Ενώ σήμερα πραγματοποιείται η «Πορεία Υπερηφάνειας»

Ελίζα Σαββίδου: «Υπάρχει ανάγκη ποινικής ρύθμισης του ομοφοβικού και τρανσφοβικού αδικήματος»

ΤΑ ΛΟΑΔ άτομα εξακολουθούν να γίνονται θύματα συστηματικών διακρίσεων, αρνητικών στερεοτύπων, εκφοβισμού, ακόμα και βίαιων επιθέσεων

«Παρά τις βελτιώσεις, υπάρχει δυστυχώς ένα έλλειμμα θεσμικής και κοινωνικής προστασίας, αλλά και ισότητας έναντι των ΛΟΑΔ ατόμων στην Κύπρο», τονίζει μεταξύ άλλων σε χθεσινή τοποθέτησή της, η Επίτροπος Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Ελίζα Σαββίδου, ως Αρχή κατά των Διακρίσεων. Την τοποθέτηση αυτή, για τις διακρίσεις στη βάση του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου, που παρουσιάστηκε με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ομοφοβίας και της Τρανσφοβίας και τη δημόσια συζήτηση για τη νομοθετική ρύθμιση των συμβιώσεων, ετοίμασαν ο Άριστος Τσιάρτας ως Προϊστάμενος της Αρχής και η Ζηναΐδα Ονουφρίου, ως ερευνούσα λειτουργός.

Μακρύς και δύσκολος δρόμος

«Παρά τις θετικές εξελίξεις, ο δρόμος για την καταπολέμηση των διακρίσεων, των στερεοτύπων και της περιθωριοποίησης είναι μακρύς και δύσκολος και οι δράσεις της πολιτείας οφείλουν να είναι συνολικές, ειλικρινείς και αποφασιστικές», επισημαίνεται στην τοποθέτηση, όπου προστίθενται τα εξής: «Καθήκον κάθε δημοκρατικής πολιτείας είναι η ίση μεταχείριση όλων των πολιτών, ανεξάρτητα από τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου.

Αναμφίβολα, τα τελευταία χρόνια γίνονται σταδιακά προσπάθειες για βελτίωση του θεσμικού πλαισίου, προς την κατεύθυνση της εξάλειψης τέτοιων διακρίσεων. Ωστόσο, η επισκόπηση της παρούσας κατάστασης δείχνει ότι, τα ΛΟΑΔ άτομα εξακολουθούν να γίνονται θύματα συστηματικών διακρίσεων, αρνητικών στερεοτύπων, εκφοβισμού, ακόμα και βίαιων επιθέσεων. Τα σχετικά περιστατικά δεν αναγνωρίζονται και δεν αξιολογούνται ως ομοφοβικά/τρανσφοβικά αδικήματα, ενώ πολλές φορές υποτιμάται η σοβαρότητα και η βιαιότητά τους.

Δυστυχώς, στη χώρα μας, το ομοφοβικό και τρανσφοβικό αδίκημα ούτε αναγνωρίζεται ως τέτοιο, ούτε το σχετικό κίνητρο συνιστά παράγοντα επιβαρυντικό της ποινής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, να παραγνωρίζονται και να αποσιωπούνται αδικήματα εις βάρος των ΛΟΑΔ προσώπων, τα οποία διστάζουν να αποταθούν στις Αρχές, φοβούμενα τόσο τον χλευασμό και την απαξίωση, όσο και περαιτέρω θυματοποίηση. Μέσα στο επόμενο χρονικό διάστημα, πρόκειται να τοποθετηθώ, σχετικά με την ανάγκη ποινικής ρύθμισης του ομοφοβικού και τρανσφοβικού αδικήματος, καθώς και στον τρόπο που η αστυνομία χειρίζεται τέτοια περιστατικά».

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα δικαιώματα των intersex ατόμων «τα οποία μετατρέπονται σε ασθενείς με περιορισμένο λόγο και άποψη για το ίδιό τους σώμα και το δικαίωμά τους στον αυτοπροσδιορισμό. Σύμφωνα με έρευνα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (FRA, Fundamental Rights Agency), τον Μάιο 2015, λόγω της απουσίας ορατότητας και της άγνοιας που επικρατεί, τα δικαιώματα των intersex ατόμων δεν γίνονται απολύτως σεβαστά. Τα κύρια ζητήματα που ανέδειξε η έρευνα του FRA αφορούν την υποχρεωτική καταγραφή του φύλου κατά τη γέννηση, την υποβολή των intersex παιδιών σε χειρουργικές επεμβάσεις, καθώς και τις διακρίσεις που βιώνουν τα intersex άτομα, στη βάση του φύλου τους».

Θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα

«Ο πλήρης σεβασμός των δικαιωμάτων της ΛΟΑΔ κοινότητας δοκιμάζει πέραν από την ανεκτικότητα της κυπριακής κοινωνίας και τις θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου και του νομικού μας πολιτισμού», αναφέρει επίσης η Επίτροπος και προσθέτει: «Πρέπει να γίνει αντιληπτό, ότι τα ΛΟΑΔ δικαιώματα δεν αποτελούν ειδικά προνόμια, αλλά θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και ως τέτοια, πρέπει να διασφαλίζονται και να προστατεύονται. Σε κάθε περίπτωση, οι διεκδικήσεις των ΛΟΑΔ ατόμων δεν είναι αποκομμένες από τις γενικότερες διεκδικήσεις για ισότητα.

Η καλλιέργεια κουλτούρας αποδοχής και σεβασμού της διαφορετικότητας ενδυναμώνει ένα περιβάλλον σεβασμού των δικαιωμάτων όλων των μελών μιας κοινωνίας, που θέλει να ονομάζεται ανοιχτή και ισότιμη. Αναμφίβολα η κάθε προσπάθεια προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων προσκρούει σε ισχυρές αντιστάσεις και υπονομεύεται στην πράξη από αναχρονιστικές, κοινωνικές και θεσμικές αγκυλώσεις. Ωστόσο, η αποτελεσματική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η διασφάλιση της αρχής της μη διάκρισης αποτελούν πεδίο όπου κρίνεται η ποιότητα του δικαιικού πολιτισμού, αλλά και το επίπεδο πολιτισμού μιας κοινωνίας».

Η Επίτροπος υπενθυμίζει ότι «από το 2009, που υποβλήθηκε η πρώτη Έκθεση της Αρχής κατά των Διακρίσεων, σε σχέση με τα θέματα αυτά, έχουν γίνει σημαντικά βήματα προόδου. Αυτή τη στιγμή, εκκρεμεί ενώπιον της Βουλής το νομοσχέδιο για τη ρύθμιση του συμφώνου συμβίωσης, ενώ πρόσφατα ψηφίστηκε η ποινικοποίηση της ομοφοβικής ρητορικής, ως δήλωσης μίσους, εξελίξεις που καταδεικνύουν ότι σιγά-σιγά, αλλά σταθερά, η κυπριακή πολιτεία προχωρεί προς την κατεύθυνση της ενδυνάμωσης της ισότητας και της καταπολέμησης των διακρίσεων στη χώρα μας».

Η ορολογία της κατανόησης

«Για σκοπούς καλύτερης κατανόησης των ζητημάτων, αλλά και προσανατολισμού του δημόσιου λόγου, προς τον σεβασμό δικαιωμάτων που βρίσκονται στον πυρήνα της ανθρώπινης υπόστασης», η Επίτροπος αναφέρει στην τοποθέτησή της, τη σχετική ορολογία, ως εξής: «Η ταυτότητα φύλου αναφέρεται στον ατομικό και εσωτερικό τρόπο, που βιώνεται το φύλο από κάθε άτομο και που μπορεί να συμπίπτει ή όχι, με το αποδοθέν κατά τη γέννηση του φύλο, συμπεριλαμβανομένου του πώς βιώνει προσωπικά το σώμα του (που θα μπορούσε να συνεπάγεται τροποποίηση της εμφάνισης ή της λειτουργίας μέσω ιατρικών, χειρουργικών ή άλλου τύπου μέσων, πάντα με την προϋπόθεση της ελεύθερης επιλογής) και άλλες εκφράσεις φύλου, που περιλαμβάνουν την ένδυση, τον τρόπο ομιλίας και τη συμπεριφορά.

Η ταυτότητα φύλου, ως ο τρόπος που ο καθένας βιώνει το φύλο του, διαφοροποιείται από τον σεξουαλικό προσανατολισμό, ο οποίος μπορεί να οριστεί ως η διαρκής συναισθηµατική, ροµαντική, σεξουαλική ή τρυφερή έλξη για ένα άλλο πρόσωπο και η οποία ποικίλλει από την αποκλειστική ετεροφυλοφιλία, στην αποκλειστική ομοφυλοφιλία και συμπεριλαμβάνει διάφορες µορφές αµφισεξουαλικότητας. Ο όρος τρανς (διεμφυλικός), αναφέρεται στα άτομα που το κοινωνικό τους φύλο (εμφάνιση, συμπεριφορά, καταμερισμός εργασίας) διαφοροποιείται από το ανατομικό, ή αλλιώς το φύλο που καταγράφηκε νομικά κατά τη γέννηση.

Τα τρανς άτομα ενδέχεται να έχουν υποβληθεί σε επέμβαση επαναπροσδιορισμού φύλου, χωρίς ωστόσο αυτό να είναι απαραίτητο. Intersex είναι οι άνθρωποι που έχουν, είτε μέρος, είτε και αντρική και γυναικεία φυσιολογία. Τα διαφυλικά/μεσοφυλικά άτομα διαφέρουν από τα διεμφυλικά, καθώς η κατάστασή τους συνδέεται, εν πρώτοις τουλάχιστον, με το ανατομικό φύλο και όχι με το κοινωνικό φύλο και την ταυτότητα φύλου. Ετεροκανονικότητα είναι η αντίληψη ότι η ετεροφυλοφιλία είναι ο μόνος “φυσιολογικός”, σεξουαλικός προσανατολισμός.

H δήλωση μίσους (hate speech) είναι η πρόκληση και η ενθάρρυνση μίσους, διακρίσεων ή εχθρότητας εις βάρος ενός ατόμου, οι οποίες υποκινούνται από προκαταλήψεις εναντίον του εν λόγω ατόμου, εξαιτίας συγκεκριμένου χαρακτηριστικού του, π.χ. του σεξουαλικού του προσανατολισμού ή της ταυτότητας του φύλου του. Το έγκλημα μίσους (hate crime) είναι η σωματική ή λεκτική επίθεση εις βάρος ενός ατόμου, η οποία υποκινείται από προκαταλήψεις εναντίον του εν λόγω ατόμου, εξαιτίας συγκεκριμένου χαρακτηριστικού του, π.χ. του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας του φύλου του.

Η ομοφοβία είναι ο φόβος, η αποστροφή ή οι διακρίσεις κατά της ομοφυλοφιλίας, ή σε βάρος των ομοφυλόφιλων. Η τρανσφοβία είναι η αποστροφή, εχθρότητα ή διακρίσεις προς τα άτομα τα οποία εκφράζουν άλλη ταυτότητα φύλου, από εκείνην που τους αποδόθηκε κατά τη γέννηση, μέσω π.χ. της ενδυμασίας, της χρήσης καλλυντικών, της ορμονοθεραπείας ή της επέμβασης επαναπροσδιορισμού φύλου».