μάλιστα η αύξηση αυτή αφορά περισσότερο τα κορίτσια παρά τα αγόρια, ενώ παρατηρήθηκε αύξηση στην κατανάλωση αλκοολούχων αναψυκτικών, που περιέχουν υψηλές ποσότητες αλκοόλης.

Έχει αποδειχτεί ότι οι έφηβες Κύπριες βγαίνουν έξω και πίνουν τα λεγόμενα αλκοολούχα αναψυκτικά, που θεωρούνται μη αλκοολούχα από τους νέους και έχουν, έτσι, μεγάλη κατανάλωση. Μεγάλη κατανάλωση έχει και η μπίρα, που περιέχει λίγο αλκοόλ, αλλά φάνηκε ότι είναι ο προθάλαμος για χρήση και άλλων αλκοολούχων ποτών. Είναι πολύ προσιτή και, ουσιαστικά, δεν θεωρείται αλκοολούχο ποτό, αφού η διαφήμιση πέρασε το μήνυμα, ότι η μπίρα είναι περίπου αναψυκτικό.

Η χρήση αλκοόλ σε πολύ νεαρή ηλικία δημιουργεί προϋποθέσεις για σύντομη κατάληξη στην κατάχρηση και την εξάρτηση - υπάρχουν άτομα που ξεκινούν να πίνουν από 15-17 χρόνων, οπότε μετά από μια 15ετία χρήσης-κατάχρησης φαίνονται τα σημάδια της εξάρτησης. Αυτή τη στιγμή, πολύ περισσότεροι νέοι 30-40 χρονών απευθύνονται για θεραπεία από την εξάρτηση στο αλκοόλ, ενώ τα προηγούμενα χρόνια ήταν άτομα άνω των 55 χρονών».

Ο 12χρονος προτίμησε την μπίρα…

«Στο δικό μου ιστορικό, ως γιατρός, έχω μια μοναδική περίπτωση ενός 12χρονου αγοριού, που από τα παιδικά του χρόνια τού είχαν απαγορεύσει οι γονείς του να πίνει αναψυκτικά, γιατί είναι βλαβερά», μας είπε ο Δρ Βερεσιές και συνέχισε: «Στην έκτη τάξη του δημοτικού σχολείου συμμετείχε σε εκδρομή του σχολείου του και όταν οι υπόλοιποι παράγγειλαν σουβλάκια και αναψυκτικό, αυτός δήλωσε ότι δεν πίνει αναψυκτικά. Τότε ο υπεύθυνος της καντίνας έδωσε στο παιδάκι μπίρα, που τη δέχτηκε αφού στο σπίτι του ουδέποτε αναφέρθηκε η μπίρα ως απαγορευμένο ποτό.

Αποτέλεσμα ήταν, ο 12χρονος να επιστρέψει μισομεθυσμένος στο σπίτι από την κατανάλωση μπίρας και οι γονείς του να αναστατωθούν και να προσπαθούν να βρουν το λάθος... Είναι πολύ εύκολο σήμερα, ένας έφηβος ή ένα μικρό παιδί ν’ αγοράσει αλκοολούχα ποτά από μια υπεραγορά, ή να πάει σε κλαμπ όπου δεν υπάρχει έλεγχος ορίου ηλικίας και να σερβιριστεί με αλκοολούχα ποτά. Βλέπετε, η δύναμη του εμπορίου, η επιδίωξη του κέρδους, συχνά υπερτερεί της συνείδησης και της κουλτούρας. Το φαινόμενο είναι δύσκολο ν’ αντιμετωπιστεί, γιατί δεν μπορείς να έχεις παντού διωκτικές Αρχές - είναι θέμα δημιουργίας κουλτούρας και συνείδησης, ότι στα πιο μικρά παιδιά δεν πωλείται και δεν σερβίρεται αλκοόλ».

Το αλκοόλ δεν είναι φάρμακο!

Ο επιστημονικός διευθυντής του ΚΕΝΘΕΑ αναφέρθηκε στην τρέχουσα εθνική στρατηγική του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου, για την αντιμετώπιση της εξάρτησης από παράνομες ουσίες και την επιβλαβή χρήση αλκοόλ, για την περίοδο 2013-2020, σχολιάζοντας ότι «το πρόβλημα για την Κύπρο είναι εντελώς νέο και ξεκινούμε από εμπειρική πλευρά, για την αντιμετώπισή του.

Πιστεύω ότι τώρα, με την ανάπτυξη των πανεπιστημίων στην Κύπρο, πρέπει το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο, το ΚΕΝΘΕΑ και όλοι οι εμπλεκόμενοι οργανισμοί να προωθήσουν νέους επιστήμονες να μελετήσουν τις πτυχές της εξέλιξης του προβλήματος στην Κύπρο, δεδομένου ότι η πιο εύκολη πρόσβαση οδηγεί στη μεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ. Στόχος πρέπει να είναι η διαμόρφωση επιστημονικών δεδομένων, για να εξαχθούν τα σωστά συμπεράσματα και για να αλλάξει ο τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος.

Υπογραμμίζω ότι δεν είμαστε εναντίον της χρήσης του αλκοόλ, που είναι μέρος της κουλτούρας και της ζωής των ανθρώπων, εδώ και χιλιάδες χρόνια. Το θέμα για μας, είναι να μην προχωρήσει κάποιος, μέσα από το αλκοόλ, να λύνει τα ψυχολογικά του προβλήματα και να θέλει, μέσα από το αλκοόλ, ν’ αλλάξει τη διάθεσή του. Πολλά άτομα έχουν κατάθλιψη και δεν το ξέρουν και μπορεί να καταφύγουν στο αλκοόλ, γιατί θεωρούν ότι νιώθουν καλύτερα, αφού βοηθά στη μείωση κάποιων αναστολών στις ανθρώπινες σχέσεις.

Αλλά το αλκοόλ δεν είναι φάρμακο. Και το πρόβλημα του εξαρτημένου ατόμου δεν μπορεί να λυθεί από το ίδιο, αφού δεν είναι σε θέση να το αναγνωρίσει, να το αποδεχτεί και να επιδιώξει συγκεκριμένες δράσεις, για να το λύσει. Ούτε η οικογένεια μπορεί να λύσει μόνη της το πρόβλημα. Χρειάζεται να γίνει οικογενειακό συμβούλιο, να πιεστεί ο αλκοολικός από το οικογενειακό σύστημα να δεχτεί ότι έχει πρόβλημα και ν’ αναζητήσει βοήθεια. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλές οικογένειες στην Κύπρο, για να μην εκτίθενται κοινωνικά, αγοράζουν αλκοόλ και συντηρούν το αλκοολικό μέλος στο σπίτι, για να μην καταφεύγει σε ταβέρνες ή μπαρ, αντί να το προτρέπουν να κατανοήσει το πρόβλημά του για να προχωρήσει σε θεραπεία».

Τα… αλκοολικά στατιστικά

Τουλάχιστον το 3% του πληθυσμού στην Κύπρο είναι εξαρτημένο στο αλκοόλ (δηλαδή περισσότεροι από 30 χιλιάδες άτομα!), σύμφωνα με έκθεση του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ), για την κατάσταση του φαινομένου της προβληματικής χρήσης αλκοόλ, που δημοσιοποιήθηκε τον Γενάρη 2015 και αφορά τα δεδομένα του 2013. Αναφέρεται ότι το 2013 ζήτησαν θεραπεία λόγω κατάχρησης αλκοόλ 347 άτομα, τα περισσότερα από τα οποία βρέθηκαν στην «Κλινική Βερεσιέ» και στη Θεραπευτική Μονάδα Εξαρτημένων Ατόμων (αλκοόλ) «ΘΕΜΕΑ». Ανήκουν κυρίως στην κατηγορία των χρηστών μέσης και τρίτης ηλικίας, άνω των 40 ετών.

Ο Δρ Βερεσιές ανεβάζει τους εξαρτημένους στο αλκοόλ «σε σχεδόν 40 χιλιάδες άτομα - και αν προσθέσουμε άλλα πέντε άτομα που σχετίζονται άμεσα με τους εξαρτημένους, προκύπτει ότι 150 χιλιάδες άτομα στην Κύπρο επηρεάζονται από την κατάχρηση ή εξάρτηση στο αλκοόλ κι αυτό αποτυπώνει την τεράστια έκταση του προβλήματος στον τόπο μας».

Σύμφωνα με την έκθεση του ΕΚΤΕΠΝ, 3 στα 10 άτομα που αιτήθηκαν θεραπείας λόγω κατάχρησης αλκοόλ ήταν γυναίκες, ενώ στην προηγούμενη στατιστική είχαν καταγραφεί 2 γυναίκες στα 10 άτομα χρήστες.

Επίσης αποκαλύφθηκε ότι η πρόσβαση των εφήβων στο αλκοόλ υπερβαίνει τον μέσο όρο των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, ενώ 1 στους 5 νέους ηλικίας, 15-24, ανέφερε ότι μέθυσε κατά τον τελευταίο χρόνο. Όπως φαίνεται, η τάση για πρώτη μέθη είναι εντονότερη στις ηλικίες 15-22, αναφέρει η έκθεση.

Μπίρα, ουίσκι, βότκα, κονιάκ

Βρέθηκε ότι ανάμεσα στα ποτά που συνήθως κατανάλωναν τα άτομα τα οποία αιτήθηκαν θεραπείας, πρώτο στην προτίμηση ήταν η μπίρα και ακολουθούσε το ουίσκι, βότκα και κονιάκ, το κρασί και το ούζο ή η ζιβανία. Κατά μέσο όρο, τα άτομα που αιτήθηκαν θεραπείας, κατανάλωναν 10 ποτά κατά τη διάρκεια μιας συνηθισμένης μέρας σε καθημερινή βάση κατά τον τελευταίο μήνα. Από τα στοιχεία που δόθηκαν στο ΕΚΤΕΠΝ από το γραφείο ανάλυσης και στατιστικής, για τα έτη 2009-2013, κατά μέσο όρο το 6% των οδηγών καταγγέλλεται λόγω υπέρβασης του ανώτατου ορίου οινοπνεύματος. Το προφίλ των παραβατών είναι νέοι και μεσήλικες άνδρες μέχρι 39 ετών.

Θάνατοι σχετιζόμενοι με αλκοόλ

Έχει υπολογιστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ότι στον ευρωπαϊκό χώρο το ποσοστό των χαμένων ετών ζωής από πρώιμη θνησιμότητα ή ανικανότητα εξαιτίας του αλκοόλ ανέρχεται στο 9,2%. Οι εκτιμήσεις αυτές ανάγουν το αλκοόλ ως έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου στην Ευρώπη. Σε ό,τι αφορά όλα τα θύματα των τροχαίων (οδηγούς, συνεπιβάτες και πεζούς) κατά τα προηγούμενα χρόνια, αναφέρονταν κατά μέσο όρο γύρω στους 25 θανάτους. Από το 2013 μειώθηκαν (από 26 το 2010 σε 7 το 2013), ενώ πρόσφατα δεδομένα από την Αστυνομία δείχνουν ότι αυξήθηκαν το 2014.

Σε σχέση με άλλες αιτίες θανάτων, έμμεσα και άμεσα σχετιζόμενες με το αλκοόλ, όπως έχουν καθοριστεί από τον WHO, στην Κύπρο, έχουν καταγραφεί επίσημα από το 2004-2010 (τελευταία ενημέρωση) 1.309 θάνατοι λόγω αλκοολικής ηπατοπάθειας, 2.61 θάνατοι λόγω δηλητηρίασης, έμμεσα σχετιζόμενης με το αλκοόλ, 3.79 θάνατοι λόγω πράξεων σωματικής βίας που σχετίζονται έμμεσα με τη χρήση αλκοόλ.

Κατά της κατάχρησης, η βιομηχανία αλκοόλ

Να υπενθυμίσουμε ότι σε διάσκεψη Τύπου τον Οκτώβρη 2013, στο πλαίσιο διοργάνωσης από το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο Κύπρου της πρώτης Εβδομάδας Ευαισθητοποίησης για το αλκοόλ, παρευρέθηκαν ο Δρ Κύρος Δημητριάδης, Γενικός Γραμματέας του Συνδέσμου Ζυθοποιών Κύπρου (στον οποίο συμμετέχουν οι δύο βιομηχανίες μπίρας που δραστηριοποιούνται στην Κύπρο) και η Χριστιάνα Πασχαλίδου, εκπρόσωπος του Συνδέσμου Εισαγωγέων και Διανομέων Αλκοολούχων Ποτών.

Απαντώντας σε ερώτηση της «Σ», η λειτουργός του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Λήδα Χριστοδούλου είπε ότι η σχέση του ΑΣΚ με τις εταιρείες παραγωγής και πώλησης οινοπνευματωδών ποτών «είναι ιδιαίτερα καλή» και χαρακτήρισε τη μεταξύ τους συνεργασία «πάρα πολύ ικανοποιητική». Είπε ότι το Αντιναρκωτικό συνεργάζεται ομαλά με τον Σύνδεσμο Ζυθοποιών Κύπρου, τον Σύνδεσμο Οινοποιών και τον Σύνδεσμο Εισαγωγέων και Διανομέων Αλκοολούχων Ποτών. «Η δράση και η στρατηγική μας», πρόσθεσε, «είχαν αγκαλιαστεί και από τους Συνδέσμους της βιομηχανίας, είχαμε διαπραγματευτεί μαζί τους κάποια θέματα και είμαστε σύμφωνοι σχεδόν σε όλα».

Σε παρέμβασή της η εκτελεστική γραμματέας του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Τόνια Παγιάτα ανέφερε ότι «είναι κοινός ο στόχος μας με τους Συνδέσμους και δεν αντιμάχεται η μια πλευρά την άλλη».
Ο Δρ Κύρος Δημητριάδης σχολίασε ότι «καλώς ή κακώς, ως βιομηχανία δεχόμαστε αρκετά πυρά, αλλά εμείς είμαστε πάντα υπέρ της υπεύθυνης κατανάλωσης, ενάντια στην κατάχρηση και γι’ αυτό υπάρχει στενή συνεργασία τόσο με το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο, όσο και με τον οργανισμό Reaction Youth for the Prevention. Έχουμε ένα προϊόν που θέλουμε να το απολαμβάνει ο κόσμος και όχι να προκαλεί κακό».
Εξάλλου η Χριστιάνα Πασχαλίδου διαβεβαίωσε ότι ο Σύνδεσμος Εισαγωγέων και Διανομέων Αλκοολούχων Ποτών επίσης συμμετέχει στις δράσεις του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου και στις εκστρατείες κατά της κατάχρησης αλκοολούχων ποτών.