ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΓΕΣΥ

Οι προσπάθειες εφαρμογής και υλοποίησης ενός Γενικού Συστήματος Υγείας ξεκίνησαν από ιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά μέχρι σήμερα όλες έπεσαν στο… κενό

Ώς τώρα εκπονήθηκαν πέραν των δέκα μελετών, χωρίς, ωστόσο, κάποια να επιτυγχάνει την πλήρη συναίνεση των εμπλεκομένων

Η λαϊκή ρήση του «ράβε-ξήλωνε, δουλειά να μην σου λείπει», μπορεί κάλλιστα να χαρακτηρίσει τα τεκταινόμενα γύρω από το Γενικό Σύστημα Υγείας (ΓεΣΥ). Κι αυτό ένεκα του γεγονότος πως μέχρι σήμερα έχουν γίνει αρκετές αποτυχημένες προσπάθειες εφαρμογής του, αφού τα διάφορα συμφέροντα και, ενίοτε, η απουσία πραγματικής βούλησης, κατέστησαν την εφαρμογή του ανέφικτη. Αποτέλεσμα; Τα δημόσια νοσηλευτήρια να κατακλύζονται με ασθενείς, λόγω οικονομικής κρίσης, που σε κάποιες περιπτώσεις προκάλεσαν πραγματικό έμφραγμα, ώστε να παραπέμπονται ακόμη και σε άλλα νοσηλευτήρια για νοσηλεία.

Αυτό, μάλιστα, επιβεβαιώνεται και σήμερα, αφού παρά το γεγονός πως η Κυβέρνηση έχει εκφράσει την ξεκάθαρη θέλησή της για πλήρη εφαρμογή του ΓεΣΥ, συγκαταλέγοντας κάτι τέτοιο στον κατάλογο των μεταρρυθμίσεων που πρέπει να προωθηθούν και να υλοποιηθούν στο πλαίσιο του μνημονίου, εντούτοις, κάτι τέτοιο μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει. Μάλιστα, όλες οι ενδείξεις συνηγορούν πως, πιθανότατα, δεν θα καταστεί εφικτό ούτε μέχρι το 2018, χρονιά κατά την οποία εκπνέει η θητεία της παρούσας Κυβέρνησης.

Το χρονικό του ΓεΣΥ

Με αφορμή τη νέα καθυστέρηση στην υλοποίηση του ΓεΣΥ, η «Σ» παρουσιάζει σήμερα όλες τις προσπάθειες που έχουν γίνει έως τώρα προς αυτήν την κατεύθυνση και οι οποίες δεν είχαν οποιοδήποτε αποτέλεσμα. Οι εν λόγω προσπάθειες, αξίζει να σημειωθεί, ξεκίνησαν από ιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας, με τον τότε Πρόεδρο του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου Δρα Βάσο Λυσσαρίδη να καταθέτει στην τότε Κυβέρνηση υπόμνημα, μέσω του οποίου υποστήριζε την εισαγωγή του Γενικού Σχεδίου Υγείας.

Πέραν τούτου, ο πρώτος που τόνισε την ανάγκη σύνταξης μελέτης για εισαγωγή σχεδίου υγείας ήταν ο αείμνηστος πρόεδρος της Δημοκρατίας Τάσσος Παπαδόπουλος, όταν το 1966 ήταν Υπουργός Υγείας και ταυτόχρονα Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Μάλιστα, προς την κατεύθυνση αυτή ζήτησε τη βοήθεια και τη συνδρομή του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας (ILO), το οποίο μέσω του τακτικού προγράμματος τεχνικής βοήθειας προέβη στην πρώτη ουσιαστικά αναλυτική μελέτη. Την ίδια χρονιά ο ILO κατέθεσε την πρώτη του αναλυτική μελέτη. Η τότε έκθεση της ILO εισηγείτο δύο κυρίως προσεγγίσεις:

1. την καθιέρωση εθνικής υπηρεσίας υγείας (National Health Service), που θα διασφάλιζε εν τη πράξει σε κάθε κάτοικο το δικαίωμα ελεύθερης φροντίδας υγείας χωρίς προϋποθέσεις και έλεγχο του εισοδήματος δικαιούχων, και

2. την παροχή δωρεάν ιατρικής φροντίδας μέσω του υφιστάμενου συστήματος κοινωνικών ασφαλίσεων αλλά χρησιμοποιώντας τις υπηρεσίες υγείας του Δημοσίου. Η χρηματοδότηση αυτού του σχεδίου θα εξασφαλιζόταν με τριμερή συνεισφορά εργαζομένων, εργοδοτών και του κράτους.

Μάλιστα, ο συγγραφέας εισηγείτο όπως το σχέδιο υγείας άρχιζε μέσω των Κοινωνικών Ασφαλίσεων και όταν ολοκληρωνόταν, να εισαγόταν Εθνική Υπηρεσία Υγείας.

Οι μελέτες

Έξι χρόνια αργότερα (1972) διενεργείται δεύτερη μελέτη, αυτή τη φορά από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO). Η μελέτη αυτή ασχολείται κυρίως με την αναδιοργάνωση των υπηρεσιών υγείας του κρατικού τομέα, επισημαίνει όμως και αδυναμίες του ιδιωτικού τομέα. Ο συντάκτης δε εισηγείται όπως το σχέδιο τεθεί κάτω από τον έλεγχο του Υπουργείου Εργασίας ή ενός νέου Υπουργείου Κοινωνικών Υποθέσεων, όπου το Εργασίας, Υγείας και Κοινωνικής Ασφάλισης θα συγχωνευόταν.

Ωστόσο, ούτε και αυτή η μελέτη φαίνεται πως ικανοποίησε τα εμπλεκόμενα μέρη, με αποτέλεσμα το 1977 το H. O.Theile να καταθέτει εκτεταμένη και λεπτομερή έκθεση, μέσω της οποίας εισηγείτο την εισαγωγή Σχεδίου Κοινωνικής Ασφάλισης Υγείας. Τρία χρόνια αργότερα, και δη το 1980, βάσει των προτάσεων του H.O Theile, μετεκλήθη ο καθηγητής Δρ Detler Zoellner για να ετοιμάσει πρόταση για το αρχικό ποσοστό της εισφοράς που χρειαζόταν για να λειτουργήσει ένα σχέδιο κοινωνικής ασφάλισης υγείας στην Κύπρο.

Το συμπέρασμα της εν λόγω μελέτης ήταν ότι το ποσοστό επί του ασφαλιστέου εισοδήματος για κάλυψη των εξόδων για τις υπηρεσίες που θα προσέφερε το σχέδιο σε τιμές του 1980 ήταν 5.59%, και πρότεινε αρχική εισφορά ύψους 6% του ασφαλιστέου εισοδήματος. Δύο χρόνια αργότερα, όμως, μετακλήθηκε ο Δρ Brian Abel-Smith, σύμβουλος στο WHO, ο οποίος σε έκθεσή του, αφού ανέλυσε την υφιστάμενη κατάσταση πραγμάτων στον τομέα παροχής υπηρεσιών υγείας στην Κύπρο, προέβη σε πολύ εύστοχες παρατηρήσεις.

Μάλιστα, ο Καθηγητής ως εναλλακτική προσέγγιση πρότεινε σαν πρώτο βήμα την κάλυψη της γενικής ιατρικής και των φαρμάκων που θα συνταγογραφούσαν οι γενικοί γιατροί. Έτσι, το κόστος θα συγκρατείτο στο 1% του ασφαλιστέου εισοδήματος των εργατών, των εργοδοτών και 2% των αυτοεργοδοτουμένων. Επιπλέον πρότεινε την επείγουσα εισαγωγή νέων κανονισμών για τα αναγκαία επίπεδα των ιδιωτικών κλινικών και την ανάγκη για εθνικό σχέδιο ανάπτυξης των νοσοκομείων, κρατικών και ιδιωτικών, προς τον σκοπό της αποτροπής υπερβολικού αριθμού κλινών πέραν των αναγκαίων.

Άλλες μελέτες

Ωστόσο και πάλι, παρά τις θετικές επισημάνσεις και εισηγήσεις του προαναφερθέντος καθηγητή, το 1988 κυκλοφόρησε η έκτη κατά σειρά μελέτη από τον οίκο Llewelyn-Davies Weeks, με τίτλο «Feasibity Study for Hospital and other medical facilities in Nicosia». Εντούτοις, ούτε και αυτή η προσπάθεια τελεσφορεί με αποτέλεσμα, τρία χρόνια μετά (1991) να μετακαλούνται ξένοι εμπειρογνώμονες για να καταβάλουν μια νέα προσπάθεια κατάληξης στο ΓεΣΥ. Έτσι το 1992 ετοιμάστηκαν τέσσερεις εκθέσεις, με τη διοίκηση του Π.Ι.Σ να πραγματοποιεί εκτεταμένες συναντήσεις και διαβουλεύσεις με τους εμπειρογνώμονες, των οποίων οι μελέτες αποτέλεσαν την πιο ενδελεχή, διεξοδική και σε βάθος εισήγηση για εισαγωγή σχεδίου υγείας στην Κύπρο.

Μάλιστα, δύο χρόνια αργότερα τέθηκαν σε εφαρμογή οι βασικές κατευθυντήριες γραμμές και το 1996 έγινε νέα κοστολόγηση του ΓεΣΥ από την ομάδα του καθηγητή Hsiao, η οποία ανέβασε το κόστος στο 9,2% του ασφαλιστέου εισοδήματος. Η μελέτη επανελήφθη το 2003 από τον καθηγητή Hsiao και τη συνεργάτιδά του Melita Jakab, με περίπου ίδια ευρήματα.

Ψηφίζεται ο νόμος για το ΓεΣΥ

Στο ενδιάμεσο, το 2001, ψηφίζεται το πρώτο ολοκληρωμένο πλαίσιο για την εφαρμογή του ΓεΣΥ. Την ίδια χρονιά, βάσει και των διατάξεων της νομοθεσίας, ιδρύεται ο Οργανισμός Ασφάλισης Υγείας, ο οποίος αποτελεί νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, διοικείται από Διοικητικό Συμβούλιο με τριμερή εκπροσώπηση (Κυβέρνηση, εργοδότες και εργαζόμενοι) και έχει ως αποστολή του την εφαρμογή του ΓεΣΥ στην Κύπρο.

Πέντε χρόνια αργότερα, και με την έγκριση του Σχεδίου Στρατηγικής τον Δεκέμβριο του 2006, το προσωπικό του ΟΑΥ συγκροτήθηκε σε οκτώ (8) θεματικές ομάδες εργασίας, οι οποίες εργάζονται συστηματικά και εντατικά για τον σχεδιασμό και την ετοιμασία των εγγράφων πολιτικής των ακόλουθων θεσμών του νέου Συστήματος Υγείας:

(α) Προσωπικός Ιατρός,

(β) Ειδικός Ιατρός,

(γ) Κλινικά Εργαστήρια,

(δ) Φαρμακευτικές Υπηρεσίες,

(ε) Τμήματα Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών, (στ) Άλλα Επαγγέλματα Υγείας,

(ζ) Ενδονοσοκομειακή Περίθαλψη/Νοσηλεία και

(η) Χρηματοδότηση του Συστήματος και Σφαιρικός Προϋπολογισμός.

Εξάλλου, εντός του 2006 οι σύμβουλοι του οίκου McKinsey & Co παρέδωσαν τις εισηγήσεις τους, με τίτλο: «Α shared vision for the Cyprus Health System». Επιπλέον έγιναν εισηγήσεις για τροποποιήσεις ορισμένων άρθρων του νόμου περί ΓεΣΥ (2001), οι οποίες βασικά στοχεύουν στον έλεγχο του κόστους.

Δύο χρόνια αργότερα (2008) κατακυρώθηκε η προσφορά για τον υπολογισμό εσόδων και εξόδων του ΓεΣΥ και τη δημιουργία πρόβλεψης και εκτίμησης δαπανών στον οίκο αναλογιστών Mercer. Παράλληλα, άρχισε η συζήτηση του τροποιητικού νομοσχεδίου με τίτλο «Νόμος που τροποποιεί τους Περί Γενικού Συστήματος Υγείας Νόμους του 2001 - 2005» στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Υγείας και κατατέθηκαν όλες οι απόψεις.

Πολιτική απόφαση εφαρμογής ΓεΣΥ

Τον Μάρτιο του 2012, μετά από τη διεξαγωγή σχετικής μελέτης, η οποία έγινε υπό την καθοδήγηση του Προέδρου του ΟΑΥ, ο Οργανισμός υπέβαλε στην Κυβέρνηση πρόταση για την ολοκληρωμένη εφαρμογή του ΓεΣΥ. Η πρόταση αυτή έτυχε της θετικής ανταπόκρισης του Υπουργικού Συμβουλίου, το οποίο σε συνεδρία του, ημερομηνίας 20 Ιουνίου 2012, έλαβε την πολιτική απόφαση για την προώθηση της εφαρμογής του ΓεΣΥ στη βάση συγκεκριμένου χάρτη.

Ωστόσο, η απόφαση αυτή απεσύρθη από την παρούσα Κυβέρνηση, με το Υπουργείο Υγείας να παρουσιάζει το 2014 νέο νομοσχέδιο για εισαγωγή ΓεΣΥ, καθώς και για αυτονόμηση των δημόσιων νοσηλευτηρίων. Μάλιστα, η πρώτη φάση υλοποίησης και των δύο αυτών μέτρων είχε τεθεί για το τέλος του πρώτου εξαμήνου του τρέχοντος έτους, αλλά κάτι τέτοιο φαντάζει δύσκολο έως ακατόρθωτο, αφού για να προωθηθεί η υλοποίηση του ΓεΣΥ απαιτείται ακόμη ένας χρόνος, τουλάχιστον.

*Για την ετοιμασία του παρόντος άρθρου αξιοποιήθηκαν αποσπάσματα από το άρθρο του Δρος Nίκου Γ. Ιωάννου, Ορθοπαιδικού, πρώην Προέδρου Π.Ι.Σ και ΟΑΥ, το οποίο συντάχθηκε το 2010.