Στοιχεία ΕΚΤΕΠΝ και Ευρωπαϊκή Έκθεση 2015
Κατά το 2014, 10 θάνατοι στην Κύπρο, 6 άμεσοι και 4 έμμεσοι, από χρήση ναρκωτικών

Στην Κύπρο, η μεθαμφεταμίνη αποτελεί περιορισμένο μεν, αλλά αναδυόμενο πρόβλημα, με πιθανότητα εξάπλωσης, όπως αναφέρεται σε ανακοίνωση του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ), σε σχέση με την ετήσια επισκόπηση του 2015, της κατάστασης των ναρκωτικών στην Ευρώπη, που παρουσίασε χθες στη Λισαβόνα της Πορτογαλίας ο οργανισμός της Ε.Ε. για τα ναρκωτικά, EMCDDA.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του EMCDDA, όπως τα συνόψισε το ΕΚΤΕΠΝ, κατά το 2014, η ηρωίνη, με ποσοστό 22%, παραμένει η δεύτερη ουσία κατάχρησης, μετά την κάνναβη (57%), λόγω της οποίας τα άτομα αιτούνται θεραπείας, στην Κύπρο. Κατά το 2014 καταγράφηκαν συνολικά 10 θάνατοι στην Κύπρο, εκ των οποίων, 6 άμεσοι και 4 έμμεσοι. Συνολικά, σε 2 περιπτώσεις (έναν άμεσο και έναν έμμεσο θάνατο), ανευρέθησαν οπιοειδή, πέραν της ηρωίνης και πιο συγκεκριμένα, η ουσία οξυκωδόνη, που είναι υποκατάστατο φάρμακο της ηρωίνης. Συνολικά, από το 2004 (χρονιά έναρξης της παρακολούθησης από το ΕΚΤΕΠΝ), καταγράφηκαν 160 έμμεσοι και άμεσοι θάνατοι, με κύρια αιτία τα ναρκωτικά.

Όπιο στο Αφγανιστάν, ηρωίνη στην Ευρώπη
Η αλλαγή της δυναμικής στην αγορά ηρωίνης, τα νέα δεδομένα σχετικά με τις συνέπειες της χρήσης κάνναβης και η νέα εικόνα που παρουσιάζει η αγορά των διεγερτικών, σε συνδυασμό με την εμφάνιση των νέων ουσιών στο προσκήνιο, είναι μερικά από τα θέματα που καλύπτει η «Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2015: Τάσεις και Εξελίξεις».

Η Έκθεση επισημαίνει μια «γενικότερη στασιμότητα της ζήτησης» για την ηρωίνη, ενώ εκτιμάται ότι περισσότεροι από τους μισούς (700.000) εξαρτημένους για μεγάλο χρονικό διάστημα χρήστες οπιοειδών, συμμετέχουν σε προγράμματα υποκατάστασης οπιοειδών. Παράλληλα, πτώση δείχνουν και τα δεδομένα, σχετικά με τις κατασχέσεις. Σύμφωνα με εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών, αυξήθηκε σημαντικά η παραγωγή οπίου στο Αφγανιστάν, και επομένως δεν αποκλείεται, η εξέλιξη αυτή να οδηγήσει σε αυξημένη διαθεσιμότητα ηρωίνης στην ευρωπαϊκή αγορά.

Σε ό,τι αφορά την Κύπρο, σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια, συνεχίζεται μείωση των αιτημάτων θεραπείας, με κύρια ουσία κατάχρησης την ηρωίνη, ενώ, αντίθετα, παρουσιάζεται σχετική αύξηση των αιτημάτων θεραπείας, με κύρια ουσία κατάχρησης τα άλλα οπιοειδή, όπως είναι η ουσία οξυκωδόνη.

Πιο συγκεκριμένα, το 2012, 33 άτομα (3%) βρέθηκαν στη θεραπεία, με κύρια ουσία κατάχρησης τα οπιοειδή, πέραν της ηρωίνης, ενώ το 2013 ο αριθμός των χρηστών ανήλθε στους 48. Αντίστοιχα, το 2014, 60 άτομα (4,6%) βρέθηκαν στη θεραπεία, με κύρια ουσία κατάχρησης την οξυκωδόνη και 15 άτομα (1,2%), με κύρια ουσία κατάχρησης, άλλα οπιοειδή.

Θάνατοι και μολυσματικές ασθένειες
Εκτιμήθηκε ότι το 2013 σημειώθηκαν στην Ε.Ε., τουλάχιστον 6.100 θάνατοι από υπερβολική δόση, κυρίως ηρωίνης και άλλων οπιοειδών. Σημαντικό θεωρείται το γεγονός ότι η φετινή Ευρωπαϊκή Έκθεση εξετάζει την κατάχρηση βενζοδιαζεπινών από χρήστες οπιοειδών υψηλού κινδύνου, οι οποίοι χρησιμοποιούν αυτές τις ουσίες για αυτοθεραπεία, ή για να ενισχύσουν τη δράση των οπιοειδών.

Σε ό,τι αφορά τις μολυσματικές ασθένειες στην Κύπρο, παρά το γεγονός ότι 1 στους 4 χρήστες που βρίσκεται στη θεραπεία έκανε έστω και μια φορά ενδοφλέβια χρήση, λίγοι είναι αυτοί που παραπέμπονται για εξέταση και επομένως η διάγνωση μολυσματικών ασθενειών εκτιμάται ότι βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Κατά το 2014, από τους 109 χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών που εξετάστηκαν, οι 49 βρέθηκαν θετικοί στην ηπατίτιδα Γ. Η ηπατίτιδα Γ, η οποία μεταδίδεται μέσω της κοινής χρήσης βελόνων και άλλων συνέργων, είναι σήμερα το πιο διαδεδομένο λοιμώδες νόσημα, μεταξύ των χρηστών ενέσιμων ναρκωτικών στην Ευρώπη. Πολλοί από αυτούς που προσβάλλονται, αναπτύσσουν χρόνια ηπατίτιδα, με τον κίνδυνο να αναπτύξουν ηπατική νόσο (π.χ. κίρρωση, καρκίνο).

Κάνναβη, η πιο διαδεδομένη
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έκθεση, η κάνναβη παραμένει η πιο διαδεδομένη παράνομη ουσία στην Ευρώπη. Εκτιμάται ότι 19,3 εκατομμύρια ενήλικες (15-64 ετών) έκαναν χρήση κάνναβης τον τελευταίο χρόνο, εκ των οποίων 14,6 εκατομμύρια ήταν νεαροί ενήλικες (15-34 ετών). Περίπου 1% των ενηλίκων στην Ευρώπη κάνουν καθημερινή, ή σχεδόν καθημερινή, χρήση κάνναβης. Μια νέα εξέλιξη στην αγορά κάνναβης σημειώθηκε με τον εντοπισμό περισσοτέρων των 130 συνθετικών κανναβινοειδών, τα οποία πωλούνται ως νόμιμα υποκατάστατα της κάνναβης. Η χρήση αυτών των ουσιών μπορεί να έχει ανεπιθύμητες συνέπειες για την υγεία (π.χ. νεφρική βλάβη, αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα, σπασμούς).

Στην Κύπρο, η αύξηση στα αιτήματα θεραπείας για κάνναβη οφείλεται κυρίως στην εφαρμογή του πρωτοκόλλου συνεργασίας για την παραπομπή νέων παραβατών, καθώς και στις παρεμβάσεις της Αστυνομίας, που στοχεύουν στην παραπομπή όλων των χρηστών εξαρτησιογόνων ουσιών σε θεραπεία, ανεξαρτήτως ηλικίας. Τα στοιχεία της έρευνας γενικού πληθυσμού (2012) υποδεικνύουν ότι η κάνναβη εξακολουθεί να παραμένει η πιο διαδεδομένη ουσία με την υψηλότερη επικράτηση, σε σύγκριση με τις άλλες παράνομες ουσίες, στην Κύπρο. Η επικρατέστερη ηλικία πρώτης χρήσης κάνναβης είναι τα 20 χρόνια, που βρίσκει τα αγόρια στον στρατό και τα κορίτσια στις σπουδές ή στην εργασία.

Τα διεγερτικά κερδίζουν έδαφος
Η Ευρωπαϊκή Έκθεση αναφέρει ότι η κοκαΐνη παραμένει η ευρύτερα διαδεδομένη παράνομη διεγερτική ουσία στην Ευρώπη, αν και οι περισσότεροι χρήστες κοκαΐνης είναι συγκεντρωμένοι σε σχετικά μικρό αριθμό χωρών της δυτικής Ε.Ε. Η χρήση αμφεταμινών (αμφεταμίνης ή μεθαμφεταμίνης) εξακολουθεί να είναι συνολικά μικρότερη στην Ευρώπη σε σύγκριση με τη χρήση κοκαΐνης. Εξάλλου, σύμφωνα με εκτιμήσεις, έκαναν χρήση «έκσταση» τον τελευταίο χρόνο, 2,1 εκατομμύρια ενήλικες (15-64 ετών), εκ των οποίων 1,8 εκατομμύριο ήταν νεαροί ενήλικες (15-34 ετών).

Στην Κύπρο η μεθαμφεταμίνη παραμένει ακόμα σε χαμηλά επίπεδα, όταν συγκριθεί με άλλες ουσίες. Όμως, ένας αυξανόμενος αριθμός χρηστών αιτείται θεραπείας, λόγω της χρήσης της συγκεκριμένης ουσίας - το 2014 αιτήθηκαν θεραπείας 50 άτομα (4%), σε σύγκριση με 27 άτομα το 2013, 40 άτομα το 2012, 14 άτομα το 2011 και 7 άτομα το 2010. Όσον αφορά την κοκαΐνη, αποτελεί την κύρια ουσία κατάχρησης, για το 10% του πληθυσμού των προβληματικών χρηστών, που αιτήθηκαν θεραπείας το 2014.

Το διαδίκτυο στην αγορά ναρκωτικών
Ο ρόλος του διαδικτύου στην προμήθεια και την εμπορία ναρκωτικών στην Ευρώπη αυξάνεται διαρκώς. Η χρήση συμβατικών ιστοσελίδων (προσβάσιμες μέσω των κοινών μηχανών αναζήτησης) για την πώληση νέων ψυχοδραστικών ουσιών έχει αυξηθεί την τελευταία δεκαετία. Το σύστημα παρακολούθησης του EMCDDA έχει εντοπίσει περί τους 650 δικτυακούς τόπους πώλησης «νόμιμων διεγερτικών» σε Ευρωπαίους καταναλωτές.
Μια ανησυχητική εξέλιξη στην ηλεκτρονική αγορά είναι η πώληση παράνομων ναρκωτικών στο κρυμμένο διαδίκτυο (προσβάσιμο με χρήση λογισμικού κρυπτογράφησης).

Οι σελίδες αυτές επιτρέπουν πλήρη ανωνυμία στις ανταλλαγές προϊόντων και υπηρεσιών, ενώ συχνά χρησιμοποιούνται «κρυπτονομίσματα» (π.χ. Bitcoin) για τη διευκόλυνση των αφανών συναλλαγών τους. Στην έκθεση επισημαίνεται, επίσης, ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζουν στις αγορές ναρκωτικών τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι εφαρμογές κινητών συσκευών, είτε για την αγοραπωλησία ναρκωτικών είτε για σκοπούς διαφήμισης, άσκησης επιρροής ή ανταλλαγής εμπειριών.

Τα υποκατάστατα και η χρήση ηρωίνης
Ο Δρ Κυριάκος Βερεσιές, νευρολόγος-ψυχίατρος, Επιστημονικός Διευθυντής του Κέντρου Ενημέρωσης για Ναρκωτικά και Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕΝΘΕΑ), σχολίασε χθες ως εξής το ζήτημα της μείωσης της χρήσης ηρωίνης, στην Ευρώπη και στην Κύπρο: «Το μέτρο της χορήγησης υποκαταστάτων κάτω από έλεγχο, με σκοπό την αλλαγή της ενδοφλέβιας χρήσης ηρωίνης και τη μελλοντική απεξάρτηση των χρηστών, εφαρμόστηκε με επιμονή από την Ευρώπη. Δυστυχώς, η Κύπρος ήταν η τελευταία από τα κράτη μέλη που εφάρμοσε το πρόγραμμα των υποκαταστάτων, γι’ αυτό είχαμε τους πιο πολλούς θανάτους κατ’ αναλογίαν πληθυσμού και χρειάστηκε να κάνουμε πολλούς αγώνες, για να πεισθούν κάποια υπεύθυνα άτομα ότι τα υποκατάστατα είναι η σωτηρία των χρηστών αυτών.

Με τον καλό συνδυασμό της χορήγησης από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, οπιούχων φαρμάκων, που στην Κύπρο κυκλοφορούν ελεύθερα, γιατί χορηγούνται και από γενικούς γιατρούς για την καταπολέμηση του πόνου, επήλθε η συνεχής μείωση της χρήσης της ηρωίνης. Υπάρχουν μερικές περιπτώσεις ατόμων που για οικονομικούς λόγους επιστρέφουν στην ηρωίνη, γιατί κάποτε τα υποκατάστατα φάρμακα είναι πιο ακριβά από την ηρωίνη. Συνεπώς, το κράτος έχει ευθύνη να προωθήσει παντού προγράμματα δωρεάν παροχής υποκαταστάτων σε όλους, για να γλιτώσουν από την ηρωίνη. Τα υποκατάστατα που υπάρχουν αυτήν τη στιγμή στην Κύπρο είναι το suboxone, που χορηγείται και από τις υπηρεσίες του κράτους, η οξυκωδόνη και η διϋδροκωδεΐνη. Σε άλλες χώρες, λειτούργησε πολύ πιο πλατιά ως υποκατάστατο και η μεθαδόνη».