ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΖΗΤΑ Η ΕΠΙΤΡΟΠΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ

«Τα πιο επείγοντα είναι η εκπαίδευση σε ζητήματα φύλων, η πρόληψη, η έγκαιρη ανίχνευση, η προστασία των θυμάτων και η σωφρονιστική και μετασωφρονιστική μεταχείριση των δραστών, σε όλο το εύρος των σεξουαλικών αδικημάτων»

Στην Κύπρο, τα τελευταία 10 χρόνια, υπήρξαν πέραν των 30 δολοφονιών γυναικών, από συντρόφους ή πρώην συντρόφους και 117 βιασμοί και 7 απόπειρες βιασμών, από το 2010 μέχρι το 2013

Την εισήγησή της για χάραξη Εθνικής Στρατηγικής για την πρόληψη και αντιμετώπιση της σεξουαλικής εγκληματικότητας, επανέλαβε η Επίτροπος Διοικήσεως Ελίζα Σαββίδου, ως Εθνική Ανεξάρτητη Αρχή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, με συνοπτικό σημείωμα που κοινοποίησε την περασμένη Δευτέρα 27 Ιουλίου 2015. Αναφέρει ότι αυτή η Στρατηγική θα υλοποιηθεί, μέσω της υιοθέτησης ενός μακροπρόθεσμου Εθνικού Σχεδίου Δράσης, που θα αφορά στο σύνολο των σεξουαλικών αδικημάτων και θα περιλαμβάνει και εξειδικευμένες δράσεις, για τις πιο ευάλωτες ομάδες (παιδιά, γυναίκες).

Αρμόδια πηγή σχολίασε ότι είναι διαχρονικό και έντονο το ενδιαφέρον της Επιτρόπου για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου των σεξουαλικών αδικημάτων, που τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει ανησυχητική έξαρση - ανέφερε ως χαρακτηριστικό στοιχείο επί του προκειμένου, το γεγονός ότι ένας μεγάλος αριθμός καταδίκων στις Κεντρικές Φυλακές βαρύνονται με σεξουαλικά εγκλήματα, κυρίως εναντίον γυναικών.

Η σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών

Αφορμή για το σημείωμα τοποθέτησης της Επιτρόπου Διοικήσεως υπήρξε η απόφαση της Κυβέρνησης, στις 17 Ιουλίου 2015, για τη σύσταση ad-hoc Υπουργικής Επιτροπής, με τη συμμετοχή των Υπουργών Εργασίας, Παιδείας, Υγείας και Δικαιοσύνης, η οποία θα συντονίσει την ετοιμασία, μέχρι το τέλος του 2015, Εθνικής Στρατηγικής για την προστασία των παιδιών από τη σεξουαλική εκμετάλλευση, τη σεξουαλική κακοποίηση και την παιδική πορνογραφία. Η Επίτροπος «εξέφρασε τις επιφυλάξεις της όσον αφορά την επάρκεια του μέτρου της σύστασης μιας Υπουργικής Επιτροπής, που αφορά τη χάραξη στρατηγικής αποκλειστικά για τη σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών, καθώς, κατά την άποψή της, είναι εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπίσει από μόνη της την πολυπλοκότητα και συνθετότητα του φαινομένου των σεξουαλικών αδικημάτων, συνολικά».

Αναφέρονται και τα εξής, στο σημείωμα της Επιτρόπου: «Τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να τύχουν ψύχραιμης και νηφάλιας αντιμετώπισης από τα αρμόδια όργανα της Πολιτείας, καθώς είναι αναγκαίο να αναζητηθούν και να υιοθετηθούν πολιτικές, μέτρα και δράσεις, που θα απαντούν μόνιμα και αποτελεσματικά στη σοβαρότητα αυτής της μορφής εγκληματικότητας, σε όλες της τις μορφές. Άλλωστε, τα σεξουαλικά αδικήματα κατά των παιδιών, δεν μπορούν να ιδωθούν ως ένα φαινόμενο αποκομμένο από την ευρύτερη διάπραξη σεξουαλικών αδικημάτων στην κοινωνία μας και από τις συνθήκες, στάσεις, αντιλήψεις και συμπεριφορές που τα ευνοούν».

Σχεδιασμός συνολικής πολιτικής

Σύμφωνα με την Επίτροπο, «το εύρος των δράσεων που θα πρέπει η Πολιτεία να αναλάβει, προκειμένου να εφαρμοστεί μια ολοκληρωμένη πολιτική αντιμετώπισης, σε κάθε επίπεδο, των αδικημάτων κατά της γενετήσιας ελευθερίας, είναι εξαιρετικά μεγάλο και για τον λόγο αυτό απαιτείται συντονισμένη και πολυεπίπεδη δράση. Κατά τον σχεδιασμό μιας συνολικής πολιτικής, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η πλειοψηφία των αδικημάτων αυτών, συμβαίνει εντός του οικείου περιβάλλοντος και από άτομα εμπιστοσύνης, ενώ ο ακριβής αριθμός τους παραμένει άγνωστος επειδή είτε δεν εντοπίζονται και δεν ανιχνεύονται, είτε τα θύματα διστάζουν ή φοβούνται να προβούν σε καταγγελίες. Περαιτέρω, δεν θα πρέπει να παραβλέπεται η διάσταση του φύλου στη χάραξη πολιτικών και δράσεων για την αντιμετώπιση των σεξουαλικών αδικημάτων».

Η Επίτροπος σημείωσε ότι «η εκπαίδευση, περιλαμβανομένης της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης και της ενημέρωσης σε ζητήματα φύλων, η πρόληψη, η έγκαιρη ανίχνευση, η προστασία των θυμάτων και η ποινική, σωφρονιστική και μετασωφρονιστική μεταχείριση των δραστών, σε όλο το εύρος των σεξουαλικών αδικημάτων, παραμένουν τα πιο επείγοντα και πρόσφορα πεδία δράσης».

Η τοποθέτηση της Επιτρόπου υποβλήθηκε στους Υπουργούς Δικαιοσύνης, Υγείας, Παιδείας και Εργασίας, μέλη της ad-hoc Υπουργικής Επιτροπής καθώς και στο Υπουργικό Συμβούλιο, «για προβληματισμό και περαιτέρω διάλογο, επί των πτυχών που αναπτύχθηκαν».

Μία στις πέντε Κύπριες θύματα βίας

Να υπενθυμίσουμε ότι από τις αρχές Ιουλίου 2015 έχει αρχίσει πολύμηνη, παγκύπρια εκστρατεία στα ΜΜΕ, για καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών, με επικοινωνιακά εργαλεία της, τηλεοπτικά, ηλεκτρονικά, ραδιοφωνικά και έντυπα μηνύματα, που θα προβληθούν με σύνθημα, «Οι άντρες λέμε όχι στη βία κατά των γυναικών: Το ξέρω. Το ξέρεις. Το ξέρουμε. Φτάνει». Την εκστρατεία, που πραγματοποιείται με την οικονομική υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υλοποιεί το Γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, σε συνεργασία με το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου (MIGS) και τη διαφημιστική εταιρεία Contact Grey.

Σύμφωνα με στοιχεία πρόσφατων ερευνών, αρμόδιων οργανώσεων και της Αστυνομίας, που ανακοινώθηκαν σε συνέντευξη Τύπου για την έναρξη της εκστρατείας, 1 στις 5 γυναίκες, έχει υποστεί σεξουαλική, ή σωματική βία στην Κύπρο, 39% των Κυπρίων γυναικών έχουν υποστεί ψυχολογική βία από τον σύντροφό τους, ενώ 36% των γυναικών έχουν βιώσει σεξουαλική παρενόχληση. Αναδεικνύονται νέοι «τύποι» βίας κατά των γυναικών, όπως η βία μέσω διαδικτύου, η ηλεκτρονική παρενόχληση, η επίμονη παρακολούθηση και ο εκφοβισμός.

Ανακοινώθηκαν επίσης τα ακόλουθα στοιχεία: «Το 43% των γυναικών που υπέστηκαν κακοποίηση από τον σύντροφό τους, δεν είχαν συμπαράσταση από οποιονδήποτε. Είκοσι οκτώ τοις εκατό των Κυπρίων γυναικών υπέστηκε κάποια μορφή κακοποίησης, από νυν ή πρώην σύζυγο, ή σύντροφο. Ογδόντα δύο τοις εκατό των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας είναι γυναίκες και κορίτσια. Υπήρξαν 30 δολοφονίες γυναικών, από συντρόφους ή πρώην συντρόφους, τα τελευταία 10 χρόνια στην Κύπρο. Οι μετανάστριες είναι πολλαπλά εκτεθειμένες σε βία και διακρίσεις. Οι οικιακές εργάτριες είναι πολλαπλά ευάλωτες στη βία».

Άνισες σχέσεις ανδρών και γυναικών

Τόνισε στη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου, η Επίτροπος Διοικήσεως Ελίζα Σαββίδου: «Η βία ενάντια στις γυναίκες συνιστά, θεωρώ, την πιο βάρβαρη και την πιο διαδεδομένη μορφή συστηματικής διάκρισης και ανισότητας που συνεχίζουν να βιώνουν οι γυναίκες στην καθημερινή τους ζωή, η οποία εκπηγάζει από τις ιστορικά άνισες σχέσεις εξουσίας μεταξύ ανδρών και γυναικών. Είναι γι' αυτό τον λόγο που η βία κατά των γυναικών συνιστά, και αυτό θα πρέπει να τονιστεί, “βία με βάση το φύλο” και, “διάκριση λόγω φύλου”».

Πρόσθεσε ότι σκοπός των σχετικών εκθέσεων που ετοίμασε το Γραφείο της, «ήταν η ανάδειξη των συστημικών αδυναμιών και ελλείψεων στο υφιστάμενο νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο και η υποβολή συγκεκριμένων εισηγήσεων για μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση και αποτελεσματική αντιμετώπιση των περιστατικών βίας κατά των γυναικών. Όπως, δε, διαπιστώθηκε από τις έρευνές μας, οι θεσμικές αδυναμίες και ανεπάρκειες σχετίζονται κυρίως με τη στήριξη των θυμάτων, τις διαδικασίες υποβολής, διερεύνησης και προώθησης των σχετικών καταγγελιών, τη δίωξη των θυτών και την προστασία των πιο ευάλωτων κατηγοριών γυναικών, όπως των μεταναστριών.

Πέραν, όμως, από τη βελτίωση των όποιων θεσμικών αδυναμιών για καταστολή των φαινομένων βίας και στήριξης των θυμάτων, πιο αναγκαία θεωρώ την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας στα ζητήματα έμφυλης βίας. Η στόχευση της ευρύτερης κοινωνίας και η καταπολέμηση εκείνων των κυρίαρχων αντιλήψεων για τον ανδρισμό και την αντρική ταυτότητα, που διαιωνίζουν τον κύκλο της βίας κατά των γυναικών, αποτελεί αναμφίβολα και το πιο αποτελεσματικό, μακροπρόθεσμα, μέσο για καταπολέμησή της».

Δολοφονίες και βιασμοί γυναικών

Υπερθεμάτισε στη δική της τοποθέτηση η Σουσάνα Παύλου, Διευθύντρια του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου (MIGS), επισημαίνοντας ότι «η πατριαρχική δομή της κυπριακής κοινωνίας και οι παραδοσιακοί ρόλοι των δύο φύλων αποτελούν τη βάση των άνισων σχέσεων εξουσίας μεταξύ ανδρών και γυναικών σε όλα τα επίπεδα. Αρνητικά στερεότυπα φύλου στα μέσα ενημέρωσης είναι ανεξέλεγκτα, και οι γυναίκες απεικονίζονται με τρόπους που υποστηρίζουν την ανισότητα των φύλων».

Πρόσθεσε ότι «στην Κύπρο, τα τελευταία 10 χρόνια, υπήρξαν πέραν των 30 δολοφονιών γυναικών, από συντρόφους ή πρώην συντρόφους, ως αποτέλεσμα της δομικής ανισότητας και των σχέσεων εξουσίας και ελέγχου, που διέπουν παραδοσιακά τις σχέσεις των δύο φύλων. Επιπλέον, υπάρχει μια συγκλονιστική αύξηση των κρουσμάτων βιασμού και σεξουαλικής επίθεσης, έστω και αν αυτές είναι μεταξύ των λιγότερο αναφερόμενων εγκλημάτων στην Κύπρο.

Από τα διαθέσιμα στοιχεία, βλέπουμε ότι υπάρχει μια συγκλονιστική αύξηση των ποσοστών αναφοράς για βιασμούς κατά τις τελευταίες 2 δεκαετίες. Υπήρξαν 117 βιασμοί και 7 απόπειρες βιασμών, από το 2010 μέχρι το 2013. Η Κύπρος έχει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά καταδικών στην Ευρώπη και οι ποινές είναι ανεπαρκείς και μη αποτρεπτικές. Επίσης, είμαστε από τις μόνες χώρες στην ΕΕ όπου δεν υπάρχουν εξειδικευμένες υπηρεσίες στήριξης και προστασίας θυμάτων σεξουαλικής βίας και βιασμού».

Η «Σύμβαση», στην κυπριακή νομοθεσία

Η Σουζάνα Παύλου, μαζί με την Συντονίστρια πολιτικής του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου Τζόζι Χριστοδούλου, συναντήθηκαν την περασμένη Τρίτη, 28 Ιουλίου 2015, με τον Υπουργό Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης Ιωνά Νικολάου και συζήτησαν μαζί του τις τροποποιήσεις που απαιτούνται, ώστε η κυπριακή νομοθεσία να εναρμονιστεί με τις διατάξεις της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας, γνωστής ως Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.

Σε δηλώσεις του μετά τη συνάντηση, ο κ. Νικολάου ανέφερε ότι έχει καταρτιστεί πίνακας δραστηριοτήτων και υποχρεώσεων που προκύπτουν από τη Σύμβαση, ειδικότερα όσον αφορά στις αλλαγές που πρέπει να γίνουν στις νομοθεσίες μας. Πρόσθεσε ότι «εισάγονται νέα αδικήματα, για τα οποία απαιτείται να τροποποιηθεί η δική μας νομοθεσία, όπως είναι τα αδικήματα της παρενοχλητικής παρακολούθησης, η αναγκαστική άμβλωση και στείρωση, αδικήματα που έχουν να κάνουν με τη σεξουαλική παρενόχληση, αδικήματα που απουσιάζουν από το δικό μας νομικό πλαίσιο και για τα οποία, σίγουρα με την κύρωση της Σύμβασης, θα είμαστε υποχρεωμένοι να τα εφαρμόσουμε».

Ανακοίνωσε σχετικά, ότι «μετά από συνεργασία με άλλες αρμόδιες Αρχές και Υπουργεία, αποφασίστηκε όπως ενσωματωθούν αρκετές από τις διατάξεις της Σύμβασης στην κυπριακή νομοθεσία, εφόσον η εν λόγω Σύμβαση θεωρείται μία από τις σημαντικότερες για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και την ενδοοικογενειακή βία. Γι’ αυτόν τον λόγο ετοιμάζεται το νομοσχέδιο για την παρενοχλητική παρακολούθηση από τη Νομική Υπηρεσία, το οποίο θα είναι έτοιμο μέχρι τα μέσα του Σεπτέμβρη για να προωθηθεί, στη συνέχεια, στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Επιπρόσθετα, γίνονται μελέτες για άλλα νομοσχέδια, για τα οποία πολύ πιθανόν να χρειαστεί και η βοήθεια εξωτερικών συνεργατών».

Είπε ότι στόχος της συνάντησης με το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου ήταν «ο συντονισμός για τη διαμόρφωση προτεινόμενων νομοσχεδίων που θα συμβάλουν στην ενσωμάτωση των προνοιών της Σύμβασης στην κυπριακή νομοθεσία. Συμφωνήθηκε, επίσης, η συνεργασία για την προετοιμασία μελετών που θα συμβάλουν στην υιοθέτηση συγκεκριμένων δράσεων, οι οποίες θα πρέπει να αρχίσουν να υλοποιούνται.

Για παράδειγμα, στην Αστυνομία έχουν ήδη αρχίσει να υλοποιούνται κάποιες από αυτές τις δράσεις, οι οποίες σχετίζονται κυρίως με την εκπαίδευση των μελών της Αστυνομίας, αλλά και δράσεις, οι οποίες έχουν να κάνουν με τον καταρτισμό ειδικών ενημερωτικών εντύπων, τα οποία θα εκδοθούν, όπως επίσης και του καταρτισμού εντύπου αξιολόγησης της επικινδυνότητας για περιστατικά βίας που προκύπτουν μέσα από τις διατάξεις της Σύμβασης».

Στήθος, οπίσθια, χείλη: Tα εμπορεύσιμα…

Επίτροπος Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: «H πρόληψη της σεξουαλικής βίας κατά των γυναικών είναι ένα πολυδιάστατο εγχείρημα που απαιτεί την ενεργό εμπλοκή κρατικών Αρχών, αλλά και της κοινωνίας των πολιτών. Ένας φορέας που μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά στην πρόληψη των φαινομένων σεξουαλικής βίας είναι αναμφισβήτητα το σχολείο και ευρύτερα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα όλων των βαθμίδων. Είναι αυτονόητο ότι ο σεξισμός δεν έχει θέση σε ένα σύγχρονο και δημοκρατικό σχολείο.

Γι’ αυτό, κυρίαρχο στοιχείο μιας αντισεξιστικής προσέγγισης στην εκπαίδευση, είναι η ανάπτυξη των δομών που αμφισβητούν τις άνισες σχέσεις εξουσίας των φύλων και ενός αντίστοιχου αναλυτικού προγράμματος. Η αποδόμηση των στοιχείων που συνθέτουν την έννοια της “αρρενωπότητας” σήμερα και η αναδόμηση νέων προτύπων, μπορεί και πρέπει να ξεκινήσει μέσα από το σχολείο από την πρώιμη παιδική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση.

Πέραν όμως του σχολείου, νομίζω όλοι μας θα συμφωνήσουμε ότι, Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και η τεχνολογία έχουν ιδιαίτερα έντονη επίδραση στη διαμόρφωση απόψεων και συμπεριφορών μέσω των προγραμμάτων που προβάλλουν. Δυστυχώς, παρακολουθώντας κανείς τα τηλεοπτικά, κυρίως, προγράμματα, αλλά και τις διαφημίσεις που προβάλλονται, διαπιστώνει έναν γενικότερο «εκσεξουαλισμό» και την εμπορευματοποίηση των σωμάτων, του σεξ και των σεξουαλικοτήτων.

Μάλιστα, κατά τη διαδικασία αυτή, το σώμα τεμαχίζεται και τα μέλη του: στήθος, οπίσθια, χείλη, μάτια, εκτίθενται σαν εμπορεύσιμα ερωτικά αντικείμενα, διαθέσιμα προς κατανάλωση. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για το γυναικείο σώμα και τη γυναικεία σεξουαλικότητα, μάλιστα μετά την απελευθέρωση των γυναικών. Όπως ακριβώς συνέβη με την εργατική δύναμη, το σώμα και το σεξ έπρεπε πρώτα να απελευθερωθούν, προτού γίνουν αντικείμενα εκμετάλλευσης και τελικά καταναλωτικά αγαθά».