Ένα φαινόμενο που προκαλεί συγκρούσεις…
Οι οργανωμένοι δικηγόροι αμφισβητούν την επιστημονική τεκμηρίωση του όρου «γονική αποξένωση», ενώ οι άλλοι εμπλεκόμενοι το θεωρούν ένα μείζον, ψυχοκοινωνικό πρόβλημα

Τη συγκρουσιακή φύση του ζητήματος της γονικής αποξένωσης παιδιών χωρισμένων/διαζευγμένων γονέων από τον ένα γονέα τους, όχι μόνο σε προσωπικό και οικογενειακό επίπεδο, αλλά και σε επιστημονικό, ανέδειξε η προχθεσινή συνεδρία της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που συζήτησε για πρώτη φορά το φαινόμενο αυτό, όπως παρουσιάζεται στην Κύπρο. Στη διάρκεια της συζήτησης και ενόψει της κατάθεσης γραπτών υπομνημάτων και εισηγήσεων στην Επιτροπή, αποκαλύφθηκε η τεράστια διαφορά στην αντίληψη του προβλήματος, από τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο από τη μια και από την Ομάδα Πρωτοβουλίας κατά της Γονικής Αποξένωσης, από βουλευτές, από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, από την Επίτροπο για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού, ακόμα και από τον Πρόεδρο του Οικογενειακού Δικαστηρίου, από την άλλη.

Ενώ οι οργανωμένοι δικηγόροι, μέσω γραπτού σημειώματος που κατέθεσαν στην Επιτροπή της Βουλής, αμφισβητούν ευθέως την επιστημονική τεκμηρίωση του όρου «γονική αποξένωση» και μιλούν για «υποτιθέμενο σύνδρομο», που ουσιαστικά δεν υπάρχει, όλοι οι παραπάνω φορείς το αντιμετωπίζουν σαν ένα μείζον, ψυχοκοινωνικό πρόβλημα, με θύματα χιλιάδες παιδιά, αδίκως αποξενωμένα από τον ένα γονέα τους, σε βάρος της ψυχοσωματικής τους υγείας και ανάπτυξης. Παρόλο τούτο, η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής, αφού πήρε το γραπτό αυτό υπόμνημα, από τον Πρόεδρο της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Παγκυπρίου Δικηγορικού Συλλόγου, Αχιλλέα Δημητριάδη, που παρέστη στην προχθεσινή συνεδρία, συμφώνησε να συνεργαστεί με τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο για ετοιμασία πρότασης νόμου, για επίλυση προβλημάτων γονικής αποξένωσης.

«Ένα μη αναγνωρισμένο σύνδρομο»
Στο επίμαχο σημείωμα του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, σε σχέση με τα προβλήματα που παρουσιάζονται στην εφαρμογή διαταγμάτων επικοινωνίας, επισημαίνεται ότι «ο όρος “πατρική αποξένωση” παραπέμπει, είτε ευθέως είτε έμμεσα, στο λεγόμενο Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης του ψυχίατρου Δρος Gardner. Το “σύνδρομο” αυτό, όμως, δεν περιλαμβάνεται στο DSM V, το διεθνούς κύρους στατιστικό και διαγνωστικό εγχειρίδιο της Αμερικανικής Ψυχολογικής Ένωσης (American Psychological Association - APA), αφού προσπάθεια που έγινε, για συμπερίληψή του στο εγχειρίδιο, απορρίφθηκε.

Δεν περιλαμβάνεται, επίσης, στο εγχειρίδιο ICD10 της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (WHO). Έτσι, ο όρος αναφέρεται σε ένα μη αναγνωρισμένο σύνδρομο. Παράλληλα, το σύνδρομο αυτό έχει απορριφθεί από τη νομική και την επιστημονική κοινότητα. Η Προεδρική Ομάδα Εργασίας για την ενδοοικογενειακή βία, της APA, σε έκθεσή της έχει προειδοποιήσει για την έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης του υποτιθέμενου αυτού συνδρόμου και εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για τη χρήση του όρου. Τη θέση αυτή υιοθέτησε η Επιτροπή για την Ενδοοικογενειακή Βία του Αμερικανικού Δικηγορικού Συλλόγου, η Εθνική Ένωση Οικογενειακών Δικαστών και Δικαστών Ανηλίκων των ΗΠΑ και ο Εθνικός Σύνδεσμος Εισαγγελέων των ΗΠΑ.

Στην έκθεση Sturge/Glaser, που ετοιμάστηκε μετά από οδηγίες του Official Solicitor της Αγγλίας, για να χρησιμοποιείται για την καθοδήγηση των αγγλικών δικαστηρίων, επισημαίνεται ότι το λεγόμενο Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης δεν υπάρχει, υπό την έννοια ότι δεν αναγνωρίζεται από το αμερικανικό στατιστικό εγχειρίδιο DSM V, ή από τη διεθνή κατηγοριοποίηση παθήσεων ICD10 και δεν είναι γενικά αποδεκτό από την επιστημονική κοινότητα. Τονίζεται, επίσης, ότι η χρήση του όρου Γονική Αποξένωση είναι αδόκιμη και ανεπιθύμητη. Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος υιοθετεί τις πιο πάνω θέσεις. Θεωρεί ότι η προσπάθεια προώθησης του λεγόμενου συνδρόμου γονικής αποξένωσης υπονομεύει την ακεραιότητα του συστήματος οικογενειακής δικαιοσύνης στην Κύπρο και τη δυνατότητά του να εξυπηρετήσει το συμφέρον παιδιών, σε υποθέσεις που αφορούν τη γονική τους μέριμνα».

Ο Σύλλογος «αναγνωρίζει ότι το κύριο, αν όχι το μόνο διαδικαστικό μέσο που είναι διαθέσιμο στα δικαστήρια, δηλαδή αυτό της διαδικασίας παρακοής (δηλαδή της τιμωρίας του ενός γονέα για μη συμμόρφωση με το διάταγμα του δικαστηρίου), στρέφεται μόνο εναντίον του ενός γονέα. Με αυτόν τον τρόπο, εκ των πραγμάτων, στρέφει την προσοχή μακριά από τις όποιες συμπεριφορές του άλλου γονέα, που είτε έχουν προκαλέσει ή συμβάλει στην έλλειψη επικοινωνίας και, περαιτέρω, δεν προσφέρεται για να βοηθήσει στην υιοθέτηση άλλων ενδιάμεσων μέτρων».

Κι όμως το Σύνδρομο… υπάρχει!
Η δικηγόρος Χρυσαυγή Αργυρού, μέλος της Ομάδας Πρωτοβουλίας κατά της Γονικής Αποξένωσης (www.Facebook.com/ParentalAlienationCy.com), μιλώντας στη διάρκεια της συζήτησης στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, εξέφρασε την απαρέσκειά της για το σημείωμα του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου και είπε ότι αυτό «περιέχει μονόπλευρες θέσεις… δεν ξέρω ποια συμφέροντα θέλει να εξυπηρετήσει ο συντάκτης του… όλοι όσοι μίλησαν εδώ, αναγνωρίζουν ότι υπάρχει το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης. Επιτηδευμένα σε αυτό το κείμενο προωθείται η θέση ότι δεν υπάρχει γονική αποξένωση. Μέσα από το κείμενο αυτό γίνεται μια προσπάθεια αποενοχοποίησης των γονιών, οι οποίοι αποξενώνουν τα παιδιά τους από τον άλλο γονιό.

Στις αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου γίνεται αναφορά για τους παράγοντες της δίκης σε υποθέσεις γονικής μέριμνας, που είναι οι γονείς, οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας και οι δικηγόροι. Οι δικηγόροι φέρουν τεράστια ευθύνη, κατά την άποψή μου, για τα θέματα της αποξένωσης». Η κυρία Αργυρού είπε ότι «έχει πολύ μεγάλη εμπειρία πάνω σε υποθέσεις οικογενειακού δικαίου και ότι έχει διαπιστώσει μέσα από υποθέσεις πελατών της, που χειρίστηκε η ίδια, ότι «πολλοί γονιοί κάνουν ηθελημένη αποξένωση, εναντίον του άλλου γονέα. Αν δεν είχαν δίπλα τους τους δικηγόρους που τους στηρίζουν στις επιλογές τους, δεν θα είχαμε τα προβλήματα που έχουμε σήμερα. Κάποιοι δικηγόροι εξυπηρετούν απλώς τα συμφέροντα των πελατών τους και ταυτίζονται με αυτά».

Να σημειώσουμε ότι, σε παρέμβασή της στη διάρκεια της συζήτησης, η Κατερίνα Κληρίδου, λειτουργός των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, ανέφερε ότι «συμφωνούμε με την κυρία Αργυρού, για το θέμα των δικηγόρων… το βρίσκουμε μπροστά μας πολύ συχνά, ως λειτουργοί κοινωνικών υπηρεσιών. Κατά την αξιολόγηση του γονικού ρόλου που κάνουν οι υπηρεσίες μας, η γονική αποξένωση λαμβάνεται υπόψη, στις τελικές εκθέσεις. Αν ένας από τους δύο γονείς προβαίνει σε πράξεις που φαίνονται και υποδηλώνουν γονική αποξένωση, αυτό λαμβάνεται υπόψη. Προσπαθούμε να το αποτυπώνουμε στις εκθέσεις μας, αλλά, βέβαια, ο ρόλος μας είναι συμβουλευτικός…».

Οι διαδικασίες παρακοής διαταγμάτων
Γραπτό υπόμνημα υπέβαλε προχθές στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής και η Ομάδα Πρωτοβουλίας κατά της Γονικής Αποξένωσης, με το οποίο ζητά τροποποίηση των διαδικασιών παρακοής διαταγμάτων επικοινωνίας, με «απλοποίηση της υφιστάμενης χρονοβόρας και πολυδάπανης διαδικασίας». Αναφέρεται μεταξύ άλλων: «Στην πράξη, τα δικαστήρια δεν επιβάλλουν οποιαδήποτε ποινή για παρακοή διατάγματος επικοινωνίας, με αποτέλεσμα τα παιδιά να αποξενώνονται ακόμα περισσότερο. Γιατί κάποιος γονέας να προχωρήσει στην έκδοση διατάγματος επικοινωνίας, αφού καμιά εφαρμογή δεν έχει; Γιατί η εφαρμογή του διατάγματος εξαρτάται πλήρως από τη διάθεση του γονέα που έχει τη φροντίδα και φύλαξη του παιδιού».

Η Ομάδα ζητά επίσης τροποποίηση του Περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου, και ψήφιση του νομοσχεδίου για τη Διαμεσολάβηση σε Οικογενειακές Υποθέσεις, «που εκκρεμεί για αρκετά χρόνια, ενώπιον της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών». Εισηγείται, επίσης, πρόταση για νομοθεσία για γονική αποξένωση, με προβλεπόμενες ποινές, «προειδοποίηση του αποξενωτή γονέα, επέκταση της επικοινωνίας υπέρ του αποξενωμένου γονέα, αναγκαστική παροχή ψυχολογικής βοήθειας για αποκατάσταση της σχέσης παιδιού με τον αποξενωμένο γονέα, αλλαγή της επιμέλειας, ή της από κοινού επιμέλειας, ρύθμιση μιας προσωρινής διαμονής για το ανήλικο παιδί και επιβολή ποινής, συμπεριλαμβανομένης φυλάκισης».

Τέλος, η Ομάδα εισηγείται επιμόρφωση και εκπαίδευση για τη γονική αποξένωση, λειτουργών Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, κρατικών Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, δασκάλων και καθηγητών στα δημόσια σχολεία και αστυνομικών.

Ν’ αλλάξουν «πανάρχαιες» νομοθεσίες
Αναφέρει, μεταξύ άλλων, σε γραπτό υπόμνημά της προς τον Πρόεδρο και τα μέλη της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η Πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Χωρισμένων Γυναικών, Λούλλα Σαββίδου: «Το θέμα της επικοινωνίας των παιδιών μας το θεωρούμε ως το πιο σημαντικό και πρέπει, τόσο η πολιτεία όσο και η Βουλή, επιτέλους να δράσουν γρήγορα, για την αλλαγή των πανάρχαιων νομοθεσιών που υπάρχουν σήμερα και δεν μας εξυπηρετούν, αλλά μάλλον μας ταλαιπωρούν.

Όσον αφορά τα διατάγματα επικοινωνίας, πιστεύουμε ότι η σχετική νομοθεσία χρειάζεται άμεση αλλαγή, ώστε με κανένα τρόπο, είτε ο πατέρας είτε η μητέρα, να μπορεί να χρησιμοποιεί τα παιδιά σαν μέτρο εκδίκησης, ή για πραγματοποίηση κάποιων στόχων, που αφορούν περιουσιακά, διαζύγιο, ή βία στην οικογένεια κ.λπ. Πιστεύουμε ότι το κράτος πρέπει να βοηθήσει στη σωστή διαπαιδαγώγηση του ζευγαριού, για να δεχθεί το διαζύγιο όσο πιο ανώδυνα γίνεται, τόσο για το καλό των ιδίων, όσο και για το καλό, προ πάντων, των παιδιών. Είναι άμεση ανάγκη να ψηφιστεί μια σωστή Οικογενειακή Διαμεσολάβηση, που βρίσκεται στην Επιτροπή Νομικών από το 2004 και αναβάλλεται συνέχεια - πιθανόν, λόγων οικονομικών συμφερόντων κάποιας μερίδας πολιτών».