Οδηγός για τα ΜΜΕ, από το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο

«Το φαινόμενο “χρήση και εξάρτηση”, να πάψει να θεωρείται πρόβλημα εγκληματικότητας και να μεταφερθεί στη σφαίρα της δημόσιας υγείας»

ΣΤΗ ΣΦΑΙΡΑ της δημόσιας υγείας και όχι πρόβλημα εγκληματικότητας, η ουσιοεξάρτηση

Με στόχο την εμπέδωση του σεβασμού των κανόνων δεοντολογίας και των δικαιωμάτων των παιδιών, στην έντυπη, τηλεοπτική και ραδιοφωνική δημοσιογραφία, αλλά και της αντικειμενικής πληροφόρησης για την ουσιοεξάρτηση, με τρόπο που να μη στιγματίζει, εκπονήθηκε από το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο Κύπρου (ΑΣΚ), σε συνεργασία με την Αρχή Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου, την Επίτροπο Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, την Ένωση Συντακτών και την Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, ο αναβαθμισμένος «Οδηγός Καλής Πρακτικής για τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας».

Ο Οδηγός, που παρουσιάστηκε χθες σε συνέντευξη Τύπου, στοχεύει, όπως ανακοινώθηκε από το ΑΣΚ, «στη στήριξη των λειτουργών των ΜΜΕ στο έργο τους και περιλαμβάνει ενημέρωση για το νομοθετικό πλαίσιο και τον Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, αντικειμενική πληροφόρηση για την ουσιοεξάρτηση, βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα, τρόπους χειρισμού θεμάτων για ευάλωτες ομάδες πληθυσμού, όπως είναι οι ανήλικοι και τρόπους προβολής σχετικών θεμάτων, με τρόπο που να συμβάλλει στην αποτροπή του κοινωνικού στιγματισμού».

Το στίγμα και η προκατάληψη

«Για μας στο ΑΣΚ και για την κυπριακή κοινωνία ολόκληρη, ηθική προτεραιότητα συνιστά η άρση του στιγματισμού και του κοινωνικού αποκλεισμού των ουσιοεξαρτημένων ατόμων», τόνισε σε παρέμβασή του στη συνέντευξη, ο Πρόεδρος του ΑΣΚ, Δρ Άθως Γεωργίου, και συνέχισε:

«Είναι μια επίπονη και επίμονη διαδικασία, που απαιτεί, εν πρώτοις, μια ενδοσκόπηση. Ένα βαθύ κοίταγμα στον καθρέφτη, του καθενός από εμάς, που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, από τη θέση μας σε κοινωνικούς και πολιτειακούς θεσμούς, συντηρεί το στίγμα σε όλες του τις εκφάνσεις. Ιδιαίτερα στις μέρες μας, όπου το οικονομικό πλαίσιο όπως διαμορφώνεται, φαίνεται να κουβαλά μαζί του μέτρα περικοπών που αγγίζουν τη δημόσια υγεία στο σύνολό της, καλούμαστε ως Πολιτεία και κοινωνία, ως θεσμοί και Οργανισμοί, να παλέψουμε με όλες μας τις δυνάμεις για καταπολέμηση του στίγματος.

Μέσα σε ένα κλίμα όπου όλο και πιο πολλοί άνθρωποι, ιδιαίτερα νέοι, χάνουν τις δουλειές τους, βλέποντας να καταρρέουν ταυτόχρονα όλα γύρω τους, που αργά αλλά σταθερά οδηγεί τους ανθρώπους στην απελπισία, όπου οξύνονται οι κοινωνικές ανισότητες, σε αυτό το κλίμα όπου ο αγώνας για τα απαραίτητα γίνεται όλο και δυσκολότερος, το στίγμα και η προκατάληψη βρίσκουν εύφορο έδαφος, ιδιαίτερα στις ευάλωτες ομάδες των συνανθρώπων μας.

Έχοντας όλα τα πιο πάνω υπόψη μας και τον άνθρωπο ως επίκεντρο της φιλοσοφίας μας, εργαζόμαστε σε συνεχή βάση στο Αντιναρκωτικό Συμβούλιο Κύπρου, για την κατάρριψη του στίγματος, έτσι που το φαινόμενο χρήση και εξάρτηση να πάψει να θεωρείται πρόβλημα εγκληματικότητας και να μεταφερθεί στη σφαίρα της δημόσιας υγείας. Και πιστεύω ότι αυτό το έχουμε καταφέρει σε μεγάλο βαθμό, έτσι που τα ουσιοεξαρτημένα άτομα να μπορούν σήμερα να ζητούν αυτό που χρειάζονται, χωρίς την ντροπή που τα συνόδευε προηγουμένως».

Η μοναδικότητα του κάθε παιδιού

«Σε κάθε δημοκρατική κοινωνία, τα ΜΜΕ έχουν σημαντικό ρόλο να επιτελέσουν, όσον αφορά την προστασία και την προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γενικά, και των δικαιωμάτων του παιδιού, πιο ειδικά», τόνισε σε χαιρετισμό της η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Λήδα Κουρσουμπά. «Τα ΜΜΕ αναμένεται να αναφέρουν/καταγράφουν παραβιάσεις των δικαιωμάτων του παιδιού, ασκώντας έλεγχο στις αρμόδιες Αρχές όταν και όπου αυτές δεν ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στην υποχρέωσή τους να διασφαλίζουν τον σεβασμό των δικαιωμάτων του παιδιού.

Την ίδια στιγμή, τα ΜΜΕ έχουν ευθύνη, όταν προβάλλουν ή αναφέρονται σε παιδιά, να σέβονται το παιδί και την εγγενή του αξιοπρέπεια. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού διασφαλίζει το δικαίωμα του παιδιού σε ιδιωτική ζωή και το προστατεύει από κάθε μορφής παραβίαση της τιμής και της υπόληψής του, καθώς και από κάθε μορφής εκμετάλλευση. Τα ΜΜΕ αναμένεται να αναγνωρίζουν και να σέβονται τη μοναδικότητα κάθε παιδιού - και, κατ’ επέκτασιν, να αποφεύγουν τη στερεοτυπική παρουσίασή τους.

Την ίδια στιγμή καλούνται να δίνουν ευκαιρίες στα παιδιά, προκειμένου να εκφράσουν τις απόψεις και τις σκέψεις τους, για κάθε θέμα που τα αφορά. Τέλος, τα ΜΜΕ έχουν ευθύνη να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα, προκειμένου να προστατέψουν τα παιδιά από επιβλαβείς επιρροές. Η Σύμβαση ενθαρρύνει την πρόσβαση των παιδιών στα ΜΜΕ, αλλά, ταυτόχρονα, επισημαίνει τους κινδύνους που διατρέχουν τα παιδιά από το επιβλαβές περιεχόμενο, υλικού που προβάλλεται/ δημοσιοποιείται από τα ΜΜΕ».

Οι μεγάλες προκλήσεις της εποχής

Στον δικό του χαιρετισμό, ο Ανδρέας Πετρίδης, Εκτελεστικός Πρόεδρος της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου, εξέφρασε την πεποίθηση ότι «τα μεγάλα προβλήματα και οι μεγάλες προκλήσεις της εποχής μπορούν να αντιμετωπιστούν, μέσα από τη γόνιμη συνεργασία θεσμών και άλλων οργανωμένων φορέων, μια συνεργασία, όμως, η οποία να είναι πραγματική και να έχει πρακτικά αποτελέσματα και δράσεις. Για τον λόγο αυτό, θεωρώ ότι η παρουσία σημαντικών θεσμών, όπως αυτού της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου, της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, της Ένωσης Συντακτών Κύπρου και της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς αυτήν τη κατεύθυνση και ελπίζω η σημερινή παρουσίαση να είναι η αρχή περαιτέρω ενεργειών και δράσεων».

Οδηγίες προς τηλεοπτικούς σταθμούς

Με βάση τον Οδηγό Καλής Πρακτικής, οι τηλεοπτικοί οργανισμοί έχουν υποχρέωση να διασφαλίζουν ότι οι εκπομπές τους δεν περιλαμβάνουν προγράμματα, τα οποία ενδέχεται να βλάψουν σοβαρά τη σωματική, την πνευματική ή την ηθική ανάπτυξη των ανηλίκων και ιδίως προγράμματα που περιέχουν πορνογραφικές σκηνές, ή σκηνές αδικαιολόγητης βίας.

* Στις ψυχαγωγικές εκπομπές απαγορεύεται η παρουσίαση του καπνίσματος, της χρήσης ναρκωτικών και της κατανάλωσης αλκοολούχων ποτών, ως φυσιολογικής και συναρπαστικής δραστηριότητας και με τρόπο που να την καθιστά κοινωνικά αποδεκτό τρόπο ζωής, η μετάδοση επικίνδυνης συμπεριφοράς, η οποία είναι δυνατόν να γίνει αντικείμενο μίμησης από το κοινό και οπωσδήποτε απαγορεύεται εντός της οικογενειακής ζώνης.

* Οι σταθμοί διασφαλίζουν, όπως τα προγράμματα τα οποία μεταδίδονται εντός της οικογενειακής ζώνης είναι κατάλληλα για όλο το κοινό, συμπεριλαμβανομένων και των παιδιών κάτω των δεκαπέντε ετών.

* Οι οπτικοακουστικές εμπορικές ανακοινώσεις απαγορεύεται να αφορούν τσιγάρα και λοιπά προϊόντα καπνού, να αφορούν φάρμακα που διατίθενται μόνο με ιατρική συνταγή, να θίγουν ηθικά ή σωματικά τους ανήλικους, να τους παρακινούν ευθέως στην αγορά ή ενοικίαση ενός προϊόντος ή υπηρεσίας, εκμεταλλευόμενες την απειρία ή την ευπιστία τους. Απαγορεύεται, επίσης, να εκμεταλλεύονται την ιδιαίτερη εμπιστοσύνη των ανηλίκων στους γονείς, τους διδάσκοντες ή σε άλλα πρόσωπα και να παρουσιάζουν αναίτια, ανηλίκους, σε επικίνδυνες καταστάσεις.

* Σε περίπτωση αλκοολούχων ποτών, απαγορεύεται να απευθύνονται ειδικά σε ανηλίκους και να ενθαρρύνουν υπέρμετρη κατανάλωσή τους. Οινοπνευματώδη ποτά, με 1,2% αλκοόλ ή περισσότερο, ανά μονάδα όγκου, δεν πρέπει να διαφημίζονται ενδιάμεσα, πριν ή μετά από παιδικά προγράμματα, ή προγράμματα που απευθύνονται σε άτομα κάτω των 18 χρονών. Ποτά με χαμηλό ποσοστό (λιγότερο από 1,2%), δεν πρέπει να διαφημίζονται ενδιάμεσα, πριν ή μετά από παιδικά προγράμματα.