OΛΕΣ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΝΟΙΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ ΠΟΥ ΚΑΤΑΤΕΘΗΚΕ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ

Το νομοσχέδιο για το Σύμφωνο Συμβίωσης βρίσκεται από την περασμένη Πέμπτη ενώπιον της Βουλής και αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον η συζήτησή του στις αρμόδιες επιτροπές

Το νομοσχέδιο, μεταξύ άλλων, εισάγει πρόνοιες που ρυθμίζουν τις προϋποθέσεις σύναψης του Συμφώνου Συμβίωσης, καθορίζει τη διαδικασία σύναψης, προβλέπει την έκδοση πιστοποιητικού Συμφώνου Συμβίωσης και δημιουργεί ειδικό μητρώο για την καταχώρισή τους

Σε ό,τι αφορά τις προϋποθέσεις σύναψης Συμφώνου, το Νομοσχέδιο περιλαμβάνει αντίστοιχες διατάξεις αναφορικά με τη ρύθμιση των άκυρων, ακυρώσιμων και ανυπόστατων συμφώνων, ενώ περιλαμβάνει πρόνοιες για αδικήματα και ποινές

Μετά από πολυετή συζήτηση και αναμονή, το νομοσχέδιο σε σχέση με το Σύμφωνο Συμβίωσης ετερόφυλων αλλά και ομόφυλων ζευγαριών είναι πλέον γεγονός. Το νομοσχέδιο, που εγκρίθηκε την περασμένη Τετάρτη από το Υπουργικό Συμβούλιο και κατατέθηκε στην Βουλή την επομένη, στοχεύει στην ανταπόκριση από μέρους της Πολιτείας στην αναγκαιότητα ρύθμισης των υπαρκτών κοινωνικών και άλλων συνεπειών που επιφέρουν άλλης μορφής συμβιωτικές σχέσεις που συνθέτουν τη σημερινή κοινωνική πραγματικότητα και την εντεινόμενη διαφορετικότητά της, η οποία στα πλαίσια του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης λαμβάνει νέες διαστάσεις.

Το νομοσχέδιο, μεταξύ άλλων, εισάγει πρόνοιες που ρυθμίζουν τις προϋποθέσεις σύναψης του Συμφώνου Συμβίωσης, καθορίζει τη διαδικασία σύναψης, προβλέπει την έκδοση πιστοποιητικού Συμφώνου Συμβίωσης και δημιουργεί ειδικό μητρώο για την καταχώρισή τους. Περαιτέρω, εισάγει πρόνοιες αναφορικά με τη ρύθμιση ζητημάτων που αφορούν στην ιδιότητα παιδιών, προβλέπει αναφορικά με τις διαδικασίες λύσης Συμφώνου, ενώ καθορίζει και τα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη από το δικαστήριο για έκδοση διατάγματος λύσης.

Το Νομοσχέδιο εισάγει επίσης πρόνοιες σχετικά με τη ρύθμιση ζητημάτων διατροφής, ενώ επιπρόσθετα ρυθμίζει τις περιουσιακές σχέσεις συμβαλλομένων σε Σύμφωνο. Σε ό,τι αφορά τις προϋποθέσεις σύναψης Συμφώνου, το Νομοσχέδιο περιλαμβάνει αντίστοιχες διατάξεις αναφορικά με τη ρύθμιση των άκυρων, ακυρώσιμων και ανυπόστατων συμφώνων, ενώ, τέλος, περιλαμβάνει πρόνοιες για αδικήματα και ποινές.

Oι πρόνοιες

Η «Σ», μέσω του σημερινού ρεπορτάζ, επιδιώκει να φωτίσει όλες τις σημαντικές πρόνοιες του νομοσχεδίου, του οποίου η συζήτηση στη Βουλή αναμένεται με μεγάλη αγωνία. Βάσει των προνοιών του νομοσχεδίου, το σύμφωνο συμβίωσης είναι «η συμφωνία που συνάπτεται ανάμεσα σε δύο πρόσωπα, με την οποία ρυθμίζονται οι όροι και τα έννομα αποτελέσματα της συμβίωσής τους τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά τη λήξη της: Νοείται ότι πρόσωπα που συνάπτουν Σύμφωνο Συμβίωσης θεωρούνται αυτόματα συγγενείς πρώτου βαθμού.

Εκτός όπου διαφορετικά προβλέπεται στον παρόντα Νόμο, το Σύμφωνο Συμβίωσης το οποίο συνήφθη δυνάμει των διατάξεων του παρόντος Νόμου, θα έχει, τηρουμένων των αναλογιών, τα αντίστοιχα αποτελέσματα και τις συνέπειες, ως να είχε τελεστεί γάμος δυνάμει του περί Γάμου Νόμου όπως αυτός εκάστοτε τροποποιείται ή αντικαθίσταται: Νοείται ότι αναφορές σε οποιαδήποτε εν ισχύι νομοθεσία της Δημοκρατίας σε "σύζυγο", θα ερμηνεύεται ως αναφορά και στους συμβαλλόμενους σε Σύμφωνο Συμβίωσης».

Οι προϋποθέσεις

Για τη σύναψη Σύμφωνου Συμβίωσης, απαιτείται η ελεύθερη συναίνεση των προσώπων που προτίθενται να το συνάψουν και ότι αμφότεροι είναι ικανοί προς το συμβάλλεσθαι. Σύμφωνα δε με το νομοσχέδιο, δεν υπάρχει ελεύθερη συναίνεση των προσώπων που προτίθενται να συνάψουν Σύμφωνο Συμβίωσης, αν οποιοδήποτε από αυτά:

(α) είναι ανίκανο κατά τον χρόνο σύναψης του Συμφώνου, να συνάψει Σύμφωνο Συμβίωσης, ή/και

(β) τελεί υπό πλάνη σχετικά με την ταυτότητα του προσώπου του άλλου προσώπου ή έχει καταστεί θύμα απάτης ή ψευδούς παράστασης, ή/και

(γ) έχει εξαναγκαστεί να συνάψει Σύμφωνο με απειλή ή/και ψυχική πίεση. Απειλή, σύμφωνα με το ν/σ συνιστά:

1. Κάθε ενέργεια, πράξη ή παράλειψη που δύναται να επιφέρει φόβο στον μέσο λογικό άνθρωπο ότι θα εκτεθεί σε άμεσο και σημαντικό κίνδυνο η ζωή, η τιμή, η ελευθερία, η σωματική ακεραιότητα ή η περιουσία του ή εκείνη των μελών της οικογένειάς του, και εκ του φόβου αυτού δίδει τη συγκατάθεσή του για σύναψη Συμφώνου και

2. κάθε νόμιμη, παράνομη ή εναντίον των χρηστών ηθών ενέργεια ή πράξη ή δήλωση που επιφέρει φόβο στον μέσο λογικό άνθρωπο και ως εκ του λόγου αυτού αποσπάται η συγκατάθεση του ενός ή και των δύο προσώπων για σύναψη Συμφώνου.

Περαιτέρω επισημαίνεται πως για τους σκοπούς εφαρμογής του (α) σημείου, ανίκανο για σύναψη Σύμφωνου Συμβίωσης πρόσωπο είναι, κάθε πρόσωπο το οποίο: (i) δεν έχει συμπληρώσει το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας του, ή (ii) είναι ανίκανο κατά τον χρόνο σύναψης του Σύμφωνου Συμβίωσης να αντιληφθεί και εκτιμήσει την πράξη του ούτως ώστε να συναινέσει στον γάμο, λόγω ψυχικής ή νοητικής διαταραχής ή ανεπάρκειας, ή λόγω εγκεφαλικής ή άλλης πάθησης ή ασθένειας, ή λόγω εξάρτησης από εξαρτησιογόνες ουσίες ή λόγω προβλημάτων ψυχικής υγείας.

Διαδικασία σύναψης του Συμφώνου

Σε ό,τι αφορά τη διαδικασία σύναψης του Συμφώνου, θα πρέπει τα προτιθέμενα να συνάψουν Σύμφωνο Συμβίωσης πρόσωπα να παρουσιάζονται αυτοπροσώπως ενώπιον του Ληξίαρχου της επαρχίας της επιλογής τους, και να υποβάλλουν συμπληρωμένο και υπογεγραμμένο από τους ίδιους το Έντυπο Συμφώνου Συμβίωσης, προσκομίζοντας και τα εξής έγγραφα:

(α) έγκυρο και σε ισχύ δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο ή άλλο ισότιμο ταξιδιωτικό έγγραφο,

(β) ένορκη δήλωση ότι δεν έχουν συνάψει γάμο ή άλλο Σύμφωνο Συμβίωσης, τα οποία να βρίσκονται σε ισχύ και ότι δεν γνωρίζουν την ύπαρξη οποιουδήποτε κωλύματος ή νομικού εμποδίου για τη σύναψη Σύμφωνου Συμβίωσης, και ότι εξασφαλίστηκε κάθε αναγκαία συγκατάθεση, η οποία απαιτείται για τη σύναψη Σύμφωνου Συμβίωσης ή ότι δεν απαιτείται καμιά τέτοια συγκατάθεση και

(γ) επικυρωμένο πρωτότυπο ή αντίγραφο πιστοποιητικού ελευθερίας ή άλλο επικυρωμένο, ισότιμο πρωτότυπο πιστοποιητικό που εκδίδεται από τις αρμόδιες Αρχές της χώρας καταγωγής των προσώπων που προτίθενται να συνάψουν Σύμφωνο Συμβίωσης:

Νοείται δε ότι, όταν ένα εκ των συμβληθέντων μερών ή και τα δύο διαμένουν στη Δημοκρατία υπό το καθεστώς του δικαιούχου διεθνούς προστασίας ή του αιτητή δυνάμει του περί Προσφύγων Νόμου όπως αυτός εκάστοτε τροποποιείται ή αντικαθίσταται, ο Ληξίαρχος, αφού διαπιστώσει ότι το πρόσωπο ή τα πρόσωπα αυτά δεν έχουν στην κατοχή τους τα έγγραφα που αναφέρονται στις παραγράφους (α) και (γ) του παρόντος εδαφίου, μπορεί να τους απαλλάξει από την υποχρέωση υποβολής τους και αντί αυτών να απαιτήσει προς επαλήθευση της ταυτότητάς τους την υποβολή άλλων εγγράφων.

Ακολούθως, αφού ο Ληξίαρχος ικανοποιηθεί από τα έγγραφα που υποβάλλονται, καλεί τα προτιθέμενα να συνάψουν Σύμφωνο Συμβίωσης πρόσωπα σε ενώπιόν του δήλωση ότι συμφωνούν στη σύναψη Συμφώνου και εκδίδει το Πιστοποιητικό Συμφώνου Συμβίωσης σε τρία δεόντως επικυρωμένα αντίγραφα, που φέρουν την ημερομηνία της καταχώρισής του. Από ένα αντίγραφο δίδεται στα συμβαλλόμενα μέρη και το τρίτο αποστέλλεται εντός επτά ημερών στον Βοηθό Γενικό Ληξίαρχο.

Επισημαίνεται, ακόμη, πως πιστοποιημένο αντίγραφο Πιστοποιητικού Συμφώνου Συμβίωσης, που εκδίδεται δυνάμει του παρόντος Νόμου, είναι αποδεκτό σε κάθε Δικαστήριο ή Αρχή ή ενώπιον οποιουδήποτε εξουσιοδοτημένου προσώπου ως απόδειξη του Συμφώνου που αφορά και η ισχύς του Σύμφωνου Συμβίωσης αρχίζει από την ημερομηνία της καταχώρισης του πρωτότυπου Πιστοποιητικού Συμφώνου Συμβίωσης στο Μητρώο.

Πότε λύεται Το Σύμφωνο Συμβίωσης λύεται:

- με έγγραφη κοινή δήλωση των συμβαλλομένων, η οποία γίνεται αυτοπροσώπως στην παρουσία του Ληξιάρχου, όπου έχει συναφθεί το Σύμφωνο Συμβίωσης και δύο τουλάχιστον μαρτύρων, που έχουν δικαιοπρακτική ικανότητα, την οποία ο Ληξίαρχος καταχωρεί στο μητρώο και αποστέλλει αντίγραφό της στον Βοηθό Γενικό Ληξίαρχο για ενημέρωση του Ειδικού Μητρώου Συμφώνων Συμβίωσης· ή

- με διάταγμα του Οικογενειακού Δικαστηρίου της Επαρχίας στην οποία αυτό έχει συναφθεί, που εκδίδεται μετά από αίτηση ενός εκ των συμβαλλομένων, η οποία επιδίδεται στον άλλο συμβαλλόμενο: Νοείται ότι το Δικαστήριο κατά την έκδοση του διατάγματος λαμβάνει υπόψη τα αναφερόμενα στο άρθρο 15 του παρόντος Νόμου· ή

- αυτοδικαίως, σε περίπτωση που συνάπτεται γάμος, μεταξύ των συμβαλλομένων ή

- με τον θάνατο ενός ή και των δύο συμβαλλομένων.

Η λύση του Συμφώνου Συμβίωσης ισχύει ως εξής: (α) στην περίπτωση έγγραφης δήλωσης σύμφωνα με το πρώτο σημείο των προαναφερθέντων, από την ημερομηνία καταχώρισης της έγγραφης κοινής δήλωσης στο Μητρώο ή (β) στην περίπτωση έκδοσης διατάγματος από το Δικαστήριο σύμφωνα με το δεύτερο σημείο και με την έκδοση του διατάγματος του Δικαστηρίου ή (γ) από την ημερομηνία του θανάτου ενός εκ των συμβαλλομένων.

Στο Δικαστήριο…

Το Δικαστήριο για την έκδοση διατάγματος λύσης του Συμφώνου Συμβίωσης λαμβάνει υπόψη τα πιο κάτω:

(α) όταν οι μεταξύ των συμβαλλομένων σχέσεις έχουν κλονισθεί τόσο ισχυρά για λόγο που αφορά το πρόσωπο του εναγομένου ή και των δύο συμβαλλομένων ώστε βάσιμα να είναι αφόρητη για τον ενάγοντα η εξακολούθηση της συμβίωσης,

(β) εκτός αν ο εναγόμενος αποδείξει το αντίθετο, τεκμαίρεται ότι οι σχέσεις μεταξύ των συμβαλλομένων έχουν κλονισθεί και ότι είναι αφόρητη για τον ενάγοντα η εξακολούθηση της συμβίωσης για λόγο που αφορά το πρόσωπο του εναγομένου, σε περίπτωση σύναψης άλλου Συμφώνου Συμβίωσης ή μοιχείας ή εγκατάλειψης ή αφάνειας του ενάγοντος για περίοδο δύο χρόνων, ή επιβουλής της ζωής του από τον εναγόμενο ή άσκησης βίας εναντίον του από τον εναγόμενο κατά την έννοια που αποδίδεται στον όρο "βία" δυνάμει του περί Βίας στην Οικογένεια (Πρόληψη και Προστασία Θυμάτων) Νόμου·

(γ) ο κλονισμός των σχέσεων μεταξύ των συμβαλλομένων κατά τα διαλαμβανόμενα στο παρόν εδάφιο τεκμαίρεται αμάχητα, εφόσον οι συμβαλλόμενοι βρίσκονται σε διάσταση επί τέσσερα τουλάχιστον χρόνια, και το διάταγμα λύσης του Συμφώνου Συμβίωσης δύναται να εκδοθεί έστω και αν ο λόγος του κλονισμού αφορά το πρόσωπο του ενάγοντος. Η συμπλήρωση του χρόνου διάστασης δεν εμποδίζεται από μικρές διακοπές που έγιναν ως προσπάθεια αποκατάστασης των σχέσεών των και οι οποίες δεν υπερβαίνουν τους έξι μήνες.

Διατροφή και περιουσιακή σχέση

Το νομοσχέδιο καθορίζει και το πότε και υπό ποίες προϋποθέσεις παραχωρείται διατροφή, επισημαίνοντας πως «οι συμβαλλόμενοι έχουν, ανάλογα με τις δυνάμεις τους, αμοιβαία υποχρέωση διατροφής». Επίσης, το νομοσχέδιο καθορίζει και τα ζητήματα που άπτονται της απόκτησης τέκνων κατά τη διάρκεια του Συμφώνου Συμβίωσης. Κύριο σημείο του εν λόγω ζητήματος θεωρείται ότι «τέκνο που γεννήθηκε κατά τη διάρκεια του Συμφώνου Συμβίωσης της μητέρας του ή μέσα σε διάστημα τριακοσίων δύο ημερών από τη λύση ή την ακύρωσή του, τεκμαίρεται ότι έχει πατέρα το συμβαλλόμενο με τη μητέρα μέρος».

Επιπρόσθετα, το νομοσχέδιο ξεκαθαρίζει και τα ζητήματα σε σχέση με τις περιουσιακές σχέσεις των ατόμων που συνάπτουν Σύμφωνο Συμβίωσης. «Με την επιφύλαξη των διατάξεων του παρόντος Μέρους, το Σύμφωνο Συμβίωσης δεν μεταβάλλει την περιουσιακή αυτοτέλεια των συμβαλλομένων», αναφέρεται στο νομοσχέδιο και προστίθεται:

«(1) Σε περίπτωση που το Σύμφωνο Συμβίωσης λυθεί ή ακυρωθεί ή σε περίπτωση διακοπής των συμβαλλομένων και η περιουσία του ενός συμβαλλομένου έχει αυξηθεί, ο άλλος συμβαλλόμενος, εφόσον συνέβαλε με οποιοδήποτε τρόπο στην αύξηση αυτή, δικαιούται να εγείρει αγωγή στο Δικαστήριο και να απαιτήσει την απόδοση του μέρους της αύξησης το οποίο προέρχεται από τη δική του συμβολή: Νοείται ότι σε περίπτωση όπου το Σύμφωνο Συμβίωσης λυθεί, οποιαδήποτε περιουσία αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια του Συμφώνου Συμβίωσης θα θεωρείται ότι αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια του γάμου των Συμβαλλομένων ως προνοείται στον περί Ρυθμίσεως των Περιουσιακών Σχέσεων των Συζύγων Νόμο ως αυτός εκάστοτε τροποποιείται ή αντικαθίσταται.

(2) Η συνεισφορά του ενός συμβαλλομένου στην αύξηση της περιουσίας του άλλου τεκμαίρεται ότι ανέρχεται στο ένα τρίτο της αύξησης, εκτός αν αποδειχθεί μεγαλύτερη ή μικρότερη συνεισφορά. (3) Στην αύξηση της περιουσίας των συμβαλλομένων δεν υπολογίζεται ό,τι αυτοί απέκτησαν:

(α) από δωρεά, κληρονομιά, κληροδοσία ή άλλη χαριστική αιτία και

(β) με διάθεση περιουσίας που αποκτήθηκε με τις αναφερόμενες στην παράγραφο (α) του παρόντος εδαφίου αιτίες».