ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΛΑΨΕΙ ΑΝΕΠΑΝΟΡΘΩΤΑ Η ΓΟΝΙΚΗ ΑΠΟΞΕΝΩΣΗ

Σήμερα, 21 Ιουνίου, Παγκόσμια Ημέρα του Πατέρα, πολλά παιδιά θα την περάσουν μακριά από τους πατέρες τους...

Γιώργος Σεργίδης, Πρόεδρος Οικογενειακού Δικαστηρίου: «Ψυχολογικός εξαναγκασμός ή πίεση ενός παιδιού, με σκοπό την αποξένωσή του από τον άλλο γονέα, δεν αποτελεί απλώς αντιπαιδαγωγική συμπεριφορά, αλλά και βάναυση ενέργεια, ένα είδος κακοποίησης, την οποία κανένα Δικαστήριο, που θέλει να προστατεύσει ένα ανήλικο, δεν μπορεί να ανεχθεί»

Λήδα Κουρσουμπά, Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού: «Θα πρέπει να διασφαλιστεί ο έγκαιρος εντοπισμός, από τους αρμόδιους λειτουργούς των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, των οικογενειών που αντιμετωπίζουν το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης, ώστε να γίνει έγκαιρη πρόληψη».

Στις 25 Απριλίου 2015, Παγκόσμια Ημέρα κατά της Γονικής Αποξένωσης, πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Κύπρο ολοήμερη εκδήλωση ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τη γονική αποξένωση, στην Πλατεία Ελευθερίας στη Λευκωσία. Την οργάνωσε ο Σύνδεσμος κατά της Γονικής Αποξένωσης Kύπρου (http://www.Facebook.com/ParentalAlienationCyprus), που ιδρύθηκε ένα μήνα προηγουμένως, τον Μάρτιο 2015, μέσω του facebook, από άντρες και γυναίκες, διαζευγμένους ή σε διάσταση, αποξενωμένους, παρά τη θέλησή τους, από τα παιδιά τους, με υπαιτιότητα του άλλου γονέα.

Οι περισσότεροι από τα μέλη του Συνδέσμου είναι γυναίκες, παρά το γεγονός ότι οι περισσότεροι αποξενωμένοι γονείς είναι άντρες, αφού, τουλάχιστον στην Κύπρο, στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, τη φύλαξη των παιδιών την έχει η μητέρα, όπως επεσήμανε στη «Σ» ο Γ. Τ. από τη Λεμεσό, διαζευγμένος, πατέρας μιας 12χρονης κόρης, ιδρυτικό μέλος του Συνδέσμου. «Τα περισσότερα μέλη του Συνδέσμου μας είναι γυναίκες, γιατί εξωτερικεύουν ευκολότερα από τους άντρες τα συναισθήματά τους, μιλούν ευκολότερα για τα προβλήματά τους και αποβάλλουν ευκολότερα την ντροπή για το συγκεκριμένο πρόβλημα της αποξένωσης, για το οποίο υπεύθυνος είναι ο άλλος γονιός», εξήγησε η Α. Ζ. από τη Λάρνακα, επίσης διαζευγμένη, μητέρα δύο γιων 8 και 12 χρονών.

Πρόσθεσε ότι, «παρ' όλα αυτά, μεγαλώνει προοδευτικά ο αριθμός των αντρών που προσεγγίζουν τον Σύνδεσμό μας, θέλοντας να συζητήσουν τα προβλήματά τους. Πρέπει να τονίσουμε ότι οι γονείς που αποξενώνουν το παιδί από τον άλλο γονιό είναι αυτοί που δεν ήθελαν το διαζύγιο. Εκείνος που επιδιώκει το διαζύγιο, είναι ο γονέας που θα αποξενωθεί στη συνέχεια - το θύμα της αποξένωσης, μαζί με τα παιδιά του. Κοινό σημείο σε όλους μας, στην πρώτη μας συνάντηση στον Σύνδεσμο, είναι ότι ήταν δική μας επιλογή το διαζύγιο. Ήταν σοκαριστικό, όταν το συνειδητοποιήσαμε, γιατί αντιληφθήκαμε ότι η αποξένωση από τα παιδιά μας έχει να κάνει με τον εγωισμό και τον ναρκισσισμό του αποξενωτή γονέα».

Η ντροπή και η αδυναμία

Ο Γ. Τ., «χωρίς να γνωρίζει», όπως μας είπε, έδωσε τη φύλαξη, τη φροντίδα και την επιμέλεια της κόρης του στην πρώην σύζυγό του. «Στη διάρκεια του πρώτου χρόνου μετά την αποξένωση, δεν έλεγα σε κανέναν ότι με αποξένωσε από την κόρη μας. Το ήξερε μόνο η μητέρα μου και κανένας άλλος. Με ρωτούσαν στη δουλειά, γνωστοί και φίλοι, τι κάνει το μωρό και τους έλεγα ότι είναι μια χαρά, ενώ δεν το έβλεπα καθόλου. Σ' εκείνη τη φάση, δεν ήθελα να δίνω εξηγήσεις, γιατί ντρεπόμουν. Ευτυχώς το ξεπέρασα και σήμερα συζητώ άνετα οποιαδήποτε πτυχή του προβλήματος, με τη βοήθεια και των μελών του Συνδέσμου».

Η Α. Ζ. μάς είπε ότι είναι διαζευγμένη για δύο χρόνια και πρόσθεσε: «Υπέγραψα -και έδωσα αμαχητί- τη φροντίδα και φύλαξη των παιδιών μου, στον πρώην σύζυγό μου. Με βάση αυτή, διαμένουν μαζί του. Αν είχα την προσωπικότητα που έχω τώρα, που είμαι ψυχολογικά πιο δυνατή, δεν θα υπέγραφα τέτοιο πράγμα. Έχουμε κοινή την επιμέλεια των παιδιών, που αφορά π.χ. αποφάσεις για το σχολείο τους, οπότε χρειάζεται και η δική μου υπογραφή.

Κάποιοι δικηγόροι βρίσκουν τον γονιό, που είναι αδύνατη η θέλησή του, ήδη αποξενωμένο και αποδομημένο και τον γωνιάζουν… ενώ πολλοί κοινωνικοί λειτουργοί θέλουν απλώς να αποφεύγουν τις δικαστικές διαδικασίες και δεν βοηθούν τον αποξενωμένο γονιό να πάρει σωστές αποφάσεις... Η τελευταία φορά που είδα τα παιδιά μου ήταν πριν από τρεις μήνες, αφού δεν θέλουν να με βλέπουν, μετά από χρόνιο επηρεασμό από τον πατέρα τους… Θέλω να τονίσω ότι θύματα αυτού του φαινομένου, γενικά, είναι τα παιδιά και η γονική αποξένωση είναι μια μορφή γενοκτονίας παιδικών ψυχών.

Σκέφτομαι τους γιους μου - αύριο, τι θ’ απογίνουν; Σκέψου ότι το παιδί είναι ένα δεντράκι κι εσύ, του αποδομείς τις μισές του ρίζες και του κατηγορείς τη μητέρα ή τον πατέρα του. Ακόμα και χωρίς απερίφραστες κατηγορίες, ένας υποτιμητικός μορφασμός, ένα έμμεσο σχόλιο, ένας αρνητικός χαρακτηρισμός, ότι ο άλλος γονιός “ήταν άπιστος και χάλασε τον γάμο”, ότι δήθεν “παίρνει ναρκωτικά”, κ.λπ, δημιουργεί μιαν άσχημη εικόνα. Πρόκειται για κανονική πλύση εγκεφάλου, που στο τέλος νομίζει το παιδί ότι είναι δικές του οι απόψεις αυτές».

«Μισώντας το μισό "είναι" τους»

«Αναγιώνουμε, πάντως, μια νέα γενιά Κυπρίων οργισμένων, και γι’ αυτά τα θέματα», συνέχισε η Α. Ζ. «Έμαθα, πρόσφατα, ότι ο μεγάλος μου γιος, ένα παιδί χαμηλών τόνων και καθόλου επιθετικό, τσακώθηκε και κτύπησε έναν συμμαθητή του στο δημοτικό, γιατί του είπε “γ… τη μάνα σου”. Αργότερα σχολίασε ότι “εντάξει, δεν τη θέλουμε, αλλά όχι να λέει έτσι για τη μάνα μου”... Φαντάσου τη σύγκρουση, που γίνεται μέσα του. Έχει ακούσει για μένα τα χειρότερα και δεν θέλει να με δει, αλλά με υπερασπίστηκε….

Μια μέρα προσπάθησα να τον δω στο σχολείο του… πήγα εκεί μετά που σχόλασα, αλλά μόλις με είδε, έφυγε με την τσάντα στον ώμο, περπατητός, για το σπίτι… Τον πρόλαβε η φροντίστρια στη μέση του γηπέδου και ενώ αρχικά της είπε ότι δεν θέλει να με δει, άλλαξε γνώμη όταν η φροντίστρια τού είπε ότι θα μου πει να φύγω. “Όχι, είναι κρίμα, ήρθε από μακριά”, της είπε και επέστρεψε για να με δει… Είναι ένας άγγελος το μωρό μου… αλλά τέτοια παιδιά είναι συνήθως αποδομημένα, με χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση… φτάνουν στο σημείο να μισούν τον εαυτό τους, μισώντας το μισό "είναι" τους, τον ένα γονιό τους…».

Χρειάζονται και τους δύο γονείς

Σύνδεσμος κατά της Γονικής Αποξένωσης Kύπρου: «Ο ορισμός της γονικής αποξένωσης είναι απλώς σοκαριστικός και αποκαρδιωτικός. Είναι ένα φαινόμενο, το οποίο παρατηρείται σε παιδιά χωρισμένων/ διαζευγμένων γονέων. Ο ένας γονέας καθοδηγεί και πείθει τα παιδιά με άμεσους και έμμεσους τρόπους, να απαρνιούνται την επαφή, ή οποιαδήποτε σχέση, με τον άλλο γονέα, τους παππούδες, τις γιαγιάδες, τους θείους και θείες τους.

Ως αποτέλεσμα, σε όλες τις περιπτώσεις γονικής αποξένωσης, η προηγούμενη υγιής σχέση του παιδιού με τον αποξενωμένο γονέα καταστρέφεται εντελώς, με δυσμενέστατες επιπτώσεις στην ψυχολογία του παιδιού και στην ανάπτυξή του. Τα παιδιά αυτά είναι τόσο επηρεασμένα από τον ένα γονέα, που υιοθετούν πλήρως τις απόψεις του, με αποτέλεσμα να πείθονται με τέτοιο τρόπο, που πιστεύουν ότι τα ίδια έχουν πάρει την απόφαση ότι δεν αγαπούν και δε θέλουν καμία επαφή με τον άλλο γονέα.

Στην πραγματικότητα, ό,τι κάνουν ή λένε τα παιδιά, δεν είναι από δική τους ελεύθερη σκέψη, αλλά είναι αποτέλεσμα πλύσης εγκεφάλου. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι, τους οποίους ένας γονέας εφαρμόζει, για να αποξενώσει το παιδί από τον άλλον γονέα, όπως είναι το μπλοκάρισμα των τηλεφωνικών κλήσεων, η επιστροφή αδιάβαστων email ή ανέγγιχτων δώρων, η δημιουργία φόβου, απέχθειας και μίσους στο παιδί για τον γονέα αυτόν, η έλλειψη ενημέρωσης του ενός γονέα για διάφορες δραστηριότητες ή εκδηλώσεις του σχολείου, η συνεχής επανάληψη στο παιδί ότι δεν είναι επιθυμητό και αγαπητό από τον άλλο γονέα του.

Όλα αυτά δημιουργούν στο παιδί το συναίσθημα της ενοχής, με αποτέλεσμα να πιέζεται ψυχολογικά και τελικά να οδηγείται ασυνείδητα στην αποξένωσή του. Η γονική αποξένωση είναι μια μορφή ψυχολογικής και συναισθηματικής κακοποίησης, για τα παιδιά που τη βιώνουν. Τα παιδιά αυτά παρουσιάζουν κατάθλιψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, μισούν τον εαυτό τους, δεν εμπιστεύονται εύκολα και έχουν ανασφάλειες, γιατί πολύ απλά πιστεύουν ότι δεν τα αγαπά ο άλλος τους γονέας. Οι συνέπειες αυτές στα παιδιά έχουν αντίκτυπο στη μετέπειτα ζωή τους, ως ενήλικες.

Κάθε παιδί έχει το πολύ απλό και βασικό ανθρώπινο δικαίωμα και την ανάγκη, για μια υγιή σχέση αγάπης ΚΑΙ με τους δύο γονείς».

Η παρακοή διαταγμάτων επικοινωνίας

Αναφέρει, μεταξύ άλλων, σε έκθεσή της του 2012, η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Λήδα Κουρσουμπά, αναφορικά με τον ρόλο των κρατικών υπηρεσιών, σε περιπτώσεις προβλημάτων επικοινωνίας παιδιού-γονέα, του οποίου οι γονείς είναι σε διάσταση ή διαζευγμένοι:

«Από τη διερεύνηση των παραπόνων από την Επίτροπο, διαπιστώθηκε η σοβαρότητα των χρόνιων και των ακραίων προβλημάτων που δημιουργούνται, λόγω της έντονης δυσλειτουργικότητας της σχέσης μεταξύ των γονέων, μετά τον χωρισμό, σε βάρος του συμφέροντος του παιδιού. Τέτοια παραδείγματα προβληματικών καταστάσεων που δημιουργούνται, είναι η χρόνια παρακοή διαταγμάτων επικοινωνίας (και της με όρους επιβλεπόμενης επικοινωνίας), μεταξύ παιδιού- γονέα σε συνδυασμό με ενδείξεις έντονης ψυχοπαθολογίας, του γονέα που έχει τη φύλαξη του παιδιού, σε σημείο που να δημιουργεί ερωτηματικά για τη γονική του ικανότητα.

Υπάρχουν καταγγελίες για σεξουαλική παρενόχληση/ κακοποίηση του παιδιού (η οποία δεν έχει αποδειχθεί ή/και δεν έχει ασκηθεί ποινική δίωξη εναντίον του κατ' ισχυρισμόν θύτη). Υπάρχει, ακόμα, μετάδοση της αρνητικής στάσης του ενός γονέα προς το παιδί, σε ό,τι αφορά την επικοινωνία του με τον άλλο γονέα, έντονες αλληλοκατηγορίες μεταξύ συζύγων/γονέων, ισχυρισμοί εκ μέρους του γονέα που έχει τη φύλαξη, ότι το ίδιο το παιδί δεν επιθυμεί επικοινωνία με τον άλλο γονέα και απομάκρυνση των παιδιών από τον συγγενικό περίγυρο της πλευράς του γονέα, που δεν έχει τη φύλαξη.

Μπορεί να συμβεί, επίσης, απαγωγή παιδιού από τον ένα γονέα, χρόνια απομάκρυνση και διάσπαση του δεσμού μεταξύ παιδιού και γονέα, δημιουργία προβλημάτων κατά τη διάρκεια επικοινωνίας (όταν αυτή πραγματοποιείται), άρνηση συνεργασίας των γονέων, ή ενός εξ αυτών, με τις ΥΚΕ και αδυναμία περαιτέρω ουσιαστικής παρέμβασης από τις ΥΚΕ, άρνηση συνεργασίας των γονέων ή ενός εξ αυτών, με ψυχολόγο ή άλλο ειδικό, μη παροχή συγκατάθεσης των γονέων ή ενός εξ αυτών, για παρακολούθηση των παιδιών τους από παιδοψυχολόγο, άσκηση ψυχολογικής βίας από τους γονείς, ή έναν εξ αυτών, στα παιδιά, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη έντονων συναισθηματικών και ψυχολογικών προβλημάτων και καταδίκη γονέα σε φυλάκιση, μετά από επαναλαμβανόμενες παρακοές διατάγματος επικοινωνίας.

Κοινό στοιχείο αυτών των περιπτώσεων είναι οι χρονοβόρες δικαστικές διαδικασίες Γονικής Μέριμνας, που αφορούν παρακοή διαταγμάτων επικοινωνίας παιδιών, με τον έναν από τους δύο γονείς. Όπως αβίαστα διαπιστώθηκε, αξιολογώντας τις περιπτώσεις αυτές, φαίνεται ότι η παρακοή των διαταγμάτων επικοινωνίας οφείλεται στις δυσλειτουργικές σχέσεις των γονέων, που δημιουργούνται μετά τον χωρισμό, με αποτέλεσμα το παιδί να υιοθετεί αρνητική στάση προς έναν γονέα και να μην επιθυμεί επικοινωνία με αυτόν».

Επιθετικότητα και ανασφάλεια

Η έκθεση της Λήδας Κουρσουμπά αναφέρεται και σε πρωτόδικη απόφαση του Προέδρου του Οικογενειακού Δικαστηρίου Γιώργου Σεργίδη, όπου επισημαίνει τα εξής: «Αναμφίβολα, στο λειτούργημα ενός γονέα για την επιμέλεια του παιδιού του, περιλαμβάνεται και η κατάλληλη διαπαιδαγώγηση του παιδιού […]. Προπάντων δε, στο λειτούργημα του γονέα, περιλαμβάνεται και η συμβουλή προς το παιδί, να σέβεται και να αγαπά και τους δύο γονείς του και τους παππούδες του, ως επίσης και όλο τον κόσμο […].

Ψυχολογικός εξαναγκασμός ή πίεση ενός παιδιού, εκεί που υπάρχει, με σκοπό την αποξένωσή του από τον άλλο γονέα, δεν αποτελεί απλώς αντιπαιδαγωγική συμπεριφορά, αλλά όπως είδαμε, και βάναυση ενέργεια, ένα είδος κακοποίησης, την οποία κανένα Δικαστήριο, που θέλει να προστατεύσει το συμφέρον ενός ανηλίκου, δεν μπορεί να ανεχθεί. Όπως είδαμε από τα αποσπάσματα από τη μελέτη του Καθηγητή Gardner στο σύνδρομο της πατρικής αποξένωσης, το παιδί υφίσταται θυματοποίηση, με το να γίνεται και θύμα και θύτης, κυριαρχούμενο από ψυχαναγκασμό.

Ένα θυματοποιημένο παιδί, επιφανειακά παρουσιάζεται ως κυριαρχικό, άκαμπτο, οργισμένο, απότομο, συμπεριφερόμενο με επιθετικό, απρεπή και αυθάδη τρόπο, αλλά κατά βάθος νιώθει αδύναμο και παθητικό, βιώνει συναισθηματικό κενό και πολλές φορές, ανασφάλεια, αστάθεια, αβεβαιότητα, αγωνία, άγχος, φοβία, κατάθλιψη και άλλες ψυχοσωματικές ασθένειες».

Η Επίτροπος εισηγείται τροποποίηση του περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου και εκσυγχρονισμό των τηρούμενων διαδικασιών και πρακτικών των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, για θέματα Γονικής Μέριμνας. Εισηγείται, επίσης, υποχρεωτική συμμόρφωση των γονέων, για την εφαρμογή των διαταγμάτων, υποχρεωτική συμμετοχή των μελών της οικογένειας σε θεραπευτικά ή/και εκπαιδευτικά προγράμματα, και διατμηματική συνεργασία, ειδικότερα μεταξύ των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας και των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας. Η Επίτροπος θεωρεί επιβεβλημένη ανάγκη, την προώθηση για ψήφιση του νομοσχεδίου αναφορικά με τη Διαμεσολάβηση σε Οικογενειακές Υποθέσεις, που εκκρεμεί για αρκετά χρόνια ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών».