ΑΥΞΑΝΕΤΑΙ ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ, ΚΥΡΙΩΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΑΥΤΙΣΜΟ

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ/// Η Άντρη Χαραλάμπους αναλύει τις εφαρμογές στον τομέα της ψυχικής υγείας, σε άτομα με ψυχοσωματικές και συναισθηματικές διαταραχές, σε άτομα που βρίσκονται σε πρόγραμμα τοξικο-εξάρτησης, ή έχουν νοητικά προβλήματα

Ανάλογα με την κάθε περίπτωση, εφαρμόζονται διαφορετικές θεραπευτικές μέθοδοι, τονίζει η Άντρη Χαραλάμπους

Από αρχαιοτάτων χρόνων η μουσική έπαιζε καθοριστικό ρόλο στη ζωή και την καθημερινότητα των ανθρώπων. Πέρα από τη διασκέδαση, η μουσική διέθετε ακόμη μια σημαντική λειτουργία, που είναι αυτή της ψυχικής αγωγής και θεραπείας. Η επίδραση της μουσικής στο πνεύμα είχε την ίδια σημασία που είχε η γυμναστική στο σώμα. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που ο Ορφέας, πηγή έμπνευσης για χιλιάδες καλλιτέχνες σε όλο τον κόσμο, με τη δύναμη της λύρας του «μάγευε», σύμφωνα με τον μύθο, τα ζώα, τα φυτά και τους ανθρώπους, πράγμα που επιβεβαιώνει τις ευεργετικές ιδιότητες της μουσικής στη διαπαιδαγώγηση και στον εξευμενισμό των παθών. Στη σύγχρονη εποχή, η μουσικοθεραπεία τείνει να καταστεί μια από τις πλέον εναλλακτικές μεθόδους ιατρικής. Για τον σκοπό αυτό, ζητήσαμε μια πιο εμπεριστατωμένη άποψη από τη Μουσικοθεραπεύτρια Άντρη Χαραλάμπους.

Αγαπητή Άντρη, κατ' αρχάς ποια τα γενικά χαρακτηριστικά της μουσικοθεραπείας και ποιος ο στόχος της;

Στη μουσικοθεραπεία χρησιμοποιούμε στοιχεία της μουσικής όπως οι ήχοι, ο ρυθμός, η μελωδία, η αρμονία, ο παλμός, η ένταση κ.τ.λ., για να εμπλακεί ο ενδιαφερόμενος δημιουργικά σε μια διαδικασία για την επίτευξη θεραπευτικών στόχων, που σχετίζονται με τον ψυχικό, νοητικό, σωματικό, συναισθηματικό, κοινωνικό τομέα και τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής του. Ο Μουσικοθεραπευτής στην πρώτη συνάντηση παίρνει ιστορικό, αξιολογεί και βάζει στόχους, σύμφωνα πάντα με τις ανάγκες του ατόμου που έχει απέναντί του. Η μουσικοθεραπεία είναι μία ειδικότητα με καθαρά θεραπευτικό χαρακτήρα. Δεν επιδιώκει ούτε το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα ή την ψυχαγωγία, ούτε και τη μουσική εκπαίδευση.

Ποια μουσικά όργανα χρησιμοποιούνται συνήθως;

Χρησιμοποιούμε συνήθως κρουστά (τύμπανα, μεγαλόφωνα, ξυλόφωνα κ.τ.λ.) αλλά και πιο εξειδικευμένα μουσικά όργανα, όπως τύμπανα που κάνουν κραδασμούς, μονόχορδο, Ethnik Instruments. Μουσικά όργανα που μπορεί να παίξει οποιοσδήποτε χωρίς μουσικές γνώσεις.

Ποιες αρρώστιες μπορούν να θεραπευτούν με τη μουσικοθεραπευτική αγωγή;

Εδώ είναι πολύ σημαντικό να ξεκαθαρίσω ότι η μουσικοθεραπεία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την κλασική ιατρική αγωγή. Τη σταθερή επίβλεψη του ασθενούς κατά τη διάρκεια της πορείας της μουσικοθεραπείας συνεχίζει να έχει ο κλινικός γιατρός, ο οποίος είναι σημαντικό να συνεργάζεται με τον/η μουσικοθεραπευτή/τρια. Η μουσικοθεραπεία έχει σκοπό να ενισχύσει και να στηρίξει τον ασθενή κατά τη διάρκεια της πορείας μιας ασθένειας.

Όταν το σωματικό κομμάτι υποφέρει, στο πλαίσιο μιας ασθένειας, έρχεται ο/η μουσικοθεραπευτής/τρια να ενισχύει το πνευματικό, προκειμένου να διατηρηθεί η ακεραιότητα του ανθρώπου. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που ενδείκνυται η μουσικοθεραπεία, όπως στον τομέα της ψυχικής υγείας σε άτομα με ψυχοσωματικές διαταραχές, άτομα που βρίσκονται σε πρόγραμμα τοξικο-εξάρτησης, άτομα που έχουν ανάγκη στήριξης σε περιόδους αλλαγών, συναισθηματικών διαταραχών και ψυχικής έντασης.

Οι αρχές της μουσικοθεραπείας εδώ είναι μάλλον κοντά σε εκείνες της ψυχοθεραπείας. Η μουσικοθεραπεία εφαρμόζεται σε ειδικά σχολεία και σε άτομα με νοητική στέρηση και αναπτυξιακές διαταραχές. Η νοητική στέρηση αφορά διαταραχές ανάπτυξης σε τέσσερεις κύριους τομείς: γνωστικό, κινητικό, γλωσσικό και κοινωνικό/ συναισθηματικό. Παιδιά με ειδικές ικανότητες έχουν συχνά έλλειψη συναισθηματικής τροφής και τραυματικές εμπειρίες. Η δουλειά δεν είναι επιφανειακή, αλλά αποσκοπεί στο να βοηθήσει το άτομο να αναδυθεί. Ωστόσο, η μουσικοθεραπεία δίνει έμφαση στη μη λεκτική επικοινωνία.

Σήμερα, από σύγχρονες έρευνες νευροεπιστημόνων γνωρίζουμε ότι υπάρχει ένας ξεχωριστός μηχανισμός στον εγκέφαλο, ο οποίος διαχωρίζει τη μουσική από άλλους ήχους, συμπεριλαμβανομένης της γλώσσας (Πέρετζ 1999). Παρόλο που το δεξί είναι το κυρίαρχο ημισφαίριο της μουσικής, η επεξεργασία των διάφορων μουσικών στοιχείων πραγματοποιείται ξεχωριστά στον εγκέφαλο (Σόλβετ Πέρετζ 1999). Ο άνθρωπος διατηρεί την ικανότητά του να αισθάνεται και να απολαμβάνει τη μουσική πέρα από τις όποιες εγκεφαλικές βλάβες.

Ακόμη, σε ασθενείς με χρόνιους πόνους τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Η μουσικοθεραπεία εφαρμόζεται και σε άτομα 3ης ηλικίας, αφού μπορεί να ξυπνήσει μνήμες από το παρελθόν, ενεργοποιεί θέματα προς συζήτηση και ίσως προς επεξεργασία.

Η μουσικοθεραπεία απευθύνεται επίσης σε εγκύους, μαμάδες με βρέφη, και σε άτομα που αναζητούν ένα μέσο έκφρασης, επικοινωνίας, προσωπικής ανάπτυξης και στήριξης. Ανάλογα με την κάθε περίπτωση, ο/η μουσικοθεραπευτής/τρια εφαρμόζει διαφορετικές θεραπευτικές μεθόδους. Μπορείτε να φανταστείτε πόσο διαφορετική είναι η δουλειά που κάνω με παιδιά με ειδικές ικανότητες, από τη δουλειά που κάνω με μια έφηβη, η οποία παθαίνει κρίσεις πανικού.

Ποιο είναι το πιο δύσκολο πράγμα του να είναι κανείς μουσικοθεραπευτής/τρια;

Μπορώ να μιλήσω μόνο για μένα προσωπικά: το πιο δύσκολο πράγμα που αντιμετωπίζω από τον καιρό που επέστρεψα στην Κύπρο είναι ότι θα ήθελα πολύ να δουλεύω ψυχοθεραπευτικά με ενήλικες. Ωστόσο, στην Κύπρο πολύ λίγοι είναι αυτοί που αποφασίζουν να δουλέψουν με την εν λόγω μέθοδο. Ακόμη μια δυσκολία είναι το ότι χρειάζεται συνεχώς να δικαιολογείς τι κάνεις και να πείθεις ότι έχει αποτέλεσμα. Αυτή η δυσκολία, βέβαια, έχει να κάνει με το ότι η μουσικοθεραπεία είναι ένα σχετικά καινούργιο επάγγελμα στη χώρα μας.

Υπάρχει ενδιαφέρον στην Κύπρο για την εν λόγω θεραπεία και, αν ναι, συνήθως ποιες ηλικίες και για ποιους σκοπούς;

Όπως ήδη ξέρετε, η μουσικοθεραπεία στην Κύπρο είναι μια σχετικά καινούργια επιστήμη. Ο κόσμος τώρα άρχισε να ενδιαφέρεται και να διαβάζει για το τι είναι μουσικοθεραπεία και σε ποιους απευθύνεται. Στην Κύπρο είναι πολύ πιο γνωστή -και υπάρχει περισσότερο ενδιαφέρον- η μουσικοθεραπευτική μέθοδος για παιδιά με ειδικές ικανότητες και αυτισμό. Αυτό δικαιολογείται, αν σκεφτούμε ότι αυτά τα άτομα μπορούν πολύ πιο εύκολα να εκφραστούν και να επικοινωνήσουν μη-λεκτικά - άλλωστε, η μουσική είναι ένα μέσο οικείο για τα παιδιά.

Μπορείτε να μου δώσετε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας επιτυχούς μουσικοθεραπείας που σας έτυχε;

Επιτυχής μουσικοθεραπεία για μένα είναι κάθε συνάντηση, κατά την οποία ο πελάτης μου έρχεται ένα βήμα πιο κοντά στους αρχικούς στόχους που βάλαμε ή παίρνει μια καινούργια πληροφορία. Η κυρία Α. συζητούσε μαζί μου για τον θυμό προς τον σύντροφό της. Την προσκάλεσα λοιπόν να εκφράσει όσα ένιωθε παίζοντας στο τύμπανο ελεύθερα. Μετά που έπαιξε, ένιωθε ξαλαφρωμένη και μου περίγραψε αυτό που βίωσε ως εκτόνωση.

Σε μια δεύτερη προσπάθεια τής επέστησα την προσοχή, να πάρει χρόνο και να σκέφτεται κατά τη διάρκεια που θα έπαιζε. Το παίξιμό της αυτή τη φορά ήταν πολύ διαφορετικό. Έπαιζε δυνατά με πολλές παύσεις. Τελειώνοντας, πήρε μια βαθιά ανάσα και μου είπε πως δεν είναι απλώς θυμωμένη, αλλά είναι και απογοητευμένη και πληγωμένη.

Μετά ήταν πολύ πιο εύκολο για το υπόλοιπο της συνάντησής μας να επεξεργαστούμε τα θέματά της. Με αυτό το παράδειγμα θέλω να σας δώσω να καταλάβετε πόσο πιο άμεση μπορεί να γίνει μια παρέμβαση και ότι οι λέξεις δεν είναι πολλές φορές αρκετές, για να εκφράσουμε τι νιώθουμε. H κυρία Α. κατάφερε, μέσα από το παίξιμό της, να βρει από μόνη της πρόσβαση στα πιο βαθιά της συναισθήματα.

Χρειάζεται κάποιος να έχει ιδιαίτερες γνώσεις μουσικής, για να επωφεληθεί από τη μουσικοθεραπεία;

Όχι, δεν χρειάζονται μουσικές γνώσεις για να επωφεληθεί ένα άτομο. Το αντίθετο, θα έλεγα, τα άτομα που δεν έχουν μουσικές γνώσεις μπορούν πιο εύκολα να παίξουν, χωρίς να σκέφτονται τις νότες και το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.

Η Άντρη Χαραλάμπους είναι Μουσικοθεραπεύτρια και μέλος του Συνδέσμου Μουσικοθεραπείας. Σπούδασε Μουσικοθεραπεία στο SRH Hochshule Heidelberg στη Γερμανία (ΒΑ&ΜΑ). Είναι εκπαιδευόμενη συστημική-οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια. Έκανε Μεταπτυχιακό στο Συστημικό Ινστιτούτο Κύπρου και δούλεψε στη Γερμανία, ως Μουσικοθεραπεύτρια, στον τομέα της Ψυχικής Υγείας και με άτομα με ειδικές ικανότητες, τόσο παιδιά όσο και ενήλικες. Από το 2011 έχει επιστρέψει στην Κύπρο και εργάζεται ως Μουσικοθεραπεύτρια στο ολοήμερο του ειδικού σχολείου Ευαγγελισμός, στο κέντρο Μultisence και είναι υπεύθυνη στο Μουσικοθεραπευτικό Κέντρο Μουσική Επαφή.