«Παράδεισος είναι η ενεργοποίηση της αγάπης και κόλαση η νέκρωσή της»

Ζει σήμερα στα Κατύδατα της επαρχίας Λευκωσίας, σε ένα σπίτι σχετικά μακριά από τα υπόλοιπα, εκτρέφει ζώα και τις Κυριακές ψέλνει στην εκκλησία της Λινούς

Πολιτισμένος είναι αυτός που μπορεί να επικοινωνεί με τον καθένα. Και με τον αναλφάβητο και με τον διπλωματούχο και με ένα παιδί και με έναν γέρο. Αυτός είναι ο μορφωμένος άνθρωπος

«Όταν δεν διαβάζεις, όταν απέχεις από το βιβλίο, πώς θα γεμίσεις τη δεξαμενή σου για να μπορείς κι εσύ μετά να τροφοδοτείς τη διψασμένη γη; Αν δεν έχει μέση η δεξαμενή, τι θα δώσεις; Τον βούρκο; Τη λάσπη;»

«Όχι, γιε μου, άσ' το καλύτερα. Αν θέλεις έλα ώς εδώ να πιούμε έναν καφέ, δεν χρειάζεται όμως να κάνουμε συνέντευξη. Εγώ θέλω την ησυχία μου, την ηρεμία μου... Να μην ανοίγουμε παράθυρα πάλι, γιατί άμα ανοίξεις ένα παράθυρο μετά ανοίγει η κερκόπορτα». Αυτή ήταν αρχικά η αντίδραση του Παγκράτιου Μερακλή.

Μόλις λίγες μέρες αργότερα πήγα ώς το χωριό. Ήτανε Πέμπτη, κατά τις 5 το απόγευμα. Τον συναντώ στο σπίτι του, χωμένο στο πράσινο μακρόστενο σπιτάκι, με γαλάζιες πόρτες και παντζούρια. Κάτω από λεμονόδεντρα, μανταρινιές, χρυσομηλιές και μεσπιλιές και άλλα οπωροφόρα.

Τα μόνα πράγματα που γνώριζα γι’ αυτόν είναι πως ζει στα Κατύδατα της επαρχίας Λευκωσίας (διαμέρισμα Μόρφου), σε ένα σπίτι σχετικά μακριά από τα υπόλοιπα, πως εκτρέφει ζώα, πως τις Κυριακές ψέλνει στην εκκλησία της Λινούς, και πως είναι ένας άνθρωπος που αξίζει κανείς να τον γνωρίσει.

Συνειδητοποιώ πως είναι ακόμα γενειοφόρος και ρασοφόρος. Τι κι αν βρίσκεται χρόνια τώρα σε (επ’ αόριστον) αργία; Παρά τα 59 του χρόνια, δεν έχει αλλάξει πολύ. Η μόνη εμφανής διαφορά εντοπίζεται στο πρόσωπό του, όπου πλέον μπορεί κανείς εύκολα να διακρίνει τη σοφία.

Καθίσαμε κάτω από το αγιόκλημα και πίνοντας τον καφέ μας συζητούσαμε για το πόσο ωραία είναι η ζωή στο χωριό. Κι όταν μετά από ένα μισάωρο ένιωθα σίγουρος πλέον ότι τον είχα πείσει για τις προθέσεις μου -ότι πήγα να συναντήσω έναν άνθρωπο που συνειδητά κάνει ασκητική ζωή, όχι για να θρέψω την περιέργεια των μερικών (κάποιος που ξέρει την ιστορία καταλαβαίνει τι εννοώ), αλλά για να προσπαθήσω να κερδίσω κάτι από αυτόν και αν τελικά τα καταφέρω, να το μοιραστώ και με τους πολλούς που ψάχνουν απεγνωσμένα να βρουν τους πνευματικούς ανθρώπους σε έναν τόπο που παραπαίει- τότε του πρότεινα να ανοίξω το μαγνητόφωνο.

Ένα συγκαταβατικό χαμόγελο ήταν αρκετό για να καταγράψω τα όσα ενδιαφέροντα θα διαβάσετε παρακάτω. Κάποιες φορές με ευθύτητα, άλλοτε ψιθυριστά και ποιητικά, και ενίοτε με τρόπο παραβολικό, αλλά πάντοτε με χαμόγελο, ο Παγκράτιος μίλησε, κατά την ταπεινή δική μου άποψη, όπως θα περιμέναμε να μιλήσει ο κάθε πνευματικός που υποτίθεται έχει μέσα του τον Θεό, την αγάπη.

Πόσα χρόνια είσαι εδώ;

Από το ΄98. Σχεδόν μια εικοσαετία.

Πώς αποφάσισες να έρθεις στο συγκεκριμένο σπίτι;

Μετά την απόφασή τους να με θέσουν σε αργία, με ρώτησαν από την εκκλησία πού θα ήθελα να διαμείνω. Απέκλεισα την πόλη και μου πρότειναν το συγκεκριμένο σημείο. Το σπίτι αυτό ανήκει στο μοναστήρι της Παναγίας της Σκουριώτισσας, η εκκλησία του οποίου βρίσκεται σήμερα μέσα στο στρατόπεδο των Ειρηνευτών.

Αρχικά δεν ένιωσες απομονωμένος; Δεν αισθάνθηκες μοναξιά;

Όχι, δεν υπάρχει καθόλου μοναξιά. Διότι όταν είσαι με τον Θεό, είσαι με όλο τον κόσμο.

Πώς περνάς τον χρόνο σου;

Έχω τα ζώα. Τα παραδοσιακά της Κύπρου. Τα «βούθκια» τα καφέ με τα οποία όργωναν παλιά τα χωράφια, μετέφεραν τα εμπορεύματά τους και αλώνιζαν, αλλά και τα γαϊδούρια. Σύνολο 5 γαϊδούρες που γεννάνε και καμιά 20ριά βόδια, μικρά και μεγάλα.

Και πώς τα αξιοποιείς;

Τα έχω για να γεμίζουν, εν μέρει, οι ώρες μου, αλλά και για διατήρηση-αναπαραγωγή του είδους.

Βιοποριστικά καλύπτεσαι απ’ αυτό;

Έχω και τη σύνταξη από την εκκλησία. Την πρόωρη σύνταξη που είχα πάρει από τότε.

Σκέφτηκες ποτέ να επιστρέψεις στην κοσμική ζωή, να ζήσεις στην πόλη;

Όχι.

Έχει περάσει από το μυαλό σου να ζητήσεις επανεξέταση της υπόθεσής σου, μήπως και αρθεί η αργία; Ή, αν σου πρότειναν, θα επέστρεφες;

Ούτε ζήτησα, ούτε θα επέστρεφα.

Νιώθεις πλήρης ως άνθρωπος εδώ;

Βεβαίως. Όπως σου είπα προηγουμένως, όταν έχεις τον Θεό κοντά σου, όταν Τον αισθάνεσαι μέσα σου, είσαι πλήρης. Ο κάθε άνθρωπος, όχι μόνο εγώ. Αυτοί που είναι στην έρημο του Ιορδάνου ή στις σκήτες τους Αγίου Όρους, κι αυτοί μόνοι τους είναι. Ουσιαστικά, όμως, δεν είναι μόνοι τους.

Δεν έχεις μέσα σου πικρία ή άλλα άσχημα συναισθήματα;

Όχι. Ποτέ δεν ένιωσα, δεν αισθάνθηκα τέτοια πράγματα για άλλους ανθρώπους.

Ποιους ανθρώπους θεωρείς πολιτισμένους-μορφωμένους;

Αυτούς που μπορούν να επικοινωνήσουν με τους συνανθρώπους τους απλά, όμορφα κι ωραία, όπως επίσης και με το περιβάλλον. Πολιτισμένος είναι αυτός που μπορεί να επικοινωνεί με τον καθένα. Και με τον αναλφάβητο και με τον διπλωματούχο και με ένα παιδί και με έναν γέρο. Αυτός είναι ο μορφωμένος άνθρωπος. Αυτός που έχει αυτήν τη σφαιρικότητα, να μπορεί να πλησιάζει τον καθένα και να δίνει την ευκαιρία στον καθένα να τον πλησιάσει. Όποιος κι αν είναι αυτός.

Σε ακαδημαϊκό επίπεδο ποια είναι η μόρφωσή σου;

Σπούδασα Θεολογία στην Αθήνα και μετά έκανα μεταπτυχιακό στην Ιταλία, στο Κανονικό Δίκαιο. Για να πάω για σπουδές πήρα άδεια από τη Μητρόπολη, αφού τότε εργαζόμουν ως διάκος. Στην Ιταλία (΄87-΄90) πήγα με υποτροφία του Βατικανού. Το ΄90 επέστρεψα στην Κύπρο, ήμουνα στη Μητρόπολη Μόρφου ως αρχιμανδρίτης και ακολούθως (σ.σ. το ΄97) εκτυλίχθηκαν οι γνωστές ιστορίες.

Βλέποντας από απόσταση τα πράγματα, έπειτα από τόσα χρόνια, θα προτιμούσες να ακολουθήσεις εκείνο τον δρόμο, της ιεροσύνης, ίσως ως Μητροπολίτης αφού ο κόσμος σε ήθελε τόσο πολύ, ή τον δρόμο που τελικά ακολούθησες;

Αυτά δεν τα καθορίζουμε εμείς. Τα καθορίζει η χάρις του Θεού.

Διπλωματική η απάντησή σου…

Όχι, δεν είναι καθόλου διπλωματική. Αυτός καθορίζει και τι θα κάνουμε και τα πάντα.

Ποια είναι η σχέση σου με τον Θεό;

Όπως και του κάθε ανθρώπου. Χωρίς Θεό δεν μπορούμε. Ο Θεός είναι η αναπνοή μας, το οξυγόνο μας. Εάν πω, διακόπτω τις σχέσεις μου με τον Θεό, θα πεθάνω από ασφυξία. Δεν θα έχω οξυγόνο.

Τι είναι Θεός;

Είναι αυτό που έχουμε μέσα μας. Το κατ’ εικόνα και το καθ’ ομοίωσιν. Ο κάθε άνθρωπος είναι Θεός κατά χάριν. Και όταν βλέπουμε τον συνάνθρωπό μας, τον πλησίον μας, μέσα του βλέπουμε τον Θεό. Μπορεί να μην τον βλέπουμε στην ολότητά του, αλλά κάτι ψήγματα μπορεί να ανακαλύψουμε.

Και ο παράδεισος τι είναι;

Ο παράδεισος είναι η επικοινωνία που έχουν οι άνθρωποι. Η αγάπη. Η ενεργοποίηση της αγάπης. Και η κόλαση είναι η νέκρωση της αγάπης, να τα έχεις όλα, αλλά να μην μπορείς να τα απολαύσεις. Να στερείσαι αυτής της αγάπης.

Και μετά θάνατον;

Εδώ, είναι η αφετηρία. Αλλά κάπου αλλού επεκτείνεται. Ο άνθρωπος είναι ένας ταξιδευτής. Έχει μίαν αφετηρία και ένα τέρμα, το οποίο δεν ξέρει. Προσπαθεί μέσα από τα έργα του, μέσα από την ενεργοποίηση αυτής της αγάπης, να φτάσει σε αυτό το τέρμα, έχοντας ως πυξίδα, ως χάρτη, το ευαγγέλιο. Την αγάπη. Δηλαδή όπως ένας ναυτικός για να πάει από το ένα λιμάνι στο άλλο έχει μια πυξίδα, έναν χάρτη, και ο άνθρωπος το ίδιο είναι. Για να πάει από τη γη στον ουρανό, έχει μια πυξίδα, ένα χάρτη. Και το πλοίο που μας ταξιδεύει είναι η εκκλησία. Μέσα σε αυτό το πλοίο υπάρχουν και οι καπετάνιοι και οι ναύτες και οι σχετικοί και οι άσχετοι και οι καλοί και οι κακοί...

Οπότε, η αιωνιότητα δεν είναι χρόνος ή τόπος, αλλά τρόπος ύπαρξης;

Μάλιστα. Έστω κι αν στη χάρη του Θεού υπάρχει το άπειρο, βάζουμε τον χρόνο έτσι ώστε να μπορούμε να επικοινωνούμε πιο άνετα, πιο ανθρώπινα. Και αν προσέξουμε, παντού το ευαγγέλιο μιλά για το σήμερα. Σήμερον η Παρθένος τίκτει τον Δεσπότη, σήμερον οι μάγοι τα δώρα προσφέρουν, σήμερον ο Ιωάννης και Πρόδρομος βαφτίζει τον Δεσπότη. Σήμερον, αυτή την ημέρα που είναι για τον άνθρωπο. Και δεν υπάρχει ο χρόνος όπως τον εννοούμε εμείς σήμερα. Εξάλλου, εμείς εδώ μπορεί να έχουμε μέρα, ενώ σε άλλο ημισφαίριο είναι νύχτα ή απόγευμα. Άρα, όπως προανέφερα, αυτά τα τοποθετούμε εμείς για να μπορούμε να επικοινωνούμε.

Συμφωνείς με αυτό που λέμε πως, αν δεν γνωρίσει ο άνθρωπος τον εαυτό του, τίποτα δεν έχει καταφέρει;

Βεβαίως. Είναι το αρχαιοελληνικό «γνώθι σαυτόν». Να γνωρίσουμε, δηλαδή, τον εαυτό μας, τον Θεό που έχουμε μέσα μας.

Έχεις συναντήσει τον Χριστό;

Αυτά είναι προσωπικά θέματα (χαμογελάει).

Μπορεί και να μην υπάρχει;

Όπως σου είπα και προηγουμένως, τον έχουμε μέσα μας. Άρα υπάρχει. Αλλά εξαρτάται από τον άνθρωπο, το πόσο θα τον αισθανθεί. Μέσα μας υπάρχουν πολλά όργανα. Αλλά ποιος τα γνωρίζει; Ελάχιστοι. Εκτός κι αν έχεις κάνει ανατομία, οπότε θα έχεις τη γνώση και την εμπειρία, και άρα θα μπορείς να δεις ορισμένα. Το ίδιο είναι και ο Χριστός. Τον έχουμε μέσα μας. Πρέπει όμως να έχουμε την εμπειρία και τη γνώση για να μπορέσουμε να Τον δούμε και να Τον αισθανθούμε.

Όταν λες γνώση…

Αυτά που μας λέει το ευαγγέλιο. Νηστεία, προσευχή και πάνω απ’ όλα η αγάπη.

Το άθεο το δέχεσαι;

Όχι, γιατί κι αυτός που ισχυρίζεται ότι είναι άθεος, από τον Θεό εξαρτάται. Απλώς τον αρνείται. Όπως λέμε, ένας δυνατός και ένας αδύνατος. Έχουν το ίδιο σημείο αναφοράς. Τη δύναμη. Ο ένας αισθάνεται τη δύναμη, ο άλλος όχι. Και λέει πως είναι αδύνατος. Το ίδιο είναι και ο Θεός. Ο ένας Τον αισθάνεται και ο άλλος όχι. Έχουν όμως το ίδιο σημείο αναφοράς.

Γιατί κάποιοι πιστοί στηρίζουν τη θρησκεία τους με μένος, με ακρότητες πολλές φορές;

Εγώ είμαι εναντίον του οποιουδήποτε φανατισμού. Δεν πρέπει να υπάρχει φανατισμός, ούτε στη θρησκεία, ούτε στην πολιτεία, ούτε στο κόμμα. Θα πρέπει να τα βλέπουμε σφαιρικά τα πράγματα, με ψυχραιμία, με ηρεμία και με διάλογο. Να διαλεχθούμε και με έναν γκουρού και με έναν μουσουλμάνο και με έναν άθεο, και με έναν θρησκευόμενο. Και με ένα μωρό και με έναν μεγάλο. Τον διάλογο, Αυτός θα τον κατευθύνει και Εκείνος θα αφήσει να βγουν τα συμπεράσματα. Και μέσα από την άρνηση καμιά φορά, έρχεται η θέση. Και δεν πρέπει να είμαστε δογματικοί. Και το δόγμα για να το διδάξουμε, θα πρέπει να το κάνουμε με επιχειρήματα.

Θα σταθώ σε αυτό που λες αναφορικά με την άρνηση... Είχα διαβάσει πρόσφατα σε μια συνέντευξη, μια όμορφη κουβέντα ενός πνευματικού, του Πατρός Φιλόθεου Φάρου, ο οποίος είχε πει «πίστη δεν είναι να ζητάς συνέχεια πράγματα από τον Θεό, πίστη είναι να ζητάς τον ίδιο τον Θεό». Αυτό και μόνο θα έλεγες πως είναι αρκετό για να βοηθήσει κάποιον να ανακτήσει ξανά την κλονισμένη πίστη του; Είναι αρκετό για να μετατρέψει την άρνηση σε πίστη;

Πόσες φορές οι γονιοί ήταν αρνητικοί και μας έλεγαν «μην το κάνεις αυτό, μην κάνεις το άλλο». Δεν είναι ότι δεν ήθελαν να το κάνεις, απλώς καμιά φορά σε έβαζαν να προβληματιστείς. Σου έθεταν διλήμματα για να μην πηγαίνεις με παρωπίδες, αλλά να ψηλαφάς τα θέματα. Και κυρίως, να εξασκείς την ελευθερία σου. Να μην είσαι ένα άβουλο ον και να πηγαίνεις τυφλά. Ο άνθρωπος πάνω απ’ όλα είναι ελεύθερος. Αλλά για να αφήσει αυτήν την ελευθερία να τον γεμίσει, πρέπει να του θέσουμε διάφορα διλήμματα. Να του πούμε, αυτό είναι ανήφορος και αυτό είναι κατήφορος. Τον Γενάρη κάνει κρύο και τον Αύγουστο ζέστη, οπότε αποφάσισε τι θα φορέσεις. Σε καμιά περίπτωση όμως δεν θα του το επιβάλουμε λέγοντάς του για παράδειγμα «τον Αύγουστο βάλε κοντομάνικα».

Ποιος είναι ο αρμόδιος για να πει τι είναι αμαρτία;

Μας το λέει το ευαγγέλιο. Είναι ό,τι ξεφεύγει από αυτό που λέγεται αγάπη. Αμαρτία δεν είναι μόνο αυτό που κάνουμε. Αμαρτία είναι και αυτά που μας δίνεται η ευκαιρία να τα κάνουμε και δεν τα κάνουμε.

Σε βρίσκει σύμφωνο η συνήθεια κάποιων πνευματικών να γίνονται αδιάκριτοι κατά την εξομολόγηση;

Όταν θα πας να εξομολογηθείς, ο πνευματικός δεν πρέπει να ρωτά. Διότι καμιά φορά, με τις ερωτήσεις, μπορεί να εξάψουμε και πάθη που ένας άνθρωπος δεν τα έχει σκεφτεί καν, πόσω μάλλον να τα έχει κάνει.

Παγκράτιε, βρίσκεις χρόνο και για διάβασμα;

Βεβαίως διαβάζω και όχι μόνο βιβλία, αλλά εφημερίδες επίσης και περιοδικά. Πρέπει να ενημερωνόμαστε για το καθετί, για να μπορούμε να μιλάμε και να συζητάμε με τον καθένα. Όταν δεν διαβάζεις, όταν απέχεις από το βιβλίο, πώς θα γεμίσεις τη δεξαμενή σου για να μπορείς κι εσύ μετά να τροφοδοτείς τη διψασμένη γη; Αν δεν έχει μέση η δεξαμενή, τι θα δώσεις; Τον βούρκο; Τη λάσπη; Μπουχτίσαμε από αυτά. Θέλουμε κρυστάλλινα νερά, τα οποία τρέχουν από τους καταρράκτες, αλλά εμείς δεν τα απολαμβάνουμε και τα αφήνουνε να πηγαίνουν στη θάλασσα.

Δυστυχώς, ακόμα και μέσα στην Εκκλησία, σε κάποιες περιπτώσεις, υπάρχει βούρκος και λάσπη. Ωστόσο, σίγουρα υπάρχουν και πνευματικοί άνθρωποι, από των οποίων τα λόγια μπορούμε να πιαστούμε και να αντλήσουμε έμπνευση. Πώς θα τους αναγνωρίσουμε;

Όπως ψάχνουμε να βρούμε τον κατάλληλο γιατρό για την Α ή Β πάθησή μας, με τον ίδιο τρόπο θα πρέπει να ψάξουμε και για τον κληρικό. Η Εκκλησία είναι ένα νοσοκομείο. Δεν είναι όμως όλοι οι γιατροί άριστοι, υπάρχουν και κομπογιαννίτες με πτυχία-μαϊμού. Το ίδιο συμβαίνει και στην Εκκλησία. Θα ψάξουμε μέχρι να βρούμε αυτόν που μας εκφράζει για να μπορούμε να επικοινωνήσουμε σε ένα άλλο επίπεδο. Αυτόν που μπορεί να μας βοηθήσει να πάμε από το ένα σημείο στο άλλο για να βρούμε τις απαντήσεις που ψάχνουμε, οι οποίες καμιά φορά μπορεί να βρίσκονται σε κάτι υποσημειώσεις με ψιλά γράμματα ή σε χαρτιά τσαλακωμένα, ζαρωμένα και ξασπρισμένα από την πάροδο του χρόνου...

«Ή καμιά φορά και κάτω από μια κληματαριά», συμπληρώνω εγώ και κλείνω το μαγνητόφωνο…

* Η συνέντευξη δημοσιεύεται παράλληλα στη CITY - www.cityfreepress.com.cy