Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Χρηματοδότησης Innovation Medicines Initiative
H Dr Magda Gunn, Επιστημονική Υπεύθυνη του Εκτελεστικού Γραφείου των προγραμμάτων ΙΜΙ της ΕΕ στη διαχείριση ερευνητικών παροραμάτων στους τομείς του διαβήτη, σαρκοπενίας και του καρκίνου, μας εξηγεί τον ρόλο του ΙΜΙ στη διεκπεραίωση των προγραμμάτων Υγείας

Η Dr Magda Gunn, Επιστημονική Υπεύθυνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διαχείριση των προγραμμάτων Innovation Medicines Initiative (ΙΜΙ) και ο Dr George Kolostoumpis, εμπειρογνώμονας και αξιολογητής του Horizon 2020 στον τομέα της Υγείας, ήταν οι καλεσμένοι ομιλητές του Ενημερωτικού Σεμιναρίου που οργανώθηκε στις 27/2/2015 στο Πανεπιστήμιο Κύπρου από τον Καθηγητή Πάνο Ραζή, του Τμήματος Φυσικής και την Επίκουρη Καθηγήτρια (επισκέπτρια) Γκρέτα Βόζνιακ της Ιατρικής Σχολής. Οι ομιλήτες απάντησαν στις ερωτήσεις μας στα επίκαιρα θέματα Πρόληψης-Υγείας- Θεραπείας «από θεωρία στην πράξη στα μάτια του σύγχρονου ερευνητή». H Dr Gunn, Επιστημονική Υπεύθυνος του Εκτελεστικού Γραφείου των προγραμμάτων Innovation Medicines Initiative (ΙΜΙ) της ΕΕ στη διαχείριση ερευνητικών παροραμάτων στους τομείς του διαβήτη, σαρκοπενίας και του καρκίνου, μας εξηγεί τον ρόλο του ΙΜΙ στη διεκπεραίωση των προγραμμάτων Υγείας.

1.Τι είναι το IMI;
Το Innovative Medicines Initiative (IMI) είναι μια ευρωπαϊκή σύμπραξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations (EFPIA), με προϋπολογισμό ύψους 3,276 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2014-2024. Το IMI επικεντρώνεται στην ταχεία ανάπτυξη νέων φαρμάκων και θεραπείας σε τομείς όπου υπάρχει έντονη ανάγκη. Λειτουργεί μέσα από την ανάπτυξη προγραμμάτων και δράσεων που φέρνουν σε επαφή κορυφαίους ερευνητές, εμπειρογνώμονες από διάφορες οργανώσεις, μεγάλες επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, εταιρείες, ομάδες ασθενών και τις σχετικές ρυθμιστικές Αρχές. Εκ των πραγμάτων, διαθέτει επομένως όλη την απαραίτητη τεχνογνωσία και δεξιότητες για να διεκπεραιώσει τις απαιτούμενες προκλήσεις.

2.Τι έχει πετύχει μέχρι στιγμής το IMI;
Το ΙΜΙ έχει σημειώσει πρόοδο στην αντιμετώπιση ορισμένων από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην ιατρική έρευνα και την ανάπτυξη φαρμάκων, όπου δεν υπάρχει ενιαίος οργανισμός, εταιρεία ή χώρα που θα μπορούσε να το κάνει από μόνη της.

Από το 2009, έχουν διαμορφωθεί 59 δημόσιες-ιδιωτικές κοινοπραξίες με συνολικό προϋπολογισμό περίπου €2.000.000.000. Η συνεργασία δημόσιου-ιδιωτικού φορέα έχει γνωρίσει επιτυχίες σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, θα επικεντρωθώ σε 3 συγκεκριμένα παραδείγματα:

α) Η αντιμικροβιακή αντοχή αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα υγείας, δεδομένου ότι σκοτώνει 25.000 άτομα στην ΕΕ κάθε χρόνο. Το ΙΜΙ έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο πρόγραμμα για το πρόβλημα αυτό, το οποίο περιλαμβάνει πολλά έργα που εστιάζουν στην ανάπτυξη νέων αντιβιοτικών, τη δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου στην ΕΕ για κλινικές μελέτες (πάνω από 230 Κέντρα σε όλη την Ευρώπη), καθώς και έρευνα επί του θέματος της υπεύθυνης χρήσης των αντιβιοτικών.

β) Στον διαβήτη έχουμε 3 έργα που καλύπτουν τις περιπτώσεις του Τ1 και Τ2 διαβήτη. Κάνουμε πρόοδο προς τη βαθύτερη κατανόηση της νόσου, καθώς και την ανάπτυξη δεικτών που θα βοηθήσουν στην πρόβλεψη και, συνεπώς, την πρόληψη των επιπλοκών που σχετίζονται με τον διαβήτη. Διεξάγεται επίσης έρευνα για καλύτερη ανάπτυξη φαρμάκων για την ασθένεια αυτή.

γ) Το τρίτο παράδειγμα είναι η προσπάθεια που καταβάλλει το ΙΜΙ στον τομέα των παθήσεων του εγκεφάλου. Ιδιαίτερη πρόκληση αποτελεί το θέμα του αυτισμού, όπου διαθέτουμε ένα σχέδιο που έχει ήδη σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο στην κατανόηση της ασθένειας, τις αιτίες της, καθώς και τις δυνατότητες αναστροφής της.

3.Πώς επηρεάζει το IMI τον τρόπο ανάπτυξης των νέων φαρμάκων;
Τα έργα του ΙΜΙ έχουν ήδη σημειώσει σημαντική πρόοδο προς την καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών της κάθε νόσου, πράγμα που επιτρέπει την ανάπτυξη καλύτερης διαχείρισης σε πολλούς τομείς ασθενειών. Ιδιαίτερα, οι ερευνητές αναπτύσσουν εργαλεία που θα επιταχύνουν τη διαδικασία ανάπτυξης φαρμάκων και θα συμβάλουν στη μείωση του χρόνου και του κόστους των κλινικών δοκιμών για διαμόρφωση θεραπείας που στοχεύει με μεγαλύτερη ακρίβεια σε καθεμίαν από τις ασθένειες. Η ασφάλεια των φαρμάκων είναι μια άλλη περιοχή υψηλής σημασίας που αντιμετωπίζεται από διεπιστημονικές προσεγγίσεις, όπως η ανάπτυξη δεικτών ασφαλείας που θα μπορούσαν να ανιχνευθούν με μιαν απλή εξέταση αίματος, ή η ανάπτυξη μοντέλων σε υπολογιστές για την πρόβλεψη της πιθανής τοξικότητας ενώσεων πριν από τη θεώρησή τους ως υποψήφια φάρμακα. Μια άλλη ανάπτυξη περιλαμβάνει εργαλεία που θα χρησιμοποιηθούν στην αντικατάσταση, μείωση ή επανεξέταση της χρήσης πειραματόζωων στην ανάπτυξη φαρμάκων.

4.Τι θα ακολουθήσει για το IMI;
Το ΙΜΙ πρόσφατα εισήλθε στη δεύτερη φάση του, «IMI 2» όπου έχει επεκταθεί τόσο ο προϋπολογισμός όσο και το πεδίο εφαρμογής του. Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα θα πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στις ανάγκες των ασθενών και της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των ανικανοποίητων αναγκών, καθώς και της πρόσβασης των ασθενών. Το κύριο σημείο του προγράμματος θα είναι η εξατομικευμένη ιατρική - η ορθή θεραπεία για τον συγκεκριμένο ασθενή, κατά τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Δεδομένου ότι η δεύτερη φάση μόλις ξεκίνησε, θα παρουσιαστούν πολλές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, έτσι θα υπάρξουν νέες ευκαιρίες για εμπλοκή στο πρόγραμμα. Σχεδιάζουμε να ξεκινήσουν τουλάχιστον 2 δράσεις για φέτος, οπότε μείνετε συντονισμένοι και φροντίστε να επισκέπτεστε την ιστοσελίδα μας.

5. Από πού προέρχεται η χρηματοδότηση;
Η χρηματοδότηση είναι 50/50 ανάμεσα στην ΕΕ, από το πρόγραμμα Horizon 2020 για την έρευνα και καινοτομία, και τις μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες που συνεισφέρουν στα έργα μέσω του χρόνου των ερευνητών τους και της πρόσβασης σε μηχανήματα και υλικά. Από την άλλη σκοπιά των Προγραμμάτων Horizon 2020 ο Dr G. Kolostoumpis μας ενημέρωσε ποιος είναι ο σκοπός του και πού εστιάζει το πρόγραμμα «Horizon 2020».

6. Τι είναι το Horizon 2020;
Το Horizon 2020 είναι το μεγαλύτερο πρόγραμμα της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία που έχει δρομολογηθεί μέχρι σήμερα. Ένα «μείγμα» έρευνας και καινοτομίας, που εστιάζεται σε τρεις βασικούς τομείς: την επιστημονική αριστεία, τη βιομηχανική υπεροχή και τις κοινωνικές προκλήσεις. Σκοπός του προγράμματος είναι να διασφαλιστεί ότι πλέον η Ευρώπη παράγει επιτέλους επιστήμη και τεχνολογία σε παγκόσμιο επίπεδο, με ώθηση την οικονομική ανάπτυξη. Η έρευνα και η καινοτομία είναι πολύ σημαντικές για την οικονομική ευημερία, γι' αυτόν τον λόγο απαιτούν μέτρα που διασφαλίζουν τις επιδόσεις καινοτομίας όλων των κρατών-μελών και των περιφερειών τους.

7. Ποια πιστεύετε ότι είναι εκείνα τα μέτρα τα οποία περιλαμβάνονται στο πλαίσιο του προγράμματος «Horizon 2020»;
Η διερεύνηση των προοπτικών της «δεξαμενής ταλέντων» της Ευρώπης και η μεγιστοποίηση των ωφελειών της καινοτομίας σε ολόκληρη την Ένωση είναι ο καλύτερος τρόπος για να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και η ικανότητά της να αντιμετωπίζει τις κοινωνικές προκλήσεις στο μέλλον. Μερικά από αυτά τα σημαντικά μέτρα είναι:
-Η «αδελφοποίηση» ιδρυμάτων με ανταλλαγές προσωπικού, επισκέψεις εμπειρογνωμόνων και εκπαιδευτικά σεμινάρια
-Η σύσταση «Εδρών Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας» για την προσέλκυση εξαιρετικών ακαδημαϊκών σε ιδρύματα υψηλών προοπτικών
-Διάφοροι μηχανισμοί υποστήριξης που θα βοηθήσουν στη βελτίωση των εθνικών και περιφερειακών πολιτικών για την έρευνα και την καινοτομία
-Η παροχή καλύτερης πρόσβασης σε ευρωπαϊκά αλλά και διεθνή δίκτυα, σε ερευνητές και επιστήμονες που εισάγουν καινοτομία
-Η ενίσχυση των διεθνών δικτύων μέσω των εθνικών σημείων επαφής για την παροχή πληροφοριών σε όσους ζητούν υποστήριξη

Μέσω του προγράμματος Horizon 2020 παρέχεται υποστήριξη για την κατασκευή πρωτοτύπων, τη διεξαγωγή δοκιμών, την παρουσίασή τους, την πιλοτική τους εφαρμογή, τον έλεγχο καταλληλόλητας προϊόντων σε μεγάλη κλίμακα και την αναπαραγωγή τους στην «αγορά», «κοινωνία». Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό αυτών των δράσεων είναι η «δημόσια παροχή καινοτομίας» που ενθαρρύνει την εμπορικότητα και την «εμπορική δημόσια παροχή καινοτομίας», καθώς επίσης η ρύθμιση για την ανάπτυξη της καινοτομίας και η θέσπιση προτύπων. Η εμφάνιση νέων μορφών καινοτομίας στον «δημόσιο» τομέα και πιλοτικές δράσεις για τις υπηρεσίες και τα προϊόντα του ιδιωτικού τομέα ως ισχυρού πυλώνα στον ερευνητικό τομέα.