Τις διαστάσεις του φαινομένου αναλύει στη «Σ» ο κλινικός ψυχολόγος Ε. Ορφανίδης
Σχολικός εκφοβισμός ονομάζεται το φαινόμενο, κατά το οποίο ένα παιδί ή μια ομάδα παιδιών ασκούν βία, λεκτική ή σωματική, απειλούν ή ταπεινώνουν κατ’ επανάληψιν ένα άλλο παιδί, με σκοπό να προκληθεί πόνος και αναστάτωση στο θύμα

Το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού (bullying) αναλύει με δηλώσεις του στη «Σ» ο κλινικός ψυχολόγος, Ευάγγελος Ορφανίδης, με αφορμή τον βάναυσο ξυλοδαρμό 15χρονου την περασμένη Παρασκευή από συμμαθητές του σε γυμνάσιο της επαρχίας Πάφου. Σύμφωνα με τον κ. Ορφανίδη, η ιστορία του σχολικού εκφοβισμού δεν είναι σημερινό κοινωνικό φαινόμενο, ούτε κάτι που ανακαλύφθηκε πρόσφατα, αφού υπήρχε ανέκαθεν.

Ωστόσo, σημείωσε, η αναγνώρισή του ως προβλήματος και οι προσπάθειες για την αντιμετώπισή του βρίσκονται ακόμη σε νηπιακό στάδιο στη χώρα μας. «Αρκετοί γονείς και παιδαγωγοί, δυστυχώς, δεν αναγνωρίζουν καν το πρόβλημα, θεωρώντας το "φυσιολογική" παράμετρο της σχολικής ζωής, "έτσι είναι τα παιδιά, τι να κάνουμε", λένε, και σε ακόμη πιο τραγικές περιπτώσεις το αντιμετωπίζουν με ημίμετρα ή σαν αναγκαίο τρόπο κοινωνικοποίησης του παιδιού σε μια σκληρή και ανταγωνιστική κοινωνία», εξήγησε περαιτέρω, υπογραμμίζοντας πως σχολικός εκφοβισμός ονομάζεται το φαινόμενο κατά το οποίο ένα παιδί ή μια ομάδα παιδιών ασκούν βία, λεκτική ή σωματική, απειλούν ή ταπεινώνουν κατ’ επανάληψιν ένα άλλο παιδί, με σκοπό να προκληθεί πόνος και αναστάτωση στο θύμα.

Σύμφωνα δε με τον Ευάγγελο Ορφανίδη, ο σχολικός εκφοβισμός στις μέρες μας δεν περιορίζεται μόνο στο σχολικό περιβάλλον, αλλά άρχισε να παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις και μέσα από το διαδίκτυο ή μέσω τηλεφωνικών μηνυμάτων (sms, mms, e-mail), ως το λεγόμενο cyber-bullying, όπου τα κτυπήματα είναι καθαρά ψυχολογικής φύσεως, ενώ στο παρελθόν οδήγησαν θύματα στην αυτοχειρία.

Τα παιδιά-θύματα
Αναφορικά με τα παιδιά-θύματα του bullying, ο κ. Ορφανίδης εκτιμά ότι το μεγαλύτερο ποσοστό τους προέρχονται από οικογένειες με αυστηρούς και αυταρχικούς γονείς, με ελλιπή ή και καθόλου επικοινωνία. Είναι βασικό, τόνισε, οι γονείς να γνωρίζουν κάποια σημάδια, αν το παιδί τους είναι θύμα bullying. Τέτοια σημάδια, εξήγησε, είναι: Οι μελανιές σε σημεία του σώματος, ο ανήσυχος ύπνος με εφιάλτες και τινάγματα, η μειωμένη όρεξη για φαγητό, το να αποφεύγει ένα παιδί να φέρνει συμμαθητές στο σπίτι, η αδιαφορία για το σχολείο και οι χαμηλές επιδόσεις στα μαθήματα, καθώς επίσης οι διακυμάνσεις συναισθημάτων με ξαφνικά ξεσπάσματα θυμού, υπερβολικές αντιδράσεις και το κλείσιμο στον εαυτό του. «Τα παιδιά που υπέστησαν bullying είναι πιο επιρρεπή σε ψυχολογικά προβλήματα, όπως κατάθλιψη, άγχος, χαμηλή αυτοπεποίθηση, ακόμη και αυτοκτονικούς ιδεασμούς», επεσήμανε περαιτέρω.

Πώς να διακρίνουμε τους θύτες
Σύμφωνα με τον κ. Ορφανίδη, είναι επίσης σημαντικό να γνωρίζουν οι γονείς, αν τα παιδιά τους είναι θύτες. Αυτό, είπε, μπορούν να το διακρίνουν εάν το παιδί τους έχει σαδιστικές συμπεριφορές, βίαιη συμπεριφορά και είναι αντιδραστικό. Επίσης, εάν έχει τάση να κακομεταχειρίζεται ή να κακοποιεί ζώα, εάν νιώθει την ανάγκη να κυριαρχεί και να επιβάλλεται στους άλλους, εάν δυσκολεύεται να ακολουθεί τους κανόνες και εάν είναι ευέξαπτο και παρορμητικό, τότε ενδέχεται να είναι θύτης, δηλαδή να κάνει bullying. «Τα παιδιά που έχουν αυτές τις συμπεριφορές πρέπει να παρακολουθούνται στενά από την οικογένεια, όπως επίσης και από ειδικό ψυχικής υγείας, παρέχοντάς τους ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα παρέμβασης. Οι θύτες σε πολλές περιπτώσεις είναι θύματα άλλων καταστάσεων και είναι άτομα που χρειάζονται στήριξη και βοήθεια», εξήγησε.

Πώς να αντιμετωπίσουμε το bullying
Ο κ. Ορφανίδης μέσω της «Σ» δίδει και μερικά tips για την αντιμετώπιση του bullying. Συγκεκριμένα, συστήνει στους γονείς τα εξής:
- Συγκρατήστε τον θυμό σας. Αυτό που θέλει ο θύτης είναι την αντίδρασή σας και την αίσθηση ότι έχει τον έλεγχο τον συναισθημάτων σας. Αν έρθετε αντιμέτωποι με τον θύτη, ο καλύτερος τρόπος για να ξεφύγετε είναι να χρησιμοποιήσετε το χιούμορ.

- Η γλώσσα του σώματος είναι σημαντική. Μην περπατάτε με τα χέρια στις τσέπες, αυτό δείχνει νευρικότητα. Μην περπατάτε με το κεφάλι κάτω, αυτό δείχνει ανασφάλεια.

- Μη χρησιμοποιήσετε βία. Αυτό που θέλει ο θύτης είναι την αντίδρασή σας. Μπορείτε να υπερασπιστείτε τον εαυτό σας έχοντας τον έλεγχο των συναισθημάτων σας και των αντιδράσεών σας. Πολλοί πιστεύουν ότι το bullying είναι κομμάτι της εφηβείας και ότι «χτίζει» δυνατό χαρακτήρα. Αυτό δεν ισχύει. Αυτό που «χτίζει» χαρακτήρα είναι η αυτοσυγκράτηση και ο έλεγχος μιας κατάστασης με ψυχραιμία. Η βία φέρνει πάντα βία.

- Να έχετε τον έλεγχο του εαυτού σας. Δεν μπορείτε να ελέγξετε τις πράξεις των άλλων, παρά μόνον τις δικές σας. Κάντε κάτι που θα σας κάνει να νιώσετε δύναμη και αυτοπεποίθηση. Πάρτε μαθήματα πολεμικών τεχνών, όχι για να χτυπάτε, αλλά για να νιώθετε υπεροχή, αυτοπεποίθηση και για να αποκτήσετε αυτοέλεγχο.

- Μιλήστε γι' αυτό και μην απομονωθείτε. Με το να κλειστείτε στον εαυτό σας, γίνεστε απλώς παθητικός δέκτης ενός φαύλου κύκλου βίας, απειλών και γενικά της κακοποίησης. Ζητήστε υποστήριξη από την οικογένειά σας, από φίλους ή ακόμη και από την Αστυνομία, αν νιώθετε ότι κινδυνεύετε.

- Βρείτε αληθινούς φίλους. Εάν έχετε πέσει θύμα εκφοβισμού, λεκτικού ή σωματικού, αυτά τα tips (ειδικά το να αγνοείτε και να μην αντιδράτε με βία) μπορούν να σας φανούν χρήσιμα. Βρείτε ένα-δύο φίλους και μιλήστε τους για το τι συμβαίνει. Αν πρόκειται για κουτσομπολιό, πείτε τους ποιο είναι αλήθεια και ποιο όχι.

Τέλος, ο κλινικός ψυχολόγος μάς τόνισε πως ο στόχος του κράτους και της κοινωνίας ευρύτερα πρέπει να είναι η εξάλειψη ή, τουλάχιστον, η μείωση της έκτασης και την έντασης αυτού του φαινομένου. «Το κάθε παιδί έχει δικαίωμα να ζει και να μαθαίνει σε ένα ασφαλές σχολικό περιβάλλον εμπεδώνοντας τις αξίες της αλληλεγγύης και του αλληλοσεβασμού», κατέληξε.

Το περιστατικό της Παρασκευής
Υπενθυμίζεται, πάντως, πως οι τρεις 17χρονοι, που είχαν συλληφθεί για διευκόλυνση των ανακρίσεων σε σχέση με τον βάναυσο ξυλοδαρμό 15χρονου και είχαν οδηγηθεί την Παρασκευή ενώπιον του Επαρχιακού Δικαστηρίου Πάφου, αναμένεται πως σήμερα θα αφεθούν ελεύθεροι, αφού πέρασαν τρεις ημέρες στα αστυνομικά κρατητήρια. Υπενθυμίζεται πως το περιστατικό σημειώθηκε όταν ο 15χρονος έκανε παρατήρηση σε τρεις μαθητές, ηλικίας 17 ετών, που τον πλησίασαν και με προκλητικό τρόπο τού ζήτησαν να σηκωθεί, προκειμένου να χρησιμοποιήσουν οι ίδιοι το παγκάκι στην παρουσία και μαθητριών. Προτού, ωστόσο, προλάβει να μετακινηθεί, δέχτηκε επίθεση στο πρόσωπο και στο σώμα.

Το συμβάν, όμως, δεν έληξε εκεί, αφού ο 15χρονος δέχτηκε εκ νέου επίθεση στις τουαλέτες του σχολείου του, όπου είχε μεταβεί με τη βοήθεια συμμαθητών του για να πλυθεί από την αιμορραγία που του προκάλεσαν τα κτυπήματα. Μόλις ξεκίνησε καβγάς μεταξύ των μαθητών, καθηγητής του σχολείου εξουδετερώθηκε από τους ίδιους, όταν επιχείρησε να επέμβει. Σύμφωνα δε με την Αστυνομία, ο καβγάς ξεκίνησε μεταξύ του θύματος και ενός 17χρονου, ωστόσο μετά επενέβησαν και οι άλλοι δύο 17χρονοι. Αρχικά η Αστυνομία δεν κατείχε μαρτυρία για τους δράστες και έσπευσε επί τόπου, στο σχολείο, προκειμένου να διερευνήσει το σοβαρό περιστατικό, δίδοντας την πρέπουσα σημασία. Οι τρεις 17χρονοι, ανακρινόμενοι από την Αστυνομία, ανέφεραν πως μετάνιωσαν για ό,τι έγινε και πως δεν ήθελαν να προκαλέσουν ζημιά στον 15χρονο, αλλά και ότι επιθυμούν να συμφιλιωθούν.