Φόβους για την πορεία του προγράμματος εκταφών της ΔΕΑ εκφράζει ο Φ. Φωτίου

Όλοι όσοι κατέχουν στοιχεία και πληροφορίες, εντός και εκτός Κύπρου, πρέπει επιτέλους να συνεργαστούν και να βοηθήσουν, δηλώνει σε συνέντευξή του ο Επίτροπος Ανθρωπιστικών Θεμάτων. Τεράστιες οι ευθύνες της Τουρκίας για μετακινήσεις οστών και στρατιωτικές ζώνες

ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΟΣ στόχος της Λευκωσίας, η επιτάχυνση των διαδικασιών εντοπισμού λειψάνων από εκταφές εντός και εκτός στρατιωτικών ζωνών

Δραματική έκκληση σε όσους κατέχουν πληροφορίες για την τύχη αγνοουμένων απευθύνει μέσω συνέντευξής του στη «Σημερινή» ο Επίτροπος για Ανθρωπιστικά Θέματα Φώτης Φωτίου. Κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, αποκαλύπτοντας ότι χωρίς αξιόπιστες πληροφορίες, το πρόγραμμα ανασκαφών θα οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Σχολιάζει το μείζον ζήτημα της παράδοσης λανθασμένων λειψάνων αλλά και τα προσκόμματα της Τουρκίας για άνοιγμα των αρχείων του Αττίλα.

Κύριε Φωτίου, βρισκόμαστε σε πολύ κρίσιμη φάση του προγράμματος εκταφών, αφού φαίνεται ότι μειώνονται οι αξιόπιστες πληροφορίες για τον εντοπισμό χώρων ταφής αγνοουμένων. Έτσι είναι τα πράγματα;

Συμφωνώ με την επισήμανσή σας. Οι ανασκαφές που πραγματοποιούνται αυτή τη στιγμή από τη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων (ΔΕΑ) έχουν πιθανότητα επιτυχίας γύρω στο 10%. Η κατάσταση αυτή είναι άκρως ανησυχητική. Εκτός της σπατάλης χρόνου και πόρων σε ανεπιτυχείς εκταφές διαιωνίζεται το μαρτύριο και η αγωνία των οικογενειών. Ως εκ τούτου, επείγει η ανάγκη λήψης άμεσων και δραστικών μέτρων για αντιμετώπιση της κατάστασης.

Οι πληροφορίες από μάρτυρες των γεγονότων φαίνεται να εξαντλούνται. Θα πρέπει οι προσπάθειες να επικεντρωθούν και σε άλλες πηγές εκτός Κύπρου, που κατέχουν αξιόπιστες πληροφορίες για την τύχη αγνοουμένων και για χώρους ταφής. Εδώ αναφέρομαι συγκεκριμένα στις ευθύνες και υποχρεώσεις της Τουρκίας.

Ενδεικτική είναι και η έκκληση που περιέχεται σε επιστολή του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, προς τους ηγέτες των δύο κοινοτήτων, με την οποία, μεταξύ άλλων, ζητούσε όπως κατατεθούν και οι πληροφορίες από τις περισυλλογές που πραγματοποίησε ο τουρκικός στρατός από τα πεδία των μαχών. Είμαι σίγουρος ότι η εξασφάλιση αυτών των πληροφοριών θα ενισχύσει την αποτελεσματικότητα του έργου της ΔΕΑ.

Εκτός από το σοβαρό θέμα των πληροφοριών υπάρχει και το τραγικό πρόβλημα της σκόπιμης μετακίνησης οστών...

Είναι τραγικό ότι πολλοί χώροι ταφής Ελληνοκυπρίων στα κατεχόμενα έτυχαν σκόπιμης επέμβασης και τα οστά μετακινήθηκαν σε άγνωστο μέρος. Και στην περίπτωση αυτή οι πληροφορίες οδηγούν στην εμπλοκή των τουρκικών κατοχικών Αρχών. Υπάρχουν δύο διαστάσεις του προβλήματος. Η πρώτη αφορά τις τραγικές συνέπειες και το μαρτύριο που βιώνουν οι οικογένειες όταν παραλαμβάνουν για ταφή μόνο μερικά οστά, χωρίς να πληροφορούνται τι απέγιναν τα λείψανα του συγγενή τους.

Η απαράδεκτη αυτή κατάσταση αντί να βοηθήσει τις οικογένειες να κλείσουν το τραγικό κεφάλαιό τους δημιουργεί νέα προβλήματα. Η δεύτερη διάσταση αφορά τη δραματική αύξηση σε χρόνο και κόστος για τις επιστημονικές διαδικασίες εκταφής και αναγνώρισης των πολύ μικρών οστών που εντοπίζονται. Αυτό επιβαρύνει δραματικά τους διαθέσιμους πόρους της ΔΕΑ. Από πλευράς μας τονίζουμε και ζητούμε την άμεση επίλυση αυτού του σοβαρού προβλήματος. Επίλυση για μας σημαίνει την άμεση πληροφόρηση από τις τουρκικές Αρχές για τους χώρους που επανατάφηκαν τα οστά, τα οποία σκόπιμα μετακίνησαν.

Πώς αντιδρούν σε αυτό το επιχείρημα, κ. Φωτίου;

Όταν μιλούμε μαζί τους συμφωνούν. Δυστυχώς όμως μένουν πάντα σε ένα σημείο. Γι' αυτό τον λόγο, σε συντονισμό με το Υπουργείο Εξωτερικών και τους Συγγενείς Αγνοουμένων, προετοιμάζουμε μία οργανωμένη εκστρατεία έγκυρης ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο, στο εξωτερικό. Πέραν από τους πρέσβεις εδώ στην Κύπρο, θα κτυπήσουμε τις πόρτες των Ηνωμένων Εθνών, των πέντε μόνιμων Μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας, αλλά και της ΕΕ. Ο χρόνος εξαντλείται, το μαρτύριο των οικογενειών συνεχίζεται και όλοι έχουμε υποχρέωση να εντατικοποιήσουμε τις προσπάθειές μας.

Και τι θα ζητούμε;

Τα αυτονόητα. Να πιεστεί η Τουρκία να καταθέσει όλες τις πληροφορίες που υπάρχουν στα αρχεία της για την τύχη αγνοουμένων και για χώρους ταφής. Εδώ θέλω να ξεκαθαρίσω κάτι. Όταν λέμε να ανοίξουν τα τουρκικά αρχεία, ξέρουμε και είμαστε ρεαλιστές, ότι δεν θα μας αφήσουν να πάμε να τα επιθεωρήσουμε. Αλλά να δώσουν τουλάχιστον οι ίδιοι εκείνες τις πληροφορίες που μπορούν να αντλήσουν από τα αρχεία τους και οι οποίες θα φανούν χρήσιμες για εντοπισμό και άλλων χώρων ταφής.

Το δεύτερο. Μέχρι τώρα υπάρχουν πληροφορίες για 30 χώρους ταφής στις ούτω καλούμενες στρατιωτικές ζώνες στα κατεχόμενα. Τι κάνουν; Επιτρέπουν το άνοιγμα κάθε χρόνο, μόλις μίας ή δύο από αυτές τις περιοχές. Τονίζω σε όλους τους συνομιλητές μου ότι με τους ρυθμούς αυτούς θα μας πάρει 15 χρόνια να διερευνήσουμε όλες τις περιοχές.

Και το τρίτο. Θέλουμε επειγόντως να μας πουν πού μετακίνησαν τα οστά των Ασσιωτών, όπως και τα οστά από άλλους τάφους, που έχει διαπιστωθεί ότι έτυχαν σκόπιμης επέμβασης. Αυτό είναι πάρα πάρα πολύ σημαντικό. Πρέπει όλοι να ευαισθητοποιηθούν και να αντιληφθούν την τραγωδία που βιώνουν οι οικογένειες και όλοι εντός και εκτός Κύπρου να αναλάβουν επιτέλους τις ευθύνες τους.

Αυτό είναι ίσως και η αιτία του προβλήματος για την παράδοση σε οικογένειες λανθασμένων οστών.

Γι' αυτό και εμείς στην ανακοίνωση, εκ μέρους της Κυβέρνησης, είπαμε ότι ναι μεν υπάρχει θέμα αλλά ας μην μετακυλύουμε όλες τις ευθύνες στις επιστημονικές διαδικασίες. Η ουσία του προβλήματος είναι και παραμένει: η σκόπιμη επέμβαση στους χώρους και οι ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν και από άλλους εμπλεκόμενους, για εντοπισμό των οστών που μετακινήθηκαν. Νοείται ότι οι περισσότερες ευθύνες ανήκουν σ’ αυτούς που οργάνωσαν και εκτέλεσαν το νέο έγκλημα.

Αφού εγείρουμε το θέμα, πώς σκέφτεστε να λύσετε το πρόβλημα;

Κατ' αρχάς ζητήσαμε πλήρη έρευνα, να δοθούν πειστικές και τεκμηριωμένες απαντήσεις στους συγγενείς, αλλά και στους πολίτες, γιατί αυτή τη στιγμή κινδυνεύει να τραυματιστεί η αξιοπιστία του προγράμματος. Και κάτι τέτοιο θα ήταν τραγικό. Εμείς στηρίζουμε ως ΚΔ αυτό το πρόγραμμα. Από την άλλη, όμως, θέλουμε να είμαστε βέβαιοι για το αξιόπιστο όλων των διαδικασιών και για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων όλων των οικογενειών Ελληνοκυπρίων, Ελλαδιτών και Τουρκοκυπρίων.

Πάντως, υπάρχουν φήμες ότι γίνονται σκέψεις για επαναφορά του προγράμματος στο Ινστιτούτο Γενετικής στην Κύπρο. Αληθεύουν;

Ως Κυπριακή Δημοκρατία αυτή τη στιγμή είμαστε δεσμευμένοι να στηρίξουμε το έργο της ΔΕΑ. Αν από την έρευνα φανεί ότι κάτι πρέπει να διορθωθεί ή κάτι πρέπει να αλλάξει, θα το δούμε στην πορεία. Δεν είναι η ώρα αυτή τη στιγμή να συζητούμε κάτι τέτοιο, χωρίς να έχουμε τα στοιχεία της έρευνας.

Όμως επαναλαμβάνω. Έχει δίκαιο η οικογένεια να ζητά τεκμηριωμένες απαντήσεις. Αλλά αν φτάσαμε εδώ που φτάσαμε, είναι γιατί η τουρκική πλευρά αρνείται πεισματικά να υποδείξει τον χώρο που επανατάφηκαν τα οστά, με τις γνωστές τραγικές συνέπειες που βιώνουν οι εμπλεκόμενες οικογένειες.

Είναι όμως και το πολύ σημαντικό ζήτημα του χρόνου...

Ο μεγαλύτερος εχθρός, πέραν από την έλλειψη συνεργασίας της Τουρκίας, στο σημαντικό ζήτημα των αγνοουμένων είναι ο χρόνος. Όσο περνά ο χρόνος τόσο μειώνονται οι πιθανότητες να φέρουμε σε πέρας αυτό το πολύ δύσκολο ανθρωπιστικό ζήτημα. Κάνω, λοιπόν, έκκληση προς όλους όσοι γνωρίζουν πληροφορίες -και Ε/κ και Τ/κ- να τις δώσουν, γιατί αν το ανθρωπιστικό αυτό θέμα δεν αντιμετωπιστεί ολοκληρωτικά τα επόμενα δύο με τρία χρόνια, θα παραμείνει στην ιστορία ως ένα άλυτο πρόβλημα. Έτσι είναι δυστυχώς. Το πρόγραμμα χωρίς περαιτέρω πληροφορίες οδηγείται σε αδιέξοδο. Θέλω να τονίσω όμως για ακόμα μια φορά ότι τον καθοριστικό ρόλο, στην παραπέρα εξέλιξη και πορεία των προσπαθειών για επίλυση του τραγικού προβλήματος των αγνοουμένων, τον έχει η Τουρκία και οι προσπάθειες όλων θα πρέπει να επικεντρωθούν και προς αυτή την κατεύθυνση.

Εργασίες ανασκαφής, με επιστημονικό τρόπο

Κύριε Φωτίου, απόλυτα συνδεδεμένη με το θέμα των αγνοουμένων είναι και η υπόθεση του θαμμένου στην περιοχή Τύμβου Μακεδονίτισσας αεροσκάφους Νοράτλας. Υπάρχει υπουργική απόφαση για εκταφή αλλά ακόμη δεν προχώρησε. Τι ακριβώς γίνεται;

Είναι υπόθεση με άκρως ανθρωπιστική πτυχή, που αφορά Ελλαδίτες καταδρομείς καταχωρισμένους στον κατάλογο των πεσόντων. Και τις υποθέσεις αυτές τις αντιμετωπίζουμε με την ίδια ευαισθησία, όπως και τις υποθέσεις των αγνοουμένων. Τη θέση μας αυτή την ανάφερα πρόσφατα και στον νέο Υπουργό Εθνικής Αμύνης της Ελλάδος, κ. Πάνο Καμμένο.

Έχω αναλάβει τον συντονισμό της υπόθεσης. Κάλεσα όλους τους εμπλεκόμενους και έχει πλέον αποφασιστεί ότι μετά τις μαύρες επετείους του Ιουλίου και του Αυγούστου θα αρχίσουν οι εργασίες ανασκαφής, με επιστημονικό τρόπο. Ο χώρος δεν θα επηρεαστεί ουσιαστικά. Θα προχωρήσουμε στην αποκατάστασή του μετά το πέρας της ανασκαφής. Το θεωρώ εθνική υποχρέωση και το ελάχιστο που μπορούμε να πράξουμε προς τις οικογένειες ως αντάλλαγμα της ηρωικής θυσίας των παιδιών τους, που έχασαν τη ζωή τους προασπιζόμενοι την ελευθερία της πατρίδας μας.