«ΕΚΕΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΦΤΑΝΕΙ Ο ΛΟΓΟΣ, ΙΣΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΣΕΙ ΡΑΒΔΟΣ»…

Η δημοσιογραφική δεοντολογία για ρεπορτάζ με θέματα ανηλίκων και για τα τηλεοπτικά προγράμματα εντός της οικογενειακής ζώνης, θέμα ημερίδας στη Λευκωσία

Δημοσιογράφοι και στελέχη τηλεοπτικών σταθμών υπέδειξαν το διαδίκτυο, ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο για έκθεση των παιδιών στη βία και την εγκληματικότητα

Λήδα Κουρσουμπά: «Μια γυναίκα κατήγγειλε στην Αστυνομία ότι η γειτόνισσά της κτυπά το παιδί της και της απάντησε η Αστυνομία, “μήπως είναι το δικό σου παιδί που κτυπά;”. Αυτό έγινε στον 21ο αιώνα στην Κύπρο…»

Η δημοσιογραφική δεοντολογία για ρεπορτάζ με θέματα ανηλίκων και για τα τηλεοπτικά προγράμματα εντός της οικογενειακής ζώνης απασχόλησαν την ημερίδα, που συνδιοργάνωσαν την περασμένη Τρίτη το Γραφείο της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουμπά και η Αρχή Ραδιοτηλεόρασης, στη Δημοσιογραφική Εστία στη Λευκωσία, με θέμα «Παιδί, βία και ΜΜΕ». Από τους ομιλητές στην εκδήλωση - Λήδα Κουρσουμπά, Ανδρέα Πετρίδη (Εκτελεστικό Πρόεδρο της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης), Ναυσικά Χαραλάμπους (λειτουργό της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης), Δρα Ελένη Καραγιάννη (κλινική ψυχολόγο του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου) και Δρα Γιώργο Παυλίδη (αντιπρόεδρο της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας) - εκτέθηκαν οι επιδράσεις της προβολής βίας από τα ΜΜΕ στα παιδιά.

«Θεωρώ τους εκπροσώπους των ΜΜΕ πραγματικούς συνεργάτες και συμπαραστάτες του θεσμού που εκπροσωπώ για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού», είπε, απευθυνόμενη στους δημοσιογράφους, η Επίτροπος για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδα Κουρσουμπά, «αλλά χρειάζεται να ευαισθητοποιηθείτε και να κατανοήσετε ακριβώς πώς λειτουργεί το θέμα της διασφάλισης των δικαιωμάτων του παιδιού».

Η μαύρη σελίδα της κυπριακής δημοσιογραφίας

Επίκεντρο των αναφορών των ομιλητών ήταν η βία στην τηλεόραση, αλλά στη διάρκεια συζήτησης που ακολούθησε τις βασικές τοποθετήσεις, οι παρευρισκόμενοι δημοσιογράφοι και στελέχη τηλεοπτικών σταθμών αντέκρουσαν τις διαπιστώσεις τους και υπέδειξαν, με τη σειρά τους, το διαδίκτυο ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο για έκθεση των παιδιών στη βία και την εγκληματικότητα. Ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα χρησιμοποίησε ο Δρ Γιώργος Παυλίδης, αντιπρόεδρος της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας:

«Στη δημοσιογραφική πρακτική», είπε μεταξύ άλλων, «υπάρχουν και περιπτώσεις κατά τις οποίες η παραβίαση των προνοιών του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας για τα παιδιά είναι σε βαθμό που μπορεί να χαρακτηριστεί βάρβαρος - για να μην ωραιοποιούμε την κατάσταση. Χειρότερες, ίσως όλων, είναι οι παραβιάσεις της δεοντολογίας στον τρόπο δημοσιογραφικής κάλυψης της αεροπορικής τραγωδίας της “Ήλιος”. Στην περίπτωση εκείνη, παραβιάστηκαν κατά τρόπον ασύστολο όλες ανεξαίρετα οι πρόνοιες του Κώδικα.

Τα ΜΜΕ όχι μόνο δεν σεβάστηκαν τον πόνο των συγγενών, αλλά προκειμένου ν’ αυξήσουν το πελατολόγιό τους, έπαιξαν σκληρά παιγνίδια στη ράχη των ανθρώπων που πλήγηκαν περισσότερο απ’ όλους, από την τραγωδία. Καθημερινά οι πολίτες έβλεπαν στους δέκτες και στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων προσωπάκια μικρών παιδιών που έμειναν ορφανά, ή έχασαν προσφιλή τους πρόσωπα. Μια εφημερίδα, δύο μέρες μετά το δυστύχημα, ανακάλυψε στα συντρίμμια του αεροπλάνου μισοκαμένες, σκόρπιες σελίδες από το προσωπικό ημερολόγιο μιας ανήλικης μαθήτριας και έκρινε σκόπιμο να δημοσιεύσει εκτεταμένα αποσπάσματα του ημερολογίου.

Είναι η μαύρη σελίδα της κυπριακής δημοσιογραφίας, από την οποία δεν ξέφυγε κανένας - και η τηλεόραση και το ραδιόφωνο, ακόμα και οι εφημερίδες που έχουν τη δυνατότητα να δουν και δεύτερη και τρίτη και τέταρτη φορά το δημοσίευμα, δεν απέφυγαν τον πειρασμό… Καθημερινή εφημερίδα κυκλοφόρησε με ολοσέλιδη φωτογραφία από τη βουνοκορφή του Γραμματικού, γεμάτη πτώματα… Πέρυσι, οι συγγενείς των θυμάτων είδαν παρόμοιες φωτογραφίες σε κυπριακή ιστοσελίδα στο διαδίκτυο. Και όταν ζητήσαμε εξηγήσεις ως Επιτροπή, μας είπαν κάποιοι συνάδελφοι, που ήταν και φοιτητές μου, “μα εμείς έντζιαι… είναι οι άλλοι στην Ελλάδα που τις δημοσίευσαν και τις αναδημοσιεύσαμε εμείς”…».

Όχι στην ποινικοποίηση, ναι στην κατοχύρωση

Ο Δρ Γ. Παυλίδης είπε ότι «η κυπριακή πολιτεία, πρέπει επιτέλους ν’ ασχοληθεί σοβαρά με τα ζητήματα της δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Ως Επιτροπή, έχουμε καταθέσει συγκεκριμένη πρόταση συρρύθμισης, στο Υπουργείο Εσωτερικών, στην οποία εισηγούμαστε συγκεκριμένα μέτρα για περιορισμό του προβλήματος. Δεν αποποιούμεθα της αρχής της αυτορρύθμισης, θεωρούμε ότι ναι, αν είναι να πετύχει αυτός ο στόχος, πρέπει οι δημοσιογράφοι, οι λειτουργοί, οι παραγωγοί, οι εικονολήπτες και βεβαίως τα ίδια τα ΜΜΕ, συνειδητά να υιοθετήσουμε τον Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας.

Αλλά, επειδή έχουμε ενώπιόν μας επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις από συγκεκριμένα ΜΜΕ και από συγκεκριμένους δημοσιογράφους, ίσως θα πρέπει να ισχύσει το γνωστό “εκεί που δεν φτάνει ο λόγος, ίσως θα πρέπει να πέσει η ράβδος”… με φειδώ πάντα, γιατί εμείς είμαστε ενάντια στην ποινικοποίηση της δημοσιογραφίας. Ταυτόχρονα θεωρούμε, ως Επιτροπή, απαραίτητο το κράτος να εξετάσει το ενδεχόμενο κατοχύρωσης του δημοσιογραφικού λειτουργήματος.

Η κατοχύρωση θα πρέπει να στηρίζεται σε σειρά προϋποθέσεων, όπως είναι η καλή γνώση της ελληνικής γλώσσας, όπως επίσης και η γνώση του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας και της νομοθεσίας περί Τύπου. Έχουμε στείλει σχετική πρόταση στον Υπουργό Εσωτερικών, αλλά πρέπει ν' ασκηθεί σχετική πίεση και από την Επίτροπο για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού, από τα πανεπιστήμια, από κοινωνικές οργανώσεις και από την Ένωση Συντακτών Κύπρου».

Στη διάρκεια της συζήτησης, πήρε τον λόγο ο εκπρόσωπος των μαθητών στη Μέση Εκπαίδευση, Πρόεδρος της ΠΣΕΜ Λοΐζος Κυριακίδης, και αναφέρθηκε στα προβλήματα που, όπως είπε, «δημιουργεί στους μαθητές το ίδιο το σχολείο και το εκπαιδευτικό σύστημα». Πρόσθεσε ότι «πρόκειται για ένα σχολείο που λειτουργεί με πρώτιστο μέλημα να προετοιμάσει μαθητές μόνο για τις παγκύπριες εξετάσεις και για τα διαγωνίσματα, και δεν ενδιαφέρεται να βγάλει σωστούς ανθρώπους στην κοινωνία, για να εξαλειφθούν, επιτέλους, όλα αυτά τα προβλήματα. Το ίδιο το σχολείο ωθεί τους μαθητές στον εκφοβισμό και στη βία. Όσο για τα ΜΜΕ, ως Κύπριοι μένουμε στα λόγια… πρέπει να βρούμε την πηγή του προβλήματος και επιτέλους να το λύσουμε».

Περί «καθαρτικής σκοπιμότητας» της βίας

Η δημοσιογράφος του «Πολίτη» Χρύστα Ντζάνη έκανε μνεία της τηλεοπτικής προβολής, σκηνής άγριου ξυλοδαρμού ενός αλλοδαπού από εθνικιστές, πολύ σκληρής για τα παιδιά, που, όπως είπε, προβλήθηκε εντός της οικογενειακής ζώνης. Απαντώντας η Λήδα Κουρσουμπά, τόνισε ότι «η σκηνή του ξυλοδαρμού έπρεπε να κοπεί, ιδιαίτερα αφού αφορούσε ρατσιστική βία, που προβλήθηκε στην οικογενειακή ζώνη».

Ο εκπαιδευτικός, δημοσιογράφος και συγγραφέας Τίτος Χριστοδούλου επεσήμανε ότι «έχουμε πρόβλημα χαμηλής παιδείας των δημοσιογράφων», παρατήρησε ότι «όταν κρίνουμε το θέαμα του αποτρόπαιου της βίας, δεν μπορεί να δημιουργηθεί με παιδευτικό στόχο αποτροπιασμός για τη βία» και αναφέρθηκε «στην καθαρτική σκοπιμότητα -παιδευτική, φιλοσοφική, ηθική- της προβολής της βίας, στην αρχαία τραγωδία. Απαντώντας, η Δρ Ελένη Καραγιάννη είπε ότι «υπάρχει μια εξάπλωση του φαινομένου της βίας γενικότερα και όχι μόνο μέσα από τα ΜΜΕ».

Πρόσθεσε ότι «η θεωρία της κάθαρσης στις τραγωδίες (“αν βλέπουμε τη βία, θα επέλθει η κάθαρση”), έχει απορριφθεί επιστημονικά. Δεν είναι απαραίτητο… σε σχέση με τις ψυχολογικές επιδράσεις, πρέπει να γίνει μια διαφοροποίηση, μεταξύ του να θέλουμε να δημιουργήσουμε αποτροπιασμό και του να μην είναι αποδεκτή η βία ως πράξη. Αυτό θα προκύψει όχι μόνο μέσα από το σχολείο, αλλά και μέσα από την οικογένεια, τα ΜΜΕ και την κοινωνία ευρύτερα, σε συνεργασία μεταξύ τους. Χρειάζονται ολιστικές μεταρρυθμίσεις, για να φτάσουμε το επίπεδο φιλοσοφίας στο οποίο αναφέρεστε».

«Η ίδια η ζωή μας είναι βίαιη», σχολίασε ο Δρ Γιώργος Παυλίδης. «Όταν η ίδια η ζωή μας είναι βίαιη, πώς μπορούμε να κρύψουμε το κεφάλι μας στην άμμο; Να ξεκαθαρίσω ότι τουλάχιστον η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας δεν καλεί τους δημοσιογράφους ν’ αποκρύπτουν τη βία και τα βίαια φαινόμενα. Πρέπει η βία να παρουσιάζεται με ένα δημιουργικό τρόπο και να προσφέρει λύσεις, όχι με τη μέθοδο του εντυπωσιασμού. Το σοκ δεν νομίζω ότι θα λύσει το πρόβλημα. Να υπερασπιστώ και τους θεσμούς που προετοιμάζουν δημοσιογράφους - πλέον, ξεπεράσαμε το στάδιο των κολεγίων, αφού τώρα υπάρχουν πανεπιστημιακές σχολές και όχι μόνο πρακτικά μαθήματα. Αλλά το πρόβλημα είναι αλλού - βγάζουμε από το σχολείο πολίτες ανώριμους και αναλφάβητους κοινωνικά, εκπαιδευτικά και ψυχολογικά, κι αυτό είναι ευθύνη του σχολείου.

Πανίκος Χατζηπαναγής, δημοσιογράφος ΡΙΚ: «Είναι τεράστιος ο ρόλος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης… ελάχιστοι μπορούν να ελέγξουν το διαδίκτυο, γεγονός που μειώνει τον ρόλο των δημοσιογράφων και αυξάνει τη σημασία του ρόλου της εκπαίδευσης και της παιδείας στην Κύπρο».

Διαδίκτυο, «ένα ξέφραγο αμπέλι»

Πατρίτσια Φαίδωνος, Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης του Υπουργείου Παιδείας, για αντιμετώπιση της βίας και της παραβατικότητας στις σχολικές μονάδες: «Κάποιοι ξεγελούν τους καλεσμένους τους, σε τηλεοπτικές εκπομπές. Τι γίνεται όταν κάποιος, επανειλημμένα, παραβιάζει τον Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, όπως βλέπουμε να γίνεται καθημερινά στην τηλεόραση; Κόβεται κάποια εκπομπή; Πάει κάποιος φυλακή; Πληρώνει κάποιος πρόστιμο;».

Ναυσικά Χαραλάμπους, Αρχή Ραδιοτηλεόρασης: «Η Αρχή χειρίζεται τα θέματα με πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Ο νόμος και ο κανονισμός καθορίζει κυρώσεις - και υπήρξε στο παρελθόν αναστολή λειτουργίας ενός τηλεοπτικού σταθμού (για πέντε λεπτά), μέσα στο πλαίσιο που καθορίζει ο νόμος. Δεν είναι αυτοσκοπός να επιβάλλονται πρόστιμα».

Γωγώ Αλεξανδρινού, δημοσιογράφος, τηλεόραση SIGMA: «Υπάρχει από προηγουμένως συνεννόηση με τους καλεσμένους μας και δεν ξεγελάμε κανέναν. Κάνουμε μαζί τους όλες τις απαιτούμενες διευθετήσεις, με κάθε σεβασμό. Δεν μπορείς να παγιδεύσεις κάποιον και πρέπει κι εσείς οι ίδιοι να προστατεύετε τον εαυτό σας. Πρέπει να πω ότι οι αρμόδιοι φορείς κρύβονται στα καυτά θέματα της επικαιρότητας. Στην περίπτωση της 16χρονης, μόνο η κυρία Κουρσουμπά τόλμησε να μιλήσει δημόσια. Όταν εγώ είχα στην εκπομπή μου τη μητέρα της 16χρονης, που ήθελε να πει τα γεγονότα, κανένας ψυχίατρος και κανένας εκπαιδευτικός δεν ήθελε να μας βοηθήσει και να μας υποστηρίξει… όλοι τραβούσαν πίσω και δεν μιλούσαν γι’ αυτό το θέμα. Είναι καλό να βλέπουμε όλες τις πλευρές ενός θέματος, πριν να σταυρώνουμε τους δημοσιογράφους...».

Πατρίτσια Φαίδωνος: «Δεν χρειάζεται να καλέσεις ούτε τη μητέρα, ούτε το παιδί… ο δημοσιογράφος μπορεί να επικαλεσθεί τη νομοθεσία σε τέτοιες περιπτώσεις και δεν χρειάζεται καλεσμένο για να πει οτιδήποτε».

Γωγώ Αλεξανδρινού: «Δεν έπρεπε να δώσω βήμα στη μητέρα, για να υπερασπιστεί αυτό το παιδί, που παρουσιαζόταν σαν μια κοινή και μια πόρνη;».

Πατρίτσια Φαίδωνος: «Δεν χρειάζεται να κάνεις κάτι τέτοιο, από τη στιγμή που αφορά ανήλικο άτομο».

Γωγώ Αλεξανδρινού: «Αυτή είναι η δική σας γνώμη».

Ελίζα Βλάχου, διευθύντρια ξένου προγράμματος, τηλεόραση SIGMA: «Τουλάχιστον στον δικό μας σταθμό δεν βγάζουμε τίποτε στον αέρα -εκτός από τα ζωντανά προγράμματα- που να μην περνά από previewing… αγοράζουμε πρόγραμμα, π.χ. μια τηλενουβέλα από το εξωτερικό, αφού μας βεβαιώσουν ότι είναι κατάλληλο και πετσοκόβουμε τυχόν ακατάλληλες σκηνές. Την ίδια προσπάθεια καταβάλλουν, με την επίδειξη ευαισθησίας και οι δημοσιογράφοι, στο τμήμα ειδήσεων. Το κράτος, πάντως, πρέπει να προσανατολισθεί περισσότερο στον έλεγχο του διαδικτύου, που είναι ένα ξέφραγο αμπέλι και όπου υπάρχει πολύ σοβαρό πρόβλημα».

«Για να μην καταντήσουμε πουριτανοί»

Ντίνος Οδυσσέως, Γενικός Διευθυντής τηλεόρασης Aντέννα: «Τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τα ΜΜΕ και κυρίως την τηλεόραση, ισχύει η παροιμία, “όποιος δεν μπορεί να δείρει τον γάιδαρο, δέρνει το σαμάρι”. Η κοινωνία πρέπει να είναι επαρκώς εξοπλισμένη για ν’ αμυνθεί απέναντι στους κινδύνους που απειλούν τον κοινωνικό ιστό. Η παιδεία είναι αυτή που και τον πομπό θα καταστήσει άξιο να υπηρετεί αυτόν τον σκοπό του λειτουργού της ενημέρωσης, αλλά και τον δέκτη ν’ αντιστέκεται, στις περιπτώσεις που ο πομπός ξεφεύγει από τα όρια. Ναι, πρέπει ν’ αυτορρυθμίζονται τα κανάλια, πρέπει η Αρχή Ραδιοτηλεόρασης να προστατεύει τον κόσμο και να ελέγχει την εφαρμογή των κανονισμών.

Όμως, εγώ έχω μια διαφωνία με την Αρχή, για το μέχρι πού βάζει τον δείκτη. Και διαχωρίζω σε κάθε περίπτωση τη μυθοπλασία, από τα πραγματικά γεγονότα. Άλλο να λες μια πραγματική ιστορία και να την περιγράφεις με έναν ωμό τρόπο, που μπορεί να σοκάρει, και άλλο η μυθοπλασία. Συχνά ανακαλώ στο μυαλό μου προσωπικά μου παραδείγματα, όταν ήμουν μαθητής στο Γυμνάσιο και διαβάζαμε το “Νούμερο 31328” του Ηλία Βενέζη και τις περιγραφές, που κτυπούσαν οι Τούρκοι με το σφυρί τα κεφάλια των ομήρων τους, ή που αξιωματικός επέλεγε νεαρό, για να τον βιάσει… Μια σειρά, ή μια ταινία, δεν έχει κάθαρση στο τέλος; Αφήνει το κακό να επιπλεύσει; Ο πολίτης δέχεται ένα βομβαρδισμό πληροφοριών και παραστάσεων βίας, όχι μόνο από την τηλεόραση, αλλά και από το διαδίκτυο».

Λήδα Κουρσουμπά: «Εισηγείστε όλα να είναι ανεξέλεγκτα;».

Ντίνος Οδυσσέως: «Θα σωθεί η κοινωνία, με το ν’ αποστειρώσουμε και να παρουσιάζουμε στη μυθοπλασία έναν κόσμο αγγελικά πλασμένο;».

Λήδα Κουρσουμπά: «Εμείς εδώ σήμερα είπαμε ότι πρέπει να τίθενται κάποια όρια, εκεί που απευθύνεται η τηλεόραση και η δημοσιογραφία σε ανήλικα άτομα».

Ντίνος Οδυσσέως: «Δεν διαφωνώ μαζί σας. Αλλά πού μπορούμε να βάλουμε τα όρια, για να μην καταντήσουμε πουριτανοί και στο τέλος να μην προσφέρουμε τίποτε; Η τηλεόραση είναι 50 χρόνων και τέλειωσε... Δεν ξέρω πώς αυτή η κοινωνία, το κράτος, η ΕΕ και οι θεσμοί θα μπορέσουν να βάλουν τάξη στο διαδίκτυο. Δεν ξέρω αν ήταν καλύτερος ο κόσμος πριν από 50 χρόνια, όταν δεν υπήρχε η τηλεόραση. Είναι η τηλεόραση που κατέστρεψε την κοινωνία; Έχω την εντύπωση ότι πριν από 100 και 200 χρόνια, η ανοχή απέναντι στο έγκλημα ήταν πολύ περισσότερη απ' ό,τι είναι σήμερα».