Για πρώτη φορά συζητήθηκε χθες στη Βουλή
Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος θα ετοιμάσει πρόταση νόμου, για προβλήματα εκδίκασης αιτήσεων γονικής μέριμνας και παρακοής διαταγμάτων επικοινωνίας

Για πρώτη φορά συζητήθηκε χθες στην κυπριακή Βουλή -στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων- το πολύ σοβαρό θέμα της γονικής αποξένωσης, «το οποίο αφορά εκατοντάδες ή και χιλιάδες άτομα, άνδρες και γυναίκες της Κύπρου και τα παιδιά τους», όπως το περιέγραψε ο Πρόεδρος της Επιτροπής, βουλευτής του ΔΗΚΟ Σοφοκλής Φυττής. «Πεδίο μάχης» το χαρακτήρισε η βουλευτής του ΔΗΣΥ Στέλλα Κυριακίδου (που το ενέγραψε για συζήτηση, μαζί με τη βουλευτή της ΕΔΕΚ Ρούλα Μαυρονικόλα), ενώ ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Πανίκος Σταυριανός είπε ότι «είναι τεράστιας επιστημονικής σημασίας, για την κοινωνία μας».

Προσκλήθηκαν κι εξέφρασαν τις απόψεις τους εκπρόσωποι της Ομάδας Πρωτοβουλίας κατά της Γονικής Αποξένωσης, του Συνδέσμου Διαζευγμένων Πατέρων, της Πρωτοβουλίας Χωρισμένων Γυναικών, του Γραφείου Επιτρόπου Διοικήσεως, όπως και ο Πρόεδρος του Οικογενειακού Δικαστηρίου Γιώργος Σεργίδης και ο Πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Παγκυπρίου Δικηγορικού Συλλόγου Αχιλλέας Δημητριάδης. Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων θα συνεργαστεί με τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο, για ετοιμασία πρότασης νόμου, για επίλυση προβλημάτων γονικής αποξένωσης και αφορούν στον καθορισμό ελάχιστου χρόνου στην εκδίκαση των αιτήσεων γονικής μέριμνας και των αιτήσεων για παρακοή διαταγμάτων επικοινωνίας.

Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις στα παιδιά
«Η γονική αποξένωση είναι ένα από τα πολλά προβλήματα που παρουσιάζονται μετά από ένα διαζύγιο ή χωρισμό γονιών», ανέφερε η Στέλλα Κυριακίδου, που είναι κλινική παιδοψυχολόγος. «Αφορά τη ρήξη της γονικής σχέσης ή επαφής ανάμεσα στον ένα γονιό και το παιδί, κυρίως όταν οι γονείς είναι χωρισμένοι ή σε διάσταση. Τα παιδιά βρίσκονται μέσα σε ένα πεδίο μάχης, μεταξύ ενός ζευγαριού που χωρίζει… αλλά το κάθε παιδί έχει δικαίωμα να έχει επαφή και επικοινωνία και με τους δύο γονείς, ανεξαρτήτως αν το ζευγάρι έχει χωρίσει για διάφορους λόγους ή οι δύο γονείς δεν βρίσκονται μαζί. Συνήθως, η γονική αποξένωση προκαλείται από τον γονιό που έχει τη γονική επιμέλεια, ο οποίος, σε μια συνειδητή διαδικασία, προσπαθεί να αποξενώσει το παιδί του από τον άλλο γονιό και από την οικογένειά του.

Αυτό έχει πολύ σημαντικές ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις πάνω στα παιδιά τα ίδια, τα οποία είναι θύματα, και πάνω στον γονιό που στερείται το παιδί του. Δεν θεωρώ ότι το πρόβλημα λύνεται νομικά. Αν ένας γονιός έχει δημιουργήσει σε ένα παιδί όλα αυτά τα αρνητικά συναισθήματα και το παγιδεύει μέσα σε αυτήν τη διαδικασία, δεν μπορούμε να του επιβάλουμε να δει τον άλλο γονιό του, αν δεν θέλει, παρά το ότι η νομοθεσία μπορεί να παρέχει ένα διάταγμα επικοινωνίας στον αποξενωμένο γονέα, που να του επιτρέπει να βλέπει το παιδί του. Θεωρώ σημαντικό, ότι πρέπει να ευαισθητοποιηθεί η κοινωνία για την ύπαρξη των προβλημάτων γονικής αποξένωσης, από τον ένα γονιό και την οικογένειά του, σχεδόν μόνιμα και ολοκληρωτικά».

Εξάλλου, σύμφωνα με τη Ρούλα Μαυρονικόλα, «το θέμα ενεγράφη, μετά από παράπονα γονέων, που θεώρησαν ότι οι αποφάσεις του Οικογενειακού Δικαστηρίου στη διάρκεια της διάστασης ή της διαδικασίας διαζυγίου δεν ικανοποιούσε την ίση μεταχείριση μεταξύ πατεράδων και μητέρων για την κηδεμονία και φροντίδα των παιδιών τους».

Από την πλευρά της, η βουλευτής του ΑΚΕΛ Σκεύη Κουκουμά διατύπωσε τη θέση, ότι «το κράτος πρέπει να αναλάβει τις δικές του υποχρεώσεις και χωρίς χρονοτριβή να καταθέσει τροποποιητικά νομοσχέδια, ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο αντισυνταγματικότητας νόμων που θα ψηφίσει η Βουλή».

Στο σταυροδρόμι των συμφερόντων…
Στην παρέμβασή του στη συζήτηση, ο Πρόεδρος του Οικογενειακού Δικαστηρίου Γιώργος Σεργίδης είπε, χαρακτηριστικά, ότι «τα δικαστήρια είναι παραφορτωμένα, αφού καταχωρίζονται 2.500 αιτήσεις κάθε χρόνο, με μόνο 4 δικαστές στη Λευκωσία και τον ένα να εξυπηρετεί τη Λάρνακα». Είπε ότι υπάρχουν περίπου 10 χιλιάδες ενδιάμεσες υποθέσεις ενώπιον των Οικογενειακών Δικαστηρίων και ότι το 2014 κατατέθηκαν 2.547 νέες υποθέσεις, ενώ το 2013, ήταν 2.486. Πρόσθεσε ότι «χρειάζεται αύξηση του αριθμού των δικαστών, χρειάζεται εκπαίδευση δικηγόρων και δικαστών σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Τόνισε ότι «η γονική αποξένωση είναι γεγονός» και επικαλέστηκε Αμερικανό δικαστή, που είπε σε μια υπόθεση στο Τέξας, «I know it, when I see it».

Επικαλέστηκε, ακόμα, άρθρα της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, «που διακηρύττει την ισότητα μεταξύ των συζύγων και προστατεύει το δικαίωμα για οικογενειακή ζωή, που περιλαμβάνει και το δικαίωμα πρόσβασης του γονέα στο παιδί του». Αναφέρθηκε, επίσης, στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών, «που προνοεί ότι οι γονείς έχουν κοινή ευθύνη. Αν ένας γονέας προσπαθεί με διάφορους τρόπους να αποξενώσει το παιδί του από τον άλλο γονέα, αυτό παραβιάζει άρθρα της Σύμβασης. Ο δικός μας νόμος 216 του 1990, έχει ειδική διάταξη, όπου πρωταρχικό στοιχείο είναι πάντα το συμφέρον του παιδιού. Βάσει της νομολογίας του Στρασβούργου, το συμφέρον του παιδιού είναι το κυριότερο κριτήριο… Θα πρέπει να σας πω ότι ένας δικαστής του Οικογενειακού Δικαστηρίου είναι πάντα στο σταυροδρόμι πολλών αντιτιθεμένων συμφερόντων, μεταξύ των γονέων, μεταξύ των γονέων και των παιδιών και μεταξύ του κράτους - διότι το κράτος έχει συμφέρον, μια υπόθεση να δικάζεται δικαίως.

Ο δικαστής πρέπει πάντα να ζυγίζει τα πράγματα και να εφαρμόζει την αρχή της αναλογικότητας, η οποία είναι συμφυής με τη Σύμβαση. Στην πράξη, στατιστικά μόνο το 0,5% των υποθέσεων διαζυγίων καταλήγουν σε ακρόαση, αφού το 99,5% τελικά συμβιβάζονται και τα μέρη, με βάση την αρχή της αυτονομίας, μπορούν να λύνουν τις διαφορές τους όπως οι ίδιοι νομίζουν, οπότε το δικαστήριο δεν μπορεί να γίνει “βασιλικότερο του βασιλέως”, εκτός αν μια συμφωνία παραβιάζει το συμφέρον του παιδιού. Οι υποθέσεις που εκδικάζονται αφορούν θέματα γονικής αποξένωσης και τα βλέπουμε πιο έντονα στις περιπτώσεις αιτήσεων για παρακοή διαταγμάτων επικοινωνίας. Μπορεί να έχουμε παραβιάσεις διαταγμάτων, ακόμα και αν τα διατάγματα εκδόθηκαν κατόπιν συμφωνίας των μερών. Για εμάς τους δικαστές, το βασικότερο είναι το συμφέρον του παιδιού και είναι δικαίωμα και των δύο γονέων να έχουν πρόσβαση και επικοινωνία με τα παιδιά τους».

Ενισχυτικός ο παράγοντας χρόνος
Από την Ομάδα Πρωτοβουλίας κατά της Γονικής Αποξένωσης, ο Γιώργος Τσόκκος είπε ότι «το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι οι δικαστικές διαδικασίες και η εμπλοκή των δικηγόρων». Εισηγήθηκε τροποποίηση των διαδικασιών παρακοής διαταγμάτων επικοινωνίας, απλοποίηση της «υφιστάμενης χρονοβόρας και πολυδάπανης διαδικασίας, που έχει αποτέλεσμα την περαιτέρω αποξένωση του γονιού από τα παιδιά του» και τροποποίηση του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων νόμου, «ώστε να δοθούν περισσότερες εξουσίες στις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, να εκδίδουν μονομερώς διάταγμα υποχρεωτικής παρακολούθησης των γονέων ή και των παιδιών, από ψυχολόγο/παιδοψυχολόγο, όταν παρατηρηθεί αποξένωση παιδιών. Για να είναι αποτελεσματική και άμεση η αντιμετώπιση της γονικής αποξένωσης, η εκδίκαση της παρακοής διατάγματος επικοινωνίας πρέπει να γίνεται σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, αφού ο παράγοντας χρόνος είναι ενισχυτικός για την περαιτέρω αποξένωση των παιδιών, με τις ευλογίες του κράτους, όπως επεσήμανε και στη σχετική έκθεσή της, του 2012, η Επίτροπος για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού.

Δεν συμφωνούμε να φυλακίζεται ο γονιός για παρακοή διατάγματος, όμως αυτό που συμβαίνει είναι ότι δεν δίνουμε στα ίδια τα παιδιά το δικαίωμα να έχουν χρόνο με τον άλλο γονέα. Όταν ένα μικρό παιδί πει “δεν θέλω τη διατροφή, παπά”, μήπως εγώ δεν πρέπει να πληρώσω τη διατροφή; Όταν ένα μικρό παιδί πει, “δεν θέλω να πάω σχολείο”, ή “δεν θέλω να πάω στον γιατρό”, πρέπει να συμφωνήσουμε, γιατί το είπε το παιδί; Εφόσον δεν υπάρχει καμιά κατηγορία εναντίον του αποξενωμένου γονιού, γιατί χρησιμοποιείται η υποτιθέμενη επιθυμία του παιδιού να μη βλέπει τον γονιό του, όταν η αποξένωση είναι προϊόν πλύσης εγκεφάλου από τον αποξενωτή γονέα, με αποτέλεσμα το παιδί να μην έχει δική του άποψη;».

Στη δική της παρέμβαση, η Θέμις Κωνσταντινίδου είπε ότι «στην Ομάδα Πρωτοβουλίας κατά της Γονικής Αποξένωσης έχουμε μέλη αποξενωμένους πατέρες και μητέρες, Κύπριες και ξένες, που ξεγελιούνται από το σύστημα. Είμαστε λειτουργικά μέλη της κυπριακής κοινωνίας, ζούμε με αξιοπρέπεια και όμως ζούμε αποξενωμένοι από τα παιδιά μας. Και, συνήθως, αποξενώνονται οι γονείς που ζήτησαν το διαζύγιο. Τα μέλη της ομάδας δεν θεωρούμε θύματα τον εαυτό μας, θύματα είναι τα παιδιά. Τα παιδιά είναι σαν τα δέντρα, που κόβονται οι μισές τους ρίζες, με αποτέλεσμα να μην αναπτύσσονται σωστά και ολόπλευρα».

«Πιο σημαντικά τα ριάλια απ’ τις ψυχές;»
Βαλεντίνος Πιερίδης, Σύνδεσμος Διαζευγμένων Πατέρων: «Υπάρχει νομικό κενό στη νομοθεσία για άσκηση γονικής μέριμνας. Πολλοί δικαστές δίνουν προσωρινό δικαίωμα φύλαξης των παιδιών, χωρίς να ακουστεί η άλλη πλευρά κι αυτό είναι ανήκουστο, γιατί δεν τεκμηριώνεται η διαφωνία. Δεν θέλουμε να φυλακίζεται κανένας γονέας, για παραβίαση δικαστικού διατάγματος επικοινωνίας. Ξέρετε πόσα μέλη μας δεν έχουν χρήματα για να προχωρήσουν σε αυτές τις δικαστικές διαδικασίες; Είναι δυνατόν τα ριάλια να είναι πιο σημαντικά από τις ψυχές; Είναι δυνατό να δίνεται νομική αρωγή για τους κατόχους αξιογράφων και να μη δίνεται νομική αρωγή στον πατέρα ή στη μητέρα, που θέλει επικοινωνία με το παιδί του; Οι αμοιβές του Οικογενειακού Δικαίου, τα δικηγορικά έξοδα, πρέπει να μειωθούν, μέχρι μηδενικής βάσης, για να μην υπάρχει όλη αυτή η αγορά στον τομέα αυτόν».