Επειδή η πρόληψη αρχίζει από πολύ νωρίς…

Εκπαιδευτικό εργαστήρι για μικρά παιδιά 3-8 χρονών, για την πρόληψη της σεξουαλικής παρενόχλησης

«ΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ παρενόχληση και κακοποίηση σηματοδοτεί μεταξύ του μεγάλου και του παιδιού ένα μεγάλο μυστικό, που είναι κοινό σημείο σε όλα τα περιστατικά»

Με θέμα «Παιδική παρενόχληση, ενημέρωση και αντιμετώπιση», πραγματοποιήθηκε το περασμένο Σάββατο, στη σχολή Lessons and Songs.com στη Λευκωσία (δύο ημέρες πριν αποκαλυφθεί το πρόσφατο περιστατικό σε κρατικό νηπιαγωγείο μεταξύ παιδιών της προσχολικής ηλικίας), εκπαιδευτικό εργαστήρι για μικρά παιδιά 3-8 χρονών, για την πρόληψη της σεξουαλικής παρενόχλησης από ενήλικα. Όπως ανέφερε στη «Σ» η συνεργάτιδα της σχολής, κοινωνιολόγος-νηπιαγωγός Σέβη Σπανού, μέσα από τη διαδικασία του βιωματικού παιγνιδιού, τα περίπου δέκα μικρά παιδιά που συμμετείχαν, πήραν το μήνυμα ότι για τον καθένα μας, «το σώμα μου είναι δικό μου και ανήκει μόνο σ’ εμένα».

Ο ουρανός με τα απίθανα μπαλόνια

Το βιωματικό παιγνίδι της σχολής περιελάμβανε ηλεκτρονική-εικονογραφημένη αφήγηση του παραμυθιού «Το απίθανο μπαλόνι», με τη χρήση μπαλονιών με ανάλογες λεζάντες. Στο πλαίσιο αυτό φτιάχτηκε ομαδική κατασκευή με θέμα «Ο ουρανός με τα απίθανα μπαλόνια». Η Σέβη Σπανού μάς εξήγησε ότι «αντιστοιχήσαμε τη σεξουαλική παρενόχληση, σαν ένα μπαλόνι που θ’ απελευθερωθεί, θα πάει ψηλά στον ουρανό και θα μας απελευθερώσει κι εμάς ψυχικά, σαν παιδιά, γιατί η παρενόχληση είναι τόσο βαρύ μυστικό, που δεν μας αφήνει καν να χαρούμε την καθημερινότητά μας.

Η πρωταγωνίστρια του παραμυθιού ήταν ένα κοριτσάκι που ήταν κλεισμένη στο καβούκι της, τίποτα δεν της άρεσε και τίποτα δεν απολάμβανε, γιατί κρατούσε το βαρύ μυστικό της παρενόχλησής της». Η κ. Σπανού παρατήρησε ότι, στη διάρκεια της διήγησης του παραμυθιού, τα παιδιά ήταν σοκαρισμένα για την άσχημη ψυχολογική κατάσταση του κοριτσιού-πρωταγωνίστριας και ένιωσαν μεγάλη ανακούφιση όταν, στο τέλος, το κοριτσάκι είδε το μπαλόνι να φεύγει ψηλά στον ουρανό και έτσι απελευθερώθηκε και μίλησε στους φίλους της.

Η κ. Σπανού πρόσθεσε ότι το εργαστήρι για την παιδική παρενόχληση περιελάμβανε επίσης το παιγνίδι «σωστό-λάθος», μαθαίνοντας τα παιδιά «για το πώς πρέπει να προστατεύουμε τον εαυτό μας από “λανθασμένα αγγίγματα” στο σώμα μας. Με το παράδειγμα των φαναριών τροχαίας, δόθηκαν συμβουλές αντιμετώπισης για τα μυστικά που δεν πρέπει και δεν θέλουμε να κρατήσουμε για τον εαυτό μας. Τα φώτα τροχαίας αντιπροσωπεύουν τα τρία σημαντικά βήματα ενάντια στη σεξουαλική παρενόχληση - το κόκκινο σημαίνει να πω στον μεγάλο ενήλικα “σταμάτα”, το κίτρινο σημαίνει “δεν μου αρέσει αυτό που κάνεις” και το πράσινο σημαίνει “τρέξε να σωθείς και να μιλήσεις σε κάποιο μεγάλο, που εμπιστεύεσαι”».

Όταν θα κτυπήσει το κουδουνάκι

«Μου έκανε εντύπωση που τα παιδιά διερωτώντο τι σημαίνει “μεγάλος ή ενήλικας, που πρέπει να τον προσέχουμε”», σχολίασε στη «Σ» η κ. Σπανού. «Ξέρουν ότι “μεγάλος” μπορεί να είναι και ο γονιός, ο παππούς, η γιαγιά… ξεκαθαρίσαμε στα παιδιά ότι πρόκειται για τον μεγάλο που μας κάνει να ντρεπόμαστε, που δεν μας αρέσουν τα χάδια και οι αγκαλιές του και που θα κτυπήσει το κουδουνάκι ότι εδώ πρέπει ν’ αντισταθούμε και να το αντιμετωπίσουμε.

Τα χάδια και οι αγκαλιές και τα φιλιά είναι για να μας κάνουν να νιώθουμε ωραία και όχι άσχημα. Η παρενόχληση ξεχωρίζει, όταν ο μεγάλος μάς μιλήσει για βαριά μυστικά, που εμείς δεν θέλουμε να κρατήσουμε. Αλλά τα κρατούμε, παρά τη θέλησή μας, βαθιά μέσα στην ψυχή μας, γιατί δεν θέλουμε να τα μάθει κανένας. Τη σεξουαλική παρενόχληση και κακοποίηση σηματοδοτεί, μεταξύ του μεγάλου και του παιδιού, ένα μεγάλο μυστικό, που είναι κοινό σημείο σε όλα τα περιστατικά. “Να μείνει μεταξύ μας”. Ο θύτης απαιτεί το κτίσιμο του μυστικού με το θύμα και δημιουργεί τύψεις και ενοχές στο θύμα, ότι έκανε κάτι κακό, που πρέπει να το κρατήσει μεταξύ τους και να μη μιλήσει γι’ αυτό».

Οι γονείς να στηρίξουν τους ειδικούς

Η Σέβη Σπανού αναφέρθηκε στη διαπίστωσή της ότι «πολλοί γονείς έχουν ακόμα πολλά στερεότυπα, αλλά με οδηγό την αγάπη και την ενεργητική ακρόαση κι επικοινωνία, μπορούν να στείλουν καθαρά μηνύματα στα παιδιά τους και να τους μιλήσουν γι’ αυτά τα ευαίσθητα θέματα. Δεν χρειάζονται μόνο οι ειδικοί, χρειάζονται και οι γονείς, για να στηρίξουν τους ειδικούς σε αυτόν τον κυκεώνα. Ας μην ξεχνάμε ότι η ενδεχόμενη σεξουαλική παρενόχληση θα καθορίσει και θα στιγματίσει τη ζωή ενός παιδιού.

Η σεξουαλικότητα ενός ανθρώπου είναι κάτι ιδανικό και ωραίο, που τον κοινωνικοποιεί και γι’ αυτό θέλουμε να προλάβουμε, να μη συμβεί η παρενόχληση και να μην παραμορφωθεί η σεξουαλικότητα. Αλλά και αν συμβεί η παρενόχληση και αν παραμορφωθεί η σεξουαλικότητα, θέλουμε να ξέρουμε τις συντεταγμένες μας, ώστε η τραυματική εμπειρία να μπει σ’ ένα συρτάρι και το παιδί να προχωρήσει μπροστά, ξεπερνώντας την».

Σε σχέση με το περιστατικό σε κρατικό νηπιαγωγείο, η κ. Σπανού σχολίασε ότι «πρέπει να πάρουμε την αρχή του νήματος. Να ερευνήσουμε τι πέρασε ο θύτης για να κάνει ό,τι έκανε και πώς ο εσωτερικός του κόσμος τον ανάγκασε να το κάνει. Το δικό μου συμπέρασμα είναι ότι εσωτερίκευε κάποια κατάσταση που δεν του άρεσε, καθώς η αυτοεικόνα του αναπτυσσόταν με λανθασμένο τρόπο. Πρέπει να είδε κάτι στο σπίτι μεταξύ των γονιών του, που το εσωτερίκευσε ως πρότυπο.

Στο περιστατικό αυτό που σκηνοθετήθηκε από πριν, σύμφωνα με τις πληροφορίες που δόθηκαν, υπήρξε ο θύτης, το θύμα και κάποια παιδιά παρατηρητές που βοήθησαν και που αντί να κρίνουν ως κακό αυτό που έκανε ο θύτης, το επικρότησαν και το επευφήμησαν».

Επικοινωνία και ενεργητική ακρόαση

Η Σέβη Σπανού, που ως Κοινωνιολόγος έχει ειδίκευση στην εγκληματολογία και την παραβατικότητα ανηλίκων, παρατήρησε ότι «πρέπει να υπάρξει στοχοθέτηση στην κοινωνική πολιτική της αντιμετώπισης της παραβατικότητας ανηλίκων και της πρόληψής της». Ειδικότερα για τον σχολικό εκφοβισμό, επεσήμανε ότι «μπορεί να ξεκινήσει από την ηλικία των 4 χρόνων με βάση τη διαφορετικότητα του θύματος, δηλαδή ενός παιδιού με διαφορετικά στοιχεία από τα κοινότυπα -κοντού ή παχουλού, ή πολύ ψηλού, ή πολύ αδύνατου κ.λπ- που ενδέχεται να γίνει στόχος και ν’ αρχίσει έτσι τη διαδικασία μείωσης του εαυτού του, από τον ίδιο και τους άλλους.

Προσπαθώντας ν’ αντεπεξέλθει στη δύσκολη κατάσταση και στη συνθήκη που βιώνει, μπορεί να ξεκινήσει τη διαδικασία δημιουργίας μιας λανθασμένης αυτοεικόνας και από θύμα εκφοβισμού να γίνει θύτης, για να γίνει αποδεκτός από τους άλλους». Απαντώντας σε σχετική μας ερώτηση, ανέφερε ότι «μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος θέτουμε στο επίκεντρο τις γνώσεις, τις σπουδές και την επαγγελματική κατεύθυνση που θα ακολουθήσουν τα παιδιά μας και δεν μας νοιάζει και πολύ αν θα γίνουν καλοί άνθρωποι, δεν μας νοιάζουν τα συναισθήματά τους. Ένας γονιός προσπαθεί για το καλύτερο, αλλά το καλύτερο για το παιδί δεν είναι μόνο τα ακριβά παιγνίδια και τα πιο καλά φροντιστήρια...».

- Τι χρειάζονται τα παιδιά 3-8 χρονών;

- Αγάπη, αγάπη, αγάπη.

- Αλλά και οι γονείς την αγάπη επικαλούνται…

- Αγάπη είναι, πριν κοιμηθεί το παιδί, να έχει δίπλα του τούς γονείς του για να τους πει κάτι που το βαραίνει. Συχνά δεν υπάρχει ενεργητική ακρόαση του γονιού προς το παιδί και αντίστροφα. Το παιδί χρειάζεται μια καλή ατμόσφαιρα για να επικοινωνήσει με τον γονιό του. Δεν πρέπει να νιώσει ότι ανακρίνεται, ούτε ότι θα προκαλέσει τον θυμό του γονιού. Ως κοινωνικοί επιστήμονες, πιστεύουμε ότι το παιδί πρέπει να το βλέπουμε και ως μια οντότητα πνευματική, που χρειάζεται ν’ αναπτυχθεί μέσα από τον συναισθηματικό του κόσμο. Έχουμε πολλά κρούσματα θυμωμένων παιδιών με παραβατική συμπεριφορά, που στην εφηβεία εκδηλώνεται με συνθήκες εκτόνωσης, κυρίως με συμμετοχή σε υποομάδες εφήβων.