«ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΣΠΟΥΔΑΣΩ, ΑΦΟΥ ΔΕΝ ΘΑ ΒΡΩ ΔΟΥΛΕΙΑ ΚΑΙ ΔΕΝ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΗ ΖΩΗ ΠΟΥ ΘΕΛΩ...»

Η επίδραση της κρίσης, της αδιαφάνειας, των σκανδάλων και της πτώσης αξιών στους νέους και ο δικός μας ρόλος στις επόμενες γενιές

«Τα παιδιά είναι φυσικό ν' απορούν αλλά και να θυμώνουν με όλα αυτά που συμβαίνουν. Πολύ συχνά ρωτούν τους γονείς τους γιατί πρέπει να λένε αυτά την αλήθεια όταν όλοι γύρω τους λένε ψέματα ή γιατί πρέπει να σέβονται όταν κανείς δεν σέβεται κανέναν»

«Γυρίζω τις πλάτες μου στο μέλλον, στο μέλλον που φτιάχνετε όπως θέλετε, αφού η ιστορία σάς ανήκει, σαρώστε το λοιπόν αν επιμένετε….», λένε στίχοι του Τσακνή, οι οποίοι φαίνεται να ζωγραφίζουν τις σκέψεις πολλών νέων τη σημερινή εποχή. Ειδικά τα τελευταία χρόνια, τα επακόλουθα της οικονομικής κρίσης έφεραν τα πάνω κάτω και στην κυπριακή κοινωνία, με αποτέλεσμα να βλέπουμε νέους απογοητευμένους, απαισιόδοξους, αδιάφορους, χωρίς κίνητρο, χωρίς όνειρο, χωρίς στόχο. Η ψυχολόγος σχολικής-εξελικτικής κατεύθυνσης και ψυχοθεραπεύτρια, δρ Αριστονίκη Θεοδοσίου Τρυφωνίδου, μίλησε στη «Σημερινή» για τον τρόπο με τον οποίο η αδιαφάνεια, τα σκάνδαλα, η οικονομική και ηθική κρίση επιδρούν στην ψυχολογία των νέων και εξήγησε τον ρόλο των ενηλίκων απέναντι στη νέα γενιά.

«Η ηθική πτώση αξιών θεωρώ ότι προηγήθηκε της οικονομικής κρίσης. Αυτή η ηθική κατάπτωση σκιαγραφείται από την αδιαφάνεια, την αποθησαύριση, την κλεψιά, τη λαμογιά, που δυστυχώς κυριάρχησε έναντι των ιδανικών και ηθικών αξιών. Ακούω συνέχεια το εξής από εφήβους: "Γιατί να σπουδάσω αφού δεν θα βρω δουλειά… και αν βρω, δεν θα παίρνω αρκετά λεφτά για να αγοράσω το ακριβό αυτοκίνητο, να κτίσω το σπίτι των ονείρων μου και να ζω μια ζωή όπως την ονειρεύομαι". Να ζει δηλαδή μια υλιστική ζωή. Κυριαρχεί έντονα η πεποίθηση ότι ο επιτυχημένος είναι αυτός που έχει πολλά λεφτά, μεγάλο σπίτι και ακριβό αυτοκίνητο».

Αυτή είναι μια επικίνδυνη ψευδοπεποίθηση, σύμφωνα με την ψυχολόγο, που καλλιεργήθηκε στους νέους γιατί στην εποχή που διανύουμε εύκολα μπορεί κανείς να υποθέσει πως τα όνειρά του τελμάτωσαν επειδή δεν υπάρχει η οικονομική ευρωστία. «Αυτή η άποψη μπορεί να οδηγήσει σε άλλες ψευδοπεποιθήσεις, όπως π.χ. ότι "το νόημα της ζωής είναι τα χρήματα, ή αφού το νόημα είναι τα χρήματα, τότε θα πρέπει να κάνω τα πάντα για να τα αποκτήσω"… Χωρίς ηθικό υπόστρωμα πού πάνε να σταθούν οι νέοι;».

«Γιατί να λέω αλήθεια, όταν όλοι λένε ψέματα»

Η πτώση των αξιών σε παράλληλη ευθεία με τα καθημερινά σκάνδαλα, που βγαίνουν στην επιφάνεια, επηρεάζει τον τρόπο που σκέφτονται τα παιδιά και οι έφηβοι για τον κόσμο. Οι γονείς προσπαθούν να διαπαιδαγωγούν τα παιδιά ώστε να είναι ευγενικά, να μην κλέβουν, να βοηθούν τους άλλους, να μη λένε ψέματα, να μην κοροϊδεύουν κ.λπ. Όμως η κοινωνική πραγματικότητα φωνάζει το αντίθετο σε ό,τι μαθαίνουν στο σπίτι. «Είναι φυσικό, λοιπόν, τα παιδιά, ιδιαίτερα της προεφηβείας και εφηβείας, να απορούν αλλά και να θυμώνουν με όλα αυτά που συμβαίνουν. Πολύ συχνά ρωτούν τους γονείς τους γιατί πρέπει να λένε αυτά την αλήθεια όταν όλοι γύρω τους λένε ψέματα ή γιατί πρέπει να σέβονται όταν κανείς δεν σέβεται κανέναν κ.λπ».

Η δρ Τρυφωνίδου τονίζει ότι πρέπει να δώσουμε έμφαση στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών μας. «Να διαπαιδαγωγούμε τα παιδιά μας εστιάζοντας στις δυνατότητες, τις ικανότητές τους και όχι στο χρήμα. Να τους παροτρύνουμε να εστιάζονται στα θέλω τους και όχι στην τσέπη τους. Ο τρόπος που τα μεγαλώνουμε να στηρίζεται στις ηθικές αξίες, στην ενσυναίσθηση, στον σεβασμό και στην αγάπη». Σύμφωνα με την ειδικό, υπάρχει τρόπος να μετατρέψουμε όλα τα αρνητικά που επικρατούν σε κάτι εποικοδομητικό για τους νέους, ώστε να δημιουργήσουν ακόμα και πάνω στα χαλάσματα.

«Μπορούμε να εξηγήσουμε στα παιδιά ότι ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον. Όλη αυτή η σκανδαλοθηρία που παρακολουθούμε γίνεται ακριβώς γιατί ό,τι και να κάνει κάποιος κάποια στιγμή αποκαλύπτεται. Όλη αυτή η κατάπτωση συμβαίνει γιατί οι άνθρωποι επενδύουν στο χρήμα παρά στις ανθρώπινες αξίες. Βοηθούμε τα παιδιά μας να αυτενεργούν, τονίζουμε τις ικανότητές τους, τα ενισχύουμε στο να παίρνουν πρωτοβουλίες, τα εμπιστευόμαστε, τους ζητούμε να βοηθήσουν στο σπίτι και δεν τους τα δίνουμε όλα έτοιμα. Τα εμπνέουμε μέσα από τον δικό μας τρόπο ζωής. Δεν έχει νόημα να προσπαθήσουμε να πείσουμε τα παιδιά μας ότι είμαστε κάτι άλλο από εκείνο που βλέπουν να είμαστε και να κάνουμε».

«Τι να κάνω σε μια χώρα που δεν με υπολογίζει;»

Μεγάλη μερίδα των νέων συζητούν το ενδεχόμενο μετανάστευσης εφόσον θεωρούν ότι η χώρα τους δεν μπορεί να ικανοποιήσει τα θέλω τους. Η ανεργία είναι μια βασική αιτία, που αναγκάζει τους Κυπρίους να μεταναστεύουν. Η δρ Τρυφωνίδου θεωρεί ότι «πολλοί άλλοι παράγοντες ωθούν τους νέους να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους, όπως οι πελατειακές σχέσεις, οι λιγότερες ευκαιρίες που έχουν οι νέοι επιστήμονες στην Κύπρο, η αναξιοκρατία, η πτώση των θεσμών και η διαφθορά. Ποιος εμπνέει τους νέους σήμερα;

Τα φωτισμένα μυαλά, οι φάροι του πολιτισμού, άνθρωποι που αποτελούν παράδειγμα απουσιάζουν από την κυπριακή πραγματικότητα. Έρχεται ένας νέος και αναρωτιέται τι να κάνει σε μια χώρα που δεν τον υπολογίζει… Μια χώρα που αφήνει το νέο, το φρέσκο, τη γνώση να περιμένει… Κάτι πρέπει να κάνουν με τα νιάτα τους οι νέοι.

»Το άλλο αρνητικό που παρατηρείται είναι ότι δεν προκόβεις μόνο με το βιογραφικό σου, χρειάζεται και άλλου είδους βοήθεια και κάπως έτσι συντηρείται αυτό το παλιό σαθρό σύστημα των πελατειακών σχέσεων και της διαφθοράς. Θεωρώ ότι άμεσα θα πρέπει να τεθεί ως εθνική προτεραιότητα το σταμάτημα της υπέρμετρης φυγής των ταλέντων στο εξωτερικό. Οι σύγχρονες κυπριακές εταιρείες και το κράτος πρέπει να το δουν ως ευκαιρία απόκτησης εκείνων των προσοντούχων στελεχών που θα τις βοηθήσουν να πετύχουν την πολυπόθητη ανάπτυξη και να βαδίσουν στα προοδευτικά πρότυπα».

Υπεράνθρωπος αλλά ηθικά ανάπηρος

«Οι άνθρωποι ξέρουν περισσότερα απ' όσα μπορούν να καταλάβουν», όπως δήλωσε στη «Σ» η ψυχολόγος, εξηγώντας ότι «κατά βάθος γνωρίζουν ποιοι είναι, γι' αυτό συγκαλύπτουν την αίσθηση κατωτερότητας που νιώθουν με τον μανδύα της ανωτερότητας. Οι άνθρωποι δεν είναι ακόμη έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τη συμπεριφορά τους. Οι άνθρωποι αυτοί λυτρώνονται όταν ανακαλύψουν τον στόχο που έχουν θέσει για τη ζωή τους ή μάλλον όταν ανακαλύψουν ότι ολόκληρος ο τρόπος ζωής τους τούς απομακρύνει ολοένα και περισσότερο από τον στόχο τους.

Όταν αντιληφθούν τη στάση τους απέναντι στα πράγματα, η οποία κληροδοτείται ή είναι προϊόν παρανοήσεων. Όταν κανείς αντιλαμβάνεται το λάθος του και τις αρνητικές συνέπειες που έχουν τα λάθη του και προσπαθεί να τις διορθώσει, στην ουσία έρχεται σε αντίθεση με την ανθρώπινη φύση και με την αρχή αυτοσυντήρησης. Η κίνηση του ανθρώπου μάς δείχνει το ποιόν του. Η ανησυχία είναι σαν κουνιστή πολυθρόνα, σε κινεί αλλά δεν σε πάει πουθενά. Γιατί όπως λέει και ο Ward, "ο απαισιόδοξος παραπονιέται για τον άνεμο. Ο αισιόδοξος περιμένει ότι θ’ αλλάξει. Ο ρεαλιστής προσαρμόζει τα πανιά"». Χρειάζεται, λοιπόν, να προσαρμόσουμε τα πανιά.