ΖΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΤΟΞΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Παιδιά που διαπαιδαγωγούνται από διάφορα μέσα τεχνολογίας, στην απουσία των γονιών και στην απάθεια των εκπαιδευτικών

Εξουθενωμένοι και μπουχτισμένοι από το τρέξιμο και τις αγωνίες της ημέρας, έχουμε ανάγκη να βυθιστούμε στον καναπέ μας και να ξεχαστούμε κοιτώντας τηλεόραση. Δεν έχουμε το κουράγιο να συζητήσουμε, να μοιραστούμε, να παίξουμε και να ασχοληθούμε με τα παιδιά μας

Η σύγχρονη ζωή και οι τρομακτικά γρήγοροι ρυθμοί της καθημερινότητάς μας παραχώρησε τη θέση των γονιών, στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο. Οι εκπαιδευτικοί οργανισμοί δεν θεωρείται ότι έχουν τόση δύναμη ώστε να επηρεάσουν ή να επιδράσουν στο παιδί, όση δύναμη έχουν πια τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και κυρίως η τηλεόραση, σύμφωνα πάντα με τις τελευταίες έρευνες. Η ψυχολόγος σχολικής-εξελικτικής κατεύθυνσης και ψυχοθεραπεύτρια δρ Αριστονίκη Θεοδοσίου Τρυφωνίδου, μιλώντας στη «Σ», ανέφερε χαρακτηριστικά ότι τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από το δικό μας παράδειγμα. «Πώς ζούμε εμείς οι ενήλικες;

Ζούμε σαν κυνηγημένοι. Τρέχουμε πίσω από τους δείκτες του ρολογιού για να προλάβουμε να δουλέψουμε, να μαγειρέψουμε, να αγοράσουμε, να καθαρίσουμε. Και ύστερα, εξουθενωμένοι και μπουχτισμένοι από το τρέξιμο και τις αγωνίες της ημέρας, έχουμε ανάγκη να βυθιστούμε στον καναπέ μας και να ξεχαστούμε κοιτώντας τηλεόραση. Δεν έχουμε το κουράγιο να συζητήσουμε, να μοιραστούμε, να παίξουμε και να ασχοληθούμε με τα παιδιά μας». Οι γονείς δεν έχουν τον χρόνο ή τη σωστή πληροφόρηση για να διαπαιδαγωγήσουν τα παιδιά τους και μέσα στον σύγχρονο πολιτισμό που αλλάζει, βαθμιαία η κατάσταση δυσχεραίνει. Το έργο των σύγχρονων γονιών είναι πολύ δύσκολο. Οι έρευνες μιλούν πια για την τοξική παιδική ηλικία.

Ποιος μεγαλώνει τελικά το παιδί;

Το ονομαζόμενο άτυπα «σύνδρομο τοξικής παιδικής ηλικίας» είναι το πιο συχνό σύνδρομο και στην Κύπρο, όπως δείχνουν μελέτες, καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν με έναν τοξικό τρόπο. «Μεγαλώνουν τρώγοντας ανθυγιεινές τροφές με βασιλιά τη ζάχαρη, με περιορισμένη επικοινωνία με τους γονείς τους, με συχνή παρακολούθηση τηλεόρασης, με ελάχιστη σωματική άσκηση και λίγο ύπνο». Η πολιτισμική μας εξέλιξη είναι γρηγορότερη της βιολογικής μας εξέλιξης και αυτό με τη σειρά του δημιουργεί εμπόδια και συγκρούσεις.

Ο προηγμένος πολιτισμός μας αντιτάσσεται στη βιολογική μας κληρονομιά και αυτό από μόνο του υπονομεύει την αγωγή των παιδιών. Η πιο σημαντική διαπαιδαγώγηση πραγματοποιείται πριν από την εφηβεία, όπως μας εξήγησε η ψυχολόγος. «Υπάρχουν τρεις άξονες, που είναι καλό να περάσουν στα παιδιά. Ο πρώτος άξονας είναι η διατήρηση της προσοχής, ο δεύτερος άξονας αφορά στην ανταμοιβή με καθυστέρηση και ο τρίτος είναι η ενσυναίσθηση».

Η διατήρηση της προσοχής ακόμη και για θέματα που δεν συνάδουν με τα ενδιαφέροντά τους είναι σημαντική για να μπορούν να προσαρμόζονται στο σχολείο. Ερευνητές αναφέρουν ότι η προσοχή δεν ανήκει στη γενετική μας παρακαταθήκη αλλά αναπτύσσεται με αργό ρυθμό και κόπο.

«Στον πρώτο χρόνο ζωής, όπου το νευρικό σύστημα ωριμάζει, το παιδί βοηθείται να εστιάζει την προσοχή του. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να βελτιώσουν την ποιότητα της προσοχής τους, το δωμάτιό τους πρέπει να έχει μιαν αρμονία και λειτουργικότητα. Τα ερεθίσματα που δέχεται ένα παιδί να είναι έντονα και να δίνεται ο απαραίτητος χρόνος για να αφομοιωθεί το ερέθισμα. Τα ερεθίσματα να διακατέχονται από συναισθηματικό περιεχόμενο.

Το απρόοπτο και το καινούριο αλλά και η επιλεκτικότητα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της προσοχής». Ο δεύτερος άξονας έχει να κάνει με το ότι τα παιδιά πρέπει να μάθουν να περιμένουν. Να ανταμείβονται με καθυστέρηση για να αντιληφθούν τον κόπο που χρειάζεται για κάτι καλλιεργώντας την προσδοκία για την ανταμοιβή που θα έρθει. Τέλος, ο τρίτος άξονας έχει να κάνει με την συνύπαρξη. «Για να συνυπάρξουμε, πρέπει να καταλαβαίνουμε τους άλλους, να κατανοούμε τις απόψεις τους, για να μπορούμε να έρθουμε στη θέση τους. Στις μέρες μας τα παιδιά δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν, να αυτοσυγκρατηθούν και να έρθουν στη θέση των άλλων».

Αποτυχημένοι οι ενοχικοί γονείς…

Η γλώσσα αποκτά νόημα όταν συνδεθεί με τις εμπειρίες των παιδιών, όπως αναφέρουν οι έρευνες. Όταν τα παιδιά διαπαιδαγωγούνται από την τηλεόραση, πράγμα πλέον δεδομένο όπως φανερώνουν οι τελευταίες μελέτες, τότε δεν δομείται μια υγιής επικοινωνία. «Αναπτύσσεται μια τοξική επικοινωνία. Αποτέλεσμα αυτού είναι η δημιουργία αποσυντονισμένων ανθρώπων και γονιών με κλονισμένη συναισθηματική ισορροπία, που δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες των παιδιών τους».

Στην ερώτησή μας πώς επηρεάζει τους γονείς και γενικότερα τους ενήλικες η κατάσταση αυτή, η δρ Τρυφωνίδου μάς ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι «από αυτόν τον φαύλο κύκλο δημιουργούνται ενοχικοί γονείς, που νιώθουν αποτυχημένοι στον ρόλο τους. Οι ιδανικοί γονείς είναι σταθεροί, ενθαρρυντικοί, δείχνουν ενδιαφέρον, έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες και δεν ασκούν πίεση στα παιδιά. Οι ιδανικοί δάσκαλοι είναι προσιτοί, ενημερώνουν, αναθέτουν λογικές και ξεκάθαρες εργασίες, επιβάλλουν την πειθαρχία χωρίς όμως αυτή να αποδομεί τη σχέση τους με τους μαθητές τους, φροντίζουν οι μαθητές τους να μαθαίνουν, να είναι χαρούμενοι και να προοδεύουν. Αν οι ιδανικοί γονείς συνυπάρξουν με τους ιδανικούς δασκάλους, θα έχουμε ευτυχισμένα και παραγωγικά παιδιά».

Διαμορφώνει προσωπικότητες

«Το τηλεοπτικό σύμπαν ανέλαβε τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών μας. Μπολιάζει τα παιδιά μας με εντυπωσιακές εικόνες βίας και έτσι ενεργοποιείται βαθμιαία η διαδικασία απευαισθητοποίησης και αλλαγής της προσωπικότητας. Τα παιδιά από την άλλη δεν μπορούν να τοποθετήσουν τις οπτικοποιημένες εικόνες και τα συναισθήματα που τους προκαλούν μέσα σε ένα κατανοήσιμο πλαίσιο». Ανάμεσα στους τρόπους «αντιμετώπισης», αν μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε έτσι, του φαινομένου δημιουργίας τοξικών παιδιών, είναι η αντικατάσταση της οπτικής εικόνας με το βιβλίο. Η δρ Τρυφωνίδου τονίζει τη σημασία τού να μάθουν τα παιδιά να αγαπούν τα βιβλία.

«Από τη νευροψυχολογία γνωρίζουμε πως παιδιά που έχουν ισχυρές λεκτικές ικανότητες καθώς και καλές δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων, έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες αυτοσυγκράτησης. Ερευνητές αναφέρουν πως τα παιδιά που έχουν καλές δεξιότητες γραφής και ανάγνωσης αντιστέκονται καλύτερα στη βία. Αυτό βέβαια δεν συνεπάγεται ότι μορφωμένοι άνθρωποι δεν διαπράττουν ποτέ εγκλήματα αλλά, φαίνεται από τη σύγχρονη έρευνα ότι η καλλιέργεια του γραπτού και προφορικού λόγου λειτουργεί ως κυματοθραύστης σε βίαια ξεσπάσματα».

Τι γίνεται στις μέρες μας; «Τα παιδιά μας όπως κι εμείς παρακολουθούμε βουβοί τηλεόραση. Δεν μαθαίνουμε να συζητούμε, να εκφραζόμαστε. Τα παιδιά μας παρακολουθούν τους διαλόγους των ταινιών ή των σίριαλ, που είναι απλοϊκοί, καθημερινοί, άρα δεν μαθαίνουν να αναπτύσσουν τις λεκτικές τους δεξιότητες. Η τηλεόραση δεν έχει συμβολικό λόγο». Τέλος, η ψυχολόγος τόνισε ότι το παιδί για να διαπαιδαγωγηθεί σωστά χρειάζεται αγάπη, σημασία, ενδιαφέρον, φροντίδα, επικοινωνία, παρουσία, κανόνες και βοήθεια για να αναπτύξει τις ικανότητές του.