Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΟΠΙΑΣ

Οι παρακολουθήσεις της ΚΥΠ, η δράση ξένων υπηρεσιών, οι κυψέλες κινητών τηλεφώνων, η χρήση πιστωτικών καρτών, οι κάμερες παρακολούθησης και οι ιοί στο διαδίκτυο

Η Κύπρος έχει μόνο μερικές εκατοντάδες χιλιάδες κατοίκους και θεωρείται μικρός παίκτης στην παγκόσμια σκακιέρα, αλλά θεωρείται, βάσει των εγγράφων, μια τοποθεσία-κλειδί για τα συστήματα μαζικής παρακολούθησης

Έχει τη δυνατότητα η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΚΥΠ) να παρακολουθεί τηλέφωνα πολιτών, πολιτικών και δημοσιογράφων; Ναι, έχει τη δυνατότητα και, μάλιστα, όχι μόνο με το περιβόητο λογισμικό «Galileo», που αγόρασε από την ιταλική εταιρεία παροχής υπηρεσιών κατασκοπίας «The Hacking Team».

Οι πληροφορίες αναφέρουν πως η ΚΥΠ διαθέτει και άλλα -πολύ ανώτερα- συστήματα παρακολούθησης. Συνεπώς, παρακολουθεί όποιον θέλει, όποτε θέλει, χωρίς να δίνει λογαριασμό σε κανέναν; Η ίδια η ΚΥΠ απορρίπτει τον ισχυρισμό. Δηλώνει πως δεν παρακολουθεί πολιτικούς και δημοσιογράφους, και πως όλες οι ενέργειές της αφορούν, αποκλειστικά, την αποστολή της, που είναι η προστασία του κράτους και η πάταξη της τρομοκρατίας, μια μορφή εγκλήματος που προαπαιτεί την αγορά συστημάτων παρακολούθησης.

Κανείς δεν την ελέγχει

Το μόνο σίγουρο είναι πως με την υφιστάμενη νομοθεσία που διέπει τη λειτουργία της υπηρεσίας, κανείς δεν μπορεί να ελέγξει αν αυτό που λέει -ότι δεν υπερβαίνει τα όρια της αποστολής της- είναι αλήθεια ή ψέμα. Εκτός και αν διαρρεύσουν στη δημοσιότητα στοιχεία που να αποδεικνύουν το αντίθετο... Μέχρι τότε, μόνο εικασίες μπορούν να γίνονται και γίνονται.

Στο πρόσφατο παρελθόν, πάντως, προέκυψαν τέτοια στοιχεία. Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση του λοχία της ΚΥΠ, στο σπίτι του οποίου είχε εντοπιστεί από την Αστυνομία, το 2013, υλικό από παρακολουθήσεις πολιτικών και πολιτών. Μαθαίνουμε, πρόσφατα, ότι αποφασίστηκε από τη Νομική Υπηρεσία να μην ασκηθεί ποινική και πειθαρχική δίωξη εναντίον του λοχία για «προστασία του δημοσίου συμφέροντος». Το σκεπτικό της απόφασης υποδεικνύει ότι θα αποκαλύπτονταν τα ευαίσθητα δεδομένα που είχε στην κατοχή του ο κατηγορούμενος, εάν διεξαγόταν δίκη. Ως αποτέλεσμα, ο λοχίας γλίτωσε με μιαν απλή μετάθεση.

Σημειώνεται πως, εάν υπάρχουν ευθύνες στην εν λόγω υπόθεση, αυτές δεν βαραίνουν μόνο τον λοχία, αλλά, κυρίως, αυτούς που έδωσαν τις διαταγές. Σε ό,τι αφορά τα θύματα της παρακολούθησης του λοχία, οι Αρχές δεν αποκαλύπτουν την ταυτότητά τους και διαβεβαιώνουν ότι έχουν διαγράψει το υλικό.

Η ΚΥΠ, προς πίστιν της, τάσσεται υπέρ νομοσχεδίου, του οποίου η ψήφιση εκκρεμεί στη Βουλή, για τη ρύθμιση της λειτουργίας της. Αυτό που ενδιαφέρει, είναι πως το νομοσχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία μιας Επιτροπής τριών δικαστών, που θα αποφασίζουν επί αιτημάτων της ΚΥΠ για παρακολουθήσεις προσώπων. Δηλαδή, χωρίς την έγκριση της Επιτροπής δεν θα επιτρέπεται η παρακολούθηση.

Πολλά αφτιά στα τηλέφωνα...

Είναι, όμως, μόνο η ΚΥΠ που μπορεί να παρακολουθήσει τηλεφωνικές συνδιαλέξεις πολιτών; Όχι, υπάρχουν ουκ ολίγες μυστικές υπηρεσίες, των οποίων μέλη έχουν «στρογγυλοκαθίσει» στο γεωστρατηγικής σημασίας νησί μας. Δεδομένου πως διαθέτει την απαραίτητη τεχνολογία η ΚΥΠ, τότε τι να πει κανείς για τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες στο ψευδοκράτος, τις βρετανικές και αμερικανικές υπηρεσίες στις Βάσεις, τις ισραηλινές και ρωσικές υπηρεσίες, χώρες που διαθέτουν πρεσβείες στην Κύπρο; Να σημειωθεί ότι αρκετές από τις προαναφερθείσες υπηρεσίες έχουν συνεργασίες μεταξύ τους και ανταλλάζουν συνεχώς σημαντικές πληροφορίες, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν είναι για καλό σκοπό (βλέπε υπόθεση εντοπισμού αμμωνίας στη Λάρνακα). Όταν είναι πολλά τα αφτιά πάνω από τα τηλέφωνα, τότε πώς να γίνει κλήση χωρίς να πάρει κανείς χαμπάρι;

Για τον ρόλο των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ (NSA) και της Βρετανίας στην Κύπρο, είναι αρκετό να υπενθυμίσουμε τα έγγραφα Σνόουντεν, που έφεραν στο φως της παγκόσμιας δημοσιότητας την ύπαρξη του συστήματος δορυφορικών παρακολουθήσεων «Έσελον», αλλά και την πληροφορία ότι ο βρετανικός σταθμός του Αγίου Νικολάου στην Κύπρο, απ’ όπου περνά το σύνολο σχεδόν των επικοινωνιών από Ευρώπη προς Μέση Ανατολή, συμμετέχει ενεργά στις μαζικές υποκλοπές δεδομένων που διακινούνται με υποθαλάσσια καλώδια στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο.

Η Κύπρος έχει μόνο μερικές εκατοντάδες χιλιάδες κατοίκους και θεωρείται μικρός παίκτης στην παγκόσμια σκακιέρα, αλλά θεωρείται, βάσει των εγγράφων, μια τοποθεσία-κλειδί για τα συστήματα μαζικής παρακολούθησης, τα οποία αποκαλύφθηκαν από τον γνωστό πλέον πληροφοριοδότη Έντουαρντ Σνόουντεν, ο οποίος παρεμπιπτόντως βρήκε καταφύγιο στη Μόσχα, μετά τις αποκαλύψεις του.

Αφήνουμε ίχνη παντού

Είναι μόνο για τις τηλεφωνικές συνδιαλέξεις τους που πρέπει να ανησυχούν οι πολίτες; Όχι φυσικά, υπάρχουν και άλλα πολλά πράγματα που πρέπει να ανησυχούν τους πολίτες, σε σχέση με την παραβίαση των προσωπικών δεδομένων τους. Τα περισσότερα δεδομένα τους είναι, ήδη, προσβάσιμα, χωρίς να το γνωρίζουν. Αν αναλογιστούμε για λίγο το πώς εκθέτουμε, καθημερινά, τα προσωπικά μας στοιχεία, πιθανόν να τρομάξουμε.

Από την άλλη, θα αποκτήσουμε συνείδηση και θα είμαστε πιο προσεκτικοί, όταν επιβάλλεται να είμαστε. Πρώτα, όμως, για να μη δαιμονοποιούμε την τεχνολογία, να σημειώσουμε πως αυτή στοχεύει κυρίως στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής μας, αλλά και στην ενίσχυση της ασφάλειάς μας. Τα πρόβλημα παραβίασης προσωπικών δεδομένων προκαλείται όταν κάποιοι, με παράνομες μεθόδους, χρησιμοποιούν την τεχνολογία προς εξυπηρέτηση των προσωπικών τους συμφερόντων σε βάρος άλλων πολιτών.

Στη σύγχρονη εποχή που ζούμε εκθέτουμε, άθελά μας, σχεδόν καθημερινά, προσωπικά δεδομένα. Για παράδειγμα, οι τηλεφωνικές και τραπεζικές πληροφορίες καταγράφονται, για σκοπούς εξυπηρέτησης των πελατών, από τις εταιρείες-παροχείς, οι οποίες να σημειωθεί διέπονται από αυστηρούς κανονισμούς προστασίας των πληροφοριών. Επίσης, σημαντικά στοιχεία καταγράφονται από τις αναλήψεις χρημάτων στα ΑΤΜ και τις αγορές με πιστωτικές κάρτες. Από τις κυψέλες των κινητών τηλεφώνων μας καταγράφονται στοιχεία που αφορούν τις τοποθεσίες και τις διαδρομές που κάνουμε καθημερινά μαζί τους.

Οι Αρχές κατέχουν σχεδόν όλα στοιχεία του πληθυσμού της χώρας, όπως ονοματεπώνυμα, ηλικίες, ημερομηνίες γέννησης, διευθύνσεις κατοικιών, δακτυλικά αποτυπώματα κ.ά. Προσθέστε στο σκηνικό και τις χιλιάδες βιντεοκάμερες που είναι τοποθετημένες εντός και εκτός κτιρίων, οικιών, καταστημάτων, δημοσίων χώρων, καφετεριών κ.ά. Το υλικό από τα κλειστά κυκλώματα παρακολούθησης αποθηκεύεται είτε στη μνήμη σκληρών δίσκων, είτε σε σέρβερ στο διαδίκτυο.

Συνεπώς, εάν κάποιος έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, πρόσβαση στον σέρβερ, τότε βάζει χέρι και στο υλικό. Τα προσωπικά μας δεδομένα μπορούν να παραβιαστούν και από τη χρήση του διαδικτύου, διά μέσου κακόβουλων λογισμικών (ιούς). Πρόκειται για ένα φαινόμενο που προσλαμβάνει ανησυχητικές τάσεις τα τελευταία χρόνια. Αν περιλάβουμε στον μεγάλο αυτό «Big Brother» που ζούμε και τους κατασκοπευτικούς δορυφόρους, γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο ότι στις μέρες μας τίποτα δεν μένει κρυφό.

Όλες αυτές οι προσβάσιμες πληροφορίες δίνουν τη δυνατότητα στους ενδιαφερομένους, που διαθέτουν τις απαραίτητες τεχνολογικές γνώσεις, να σκιαγραφήσουν το προφίλ του οποιουδήποτε, την κοινωνική και οικονομική του κατάσταση και τις καταναλωτικές του συνήθειες...

Η γνώση ως ασπίδα προστασίας

Και πώς μπορούν οι πολίτες να προστατεύσουν τα προσωπικά δεδομένα τους; Ένας τρόπος είναι να μαθαίνουν τις τελευταίες εξελίξεις στην τεχνολογία, ούτως ώστε να διακρίνουν τους νέους κινδύνους που δημιουργούνται. Αν, για παράδειγμα, θες να πας κάπου για μια συνάντηση, χωρίς να θέλεις να καταγραφεί η διαδρομή σου και η τοποθεσία, τότε μην πάρεις μαζί σου τηλέφωνο και μην καθίσεις κάπου εντός εμβέλειας κλειστού κυκλώματος παρακολούθησης. Μη χρησιμοποιήσεις την πιστωτική σου κάρτα, αν δεν θες να καταγραφεί μια συγκεκριμένη αγορά σου στους τραπεζικούς σου λογαριασμούς.

Επιδίωξε κατ’ ιδίαν συνομιλία με κάποιον αντί διά του τηλεφώνου, αν θέλεις να μειώσεις τους κινδύνους υποκλοπής του περιεχομένου της συνομιλίας. Μάθε ό,τι μπορεί να κατεβάσεις στο κινητό σου αναφορικά με εφαρμογές για αποκρυπτογραφημένες κλήσεις, όπως και τρόπους αποστολής αποκρυπτογραφημένης διαδικτυακής αλληλογραφίας. Η τεχνολογία αναβαθμίζεται με γοργούς ρυθμούς. Συνεπώς, εάν και οι πολίτες αναβαθμίζουν τις σχετικές γνώσεις τους, τότε αυξάνουν τις πιθανότητες να διατηρήσουν ασφαλή τα προσωπικά τους δεδομένα.

Οι κατασκοπευτικές δυνατότητες του «Galileo»

Ενεργοποιεί και την κάμερα του κινητού

Το κατασκοπευτικό λογισμικό «Galileo», της ιταλικής εταιρείας «Τhe Hacking Team», απασχολεί έντονα τις τελευταίες μέρες την παγκόσμια επικαιρότητα, όπως και την κυπριακή, αφότου έγινε γνωστό πως το έχει προμηθευτεί, έναντι ενός σημαντικό ποσού, η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΚΥΠ). Το θέμα ήρθε στην επιφάνεια, όταν η ομάδα χάκερ «Anonymous» παραβίασαν τους υπολογιστές της εταιρείας και έβγαλαν στη φόρα ένα ογκώδες υλικό, με έγγραφα και αλληλογραφίες της «Τhe Hacking Team».

Ο χρήστης του συστήματος «Galileo», εφόσον «μολύνει» με συγκεκριμένο λογισμικό τα κινητά των θυμάτων του, αποκτά μεγάλες δυνατότητες παρακολούθησης. Η «μόλυνση» μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους, όπως για παράδειγμα με την αποστολή κακόβουλης ηλεκτρονικής αλληλογραφίας σε κινητά.

· Κατασκοπία λογισμικού συστήματος iOS, Android, Windows Phone, BlackBerry, Mac and PC

· Τα κινητά θα πρέπει να μολυνθούν με κακόβουλο λογισμικό για να είναι εφικτή η παρακολούθηση

· Το «Galileo» αποκτά από «μολυσμένα» κινητά ηχητικά και γραπτά μηνύματα, emails και ιστορικό πλοήγησης στο διαδίκτυο

· Ενεργοποιεί και λαμβάνει δεδομένα από την κάμερα και το μικρόφωνο του κινητού, τα οποία αποθηκεύει σε ασφαλισμένο RCS-server

· Διαθέτει την ικανότητα να διαγράφει τα ίχνη του σε κινητά, για να αποφύγει τον εντοπισμό