Μια σημαντική ημερίδα στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, για την εμπορία προσώπων και τη φτώχια

Το trafficking αποτελεί δυστυχώς μέρος της κυπριακής μας πραγματικότητας και φαίνεται ότι θα υπάρχει, όσο υπάρχει αγοραστικό ενδιαφέρον, τεράστια κέρδη, ατιμωρησία και κλειστά στόματα…

ΙΣΩΣ αν συνειδητοποιήσουμε το πρόβλημα, τότε υπάρχει κάποια ελπίδα να μειωθεί η ζήτηση, γιατί κάποιοι πελάτες θα ντρέπονται να είναι συνένοχοι σ’ αυτό το έγκλημα

Αυξητική τάση στην εμπορία προσώπων, που έχει άμεση σχέση με τη διαφθορά, σε εθνικό, ευρωπαϊκό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, επεσήμανε η Αθηνά Δημητρίου, από το Γραφείο του Υπουργού Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης.

Μίλησε για τη «Σχέση εξάρτησης: εμπορία προσώπων και διαφθορά», προχθές Παρασκευή, σε ημερίδα στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, με θέμα «Εμπορία προσώπων και φτώχια. Χώρες προέλευσης και χώρες προορισμού», που οργάνωσε η μη κυβερνητική οργάνωση Cyprus Stop Trafficking. Είπε χαρακτηριστικά ότι «οι πρωτοβουλίες και οι προσπάθειες για αποτελεσματική αντιμετώπιση της εμπορίας προσώπων υπονομεύονται από τη διαφθορά».

Οι αλυσίδες της σχέσης εξάρτησης

Επισημαίνοντας ότι 98% των θυμάτων εμπορίας προσώπων με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση είναι γυναίκες, η Αθηνά Δημητρίου ανέφερε, μεταξύ άλλων, πως παρά το ότι αγνοείται η σχέση της διαφθοράς και εμπορίας προσώπων κατά την κατάρτιση σχεδίων δράσης αποτελεσματικής αντιμετώπισής της, εντούτοις «σε όλα τα στάδια της διαδικασίας εμπορίας προσώπων, υπάρχουν πρόσωπα που επιδίδονται σε πράξεις διαφθοράς ή κυκλώματα διαφθοράς». Αναφερόμενη στις «ευκαιρίες για διαφθορά στην εμπορία προσώπων», η Αθηνά Δημητρίου μίλησε για «αλυσίδα εμπορίας» και περιέλαβε σε αυτήν, «από τον δημόσιο τομέα: τελωνειακοί λειτουργοί, Αστυνομία, πρεσβείες/προξενεία που εκδίδουν βίζες/θεωρήσεις, συνοριοφύλακες, υπηρεσίες μετανάστευσης.

Από τον ιδιωτικό τομέα: ταξιδιωτικοί ατζέντηδες, αερογραμμές». Μίλησε ακόμα για «αλυσίδα ποινικής δικαιοσύνης και περιέλαβε σε αυτή «βουλευτές, κυβερνητικούς αξιωματούχους, Αστυνομία, τελωνιακό έλεγχο συνόρων, Υπηρεσίες μετανάστευσης, εισαγγελείς, δικαστές», ενώ έκανε αναφορά και σε «αλυσίδα στήριξης και προστασίας θυμάτων εμπορίας προσώπων», στην οποία περιλαμβάνονται «μη κυβερνητικές οργανώσεις και η κοινωνία των πολιτών, καθώς και δημόσιες κοινωνικές υπηρεσίες».

Η Κύπρος επιλέγει τα θύματά της

«Είμαστε πολύ περήφανοι που η ημερίδα μας τελεί υπό την αιγίδα των Υπουργών Εσωτερικών και Δικαιοσύνης, είπε η Λίντα Λάπα εκ μέρους της οργάνωσης Cyprus Stop Trafficking και πρόσθεσε: «Προσπαθήσαμε να καταλάβουμε, γιατί στον 21ο αιώνα η εμπορία προσώπων έχει πάρει τις τρομακτικές διαστάσεις που γνωρίζουμε και γιατί είναι τόσο δύσκολο να καταπολεμηθεί, παρ’ όλες τις προσπάθειες των κυβερνήσεων των χωρών προέλευσης και προορισμού. Η απάντηση, κλασική: τεράστια οικονομικά συμφέροντα. Πού, όμως, βρίσκονται οι ρίζες του κακού;

Μήπως στη φτώχια και τον ρατσισμό; Μήπως σε πιο σκοτεινά υπόβαθρα, όπως ο σαδισμός κι η βαρβαρότητα; Ίσως, αν συνειδητοποιήσουμε το πρόβλημα, τότε υπάρχει κάποια ελπίδα να μειωθεί η ζήτηση, γιατί κάποιοι πελάτες θα ντρέπονται να είναι συνένοχοι σ’ αυτό το έγκλημα».

Στη δική του παρέμβαση με θέμα «Κράτος, κοινωνία των πολιτών και ανθρώπινα δικαιώματα» ο Άριστος Τσιάρτας, Προϊστάμενος της Αρχής κατά των Διακρίσεων, του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, τόνισε ότι «απαιτείται να σπάσει ο κύκλος του δουλεμπορίου και της εμπορίας που διαχρονικά, αποτελώντας ένα κομμάτι του puzzle της μεταναστευτικής εμπειρίας, είτε εκτοπίζει πλήρως τη μεταναστευτική περιπέτεια, είτε συμπορεύεται μαζί της, συνθέτοντας την πιο αποτρόπαιη και ακραία εκδοχή της εκμετάλλευσης.

Το trafficking αποτελεί, δυστυχώς, μέρος της κυπριακής μας πραγματικότητας και φαίνεται ότι θα υπάρχει, όσο υπάρχει αγοραστικό ενδιαφέρον, τεράστια κέρδη, ατιμωρησία και κλειστά στόματα. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι στη νέα νομοθεσία-πλαίσιο για την εμπορία, περιέχεται μια νέα αντίληψη, όπου μετατίθεται πλέον η ευθύνη στον χρήστη-πελάτη εργασιακής ή σεξουαλικής δουλείας υπηρεσιών θυμάτων εμπορίας. Είναι μια ρύθμιση που μας θυμίζει ότι η εμπορία υπάρχει, επειδή υπάρχει ζήτηση, δεν πέφτει από τον ουρανό σαν πληγή του Φαραώ, όπως διατείνονται πολλοί κήρυκες του φόβου.

Άλλωστε, τα θύματα δεν επιλέγουν ποτέ τη χώρα μας, αλλά η χώρα μας τα επιλέγει. Με την έννοια αυτή, δεν θα πρέπει να ξενίζει ότι η οικονομική κρίση, η μείωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, επιφέρει αύξηση του εργασιακού trafficking τα τελευταία χρόνια».

Η λευκή σάρκα και… το χαμόγελο της καθαρίστριας

Είπε, μεταξύ άλλων, ο Σταύρος Τομπάζος, Αναπληρωτής Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κύπρου, στην ομιλία του με θέμα «Η παραγωγή της φτώχιας στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία»: «Δεν υπήρξα ποτέ θιασώτης των σταλινικών καθεστώτων και δεν είχα ποτέ καμιά συμπάθεια για τις λεγόμενες γραφειοκρατικά σχεδιασμένες οικονομίες, όμως η δεκαετία του 1990 της καπιταλιστικής παλινόρθωσης σε αυτές τις χώρες, ήταν μια διαδικασία που τις οδήγησε στην αποδιοργάνωση και αύξησε τα ποσοστά φτώχιας με ραγδαίο τρόπο.

Η αλλαγή της δεκαετίας του 1990 στη Ρωσία και σε όλη την πρώην σοβιετική επικράτεια, ήταν τεράστια. Τα ποσοστά της φτώχιας αναπτύχθηκαν σε τεράστια επίπεδα και είναι γι’ αυτό που η εμπορία προσώπων αντλεί λευκή σάρκα, κυρίως από αυτή την επικράτεια της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

»Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, το μόνο πράγμα που τρομάζει τις διεθνείς αγορές, τα χρηματιστήρια και τις πριμαντόντες της αγοράς, είναι το χαμόγελο της καθαρίστριας που πριν από δύο μέρες ήταν έξω από το Υπουργείο Οικονομικών. Γι’ αυτό είχαμε την πτώση των χρηματιστηριακών αξιών, ουσιαστικά πριν από μερικές ώρες. Έχουμε μια τάξη προνομιούχων σε παγκόσμια κλίμακα, που έμαθε να μεταχειρίζεται τους ανθρώπους ως να μην είναι άνθρωποι, αλλά απλά εμπορεύματα.

Αυτό το χαμόγελο, λοιπόν, είναι η διεκδίκηση μετατροπής του πράγματος σε άνθρωπο. Είναι μια διεκδίκηση ανθρώπινης ουσίας - η καθαρίστρια διεκδικεί την υποκειμενική της υπόσταση, την ανθρώπινη ουσία της. Λέει ότι δεν θέλει πλέον να είναι εμπόρευμα. Αυτή είναι η μεγάλη πολιτική αλλαγή στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή και είναι αυτή η αλλαγή που δίνει ελπίδα για την ανατροπή του καθεστώτος που παράγει τη φτώχια».

Οι δημοσιογράφοι και ο ρατσισμός

«Σε χώρες όπως η Κύπρος, οι λέξεις "παράνομοι μετανάστες" και "λαθρομετανάστες" χρησιμοποιούνται σχεδόν καθημερινά από πολιτικούς και διοικητικούς αξιωματούχους, καθώς επίσης και από δημοσιογράφους και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, στοχοποιώντας άτομα και κοινωνικές ομάδες μεταναστευτικής προέλευσης και συμβάλλοντας έτσι στην προώθηση και διαιώνιση των στερεοτύπων, των διακρίσεων και του ρατσισμού», επεσήμανε στην ομιλία του, με θέμα «ΜΜΕ και Ρατσισμός», ο Κοινωνιολόγος Κλείτος Παπαστυλιανού.

Και συνέχισε: «Η Πλατφόρμα Διεθνούς Συνεργασίας για τους Άτυπους Μετανάστες (Platform for International Cooperation on Undocumented Migrants - PICUM) επισημαίνει ότι οι "άτυποι/ες μετανάστες/ριες" ή οι "μετανάστες/ριες χωρίς χαρτιά" είναι άτομα χωρίς άδεια παραμονής στη χώρα προορισμού τους, είτε γιατί απορρίφθηκε η αίτηση ασύλου που υπέβαλαν, είτε γιατί έληξε η άδεια παραμονής τους, είτε γιατί εισήλθαν άτυπα στη χώρα.

Όπως ορθά επισημαίνει το PICUM, το άτυπο καθεστώς εισόδου ή/και παραμονής είναι ένα πολύπλοκο φαινόμενο και, δυστυχώς, συχνά πηγάζει από αυθαίρετες πολιτικές και διαδικασίες που στηρίζονται στις διακρίσεις και την ανισότητα. Στο πλαίσιο αυτών των πολιτικών και διαδικασιών, οι μετανάστες/ριες, δεν έχουν πρόσβαση σε βασικά δικαιώματα και υπηρεσίες.

»Ωστόσο, οι συστηματικές, ανακριβείς και αρνητικές αναφορές στους/ις άτυπους/ες μετανάστες/ριες, μέσω των οποίων παρουσιάζονται ως "λαθρομετανάστες/ριες"/ "παράνομοι/ες μετανάστες/ριες", παραγνωρίζουν το γεγονός ότι τα άτομα αυτά δεν έχουν επιλέξει να ζουν χωρίς χαρτιά. Ακόμη χειρότερα, αυτού του είδους οι αναφορές αποπροσανατολίζουν το κοινωνικό σύνολο από τις πραγματικές αιτίες της άτυπης μετανάστευσης και στοχοποιούν, περιθωριοποιούν ή/και αποκλείουν τα άτομα με άτυπο μεταναστευτικό υπόβαθρο από τη δημόσια σφαίρα και τον κοινωνικό διάλογο.

»Οι δημοσιογράφοι φέρουν μεγάλη ευθύνη, τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, για τη μετάδοση ρατσιστικών μηνυμάτων και την αναπαραγωγή ξενοφοβικών στερεοτύπων. Οι δημοσιογράφοι θα πρέπει να αντιληφθούν ότι η μετανάστευση είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο. Στις αναφορές τους θα πρέπει να χρησιμοποιούν την ορθή ορολογία, για να περιγράφουν διαφορετικές ομάδες μεταναστών/ριών με ακρίβεια και, συνεπώς, να αποφεύγουν παρερμηνείες.

Παράλληλα, θα πρέπει να αποφεύγουν τις γενικεύσεις και τα στερεότυπα, τα οποία οδηγούν αναπόφευκτα στη στοχοποίηση, την ποινικοποίηση ή ακόμη και τη "δαιμονοποίηση" των άτυπων μεταναστών/ριών στην κοινή γνώμη και συνιστούν μία απειλή ενάντια στα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών/ριών.

Τα ΜΜΕ θα μπορούσαν να ενημερώνουν με έναν πιο ορθό και αντικειμενικό τρόπο τους/ις αναγνώστες/ριες και τους/ις ακροατές/ριες με ανταποκρίσεις και ρεπορτάζ για τις πολιτικές και τις διαδικασίες της μετανάστευσης, του ασύλου και της εμπορίας ανθρώπων, τα οποία να περιλαμβάνουν τις προσωπικές μαρτυρίες, τις εμπειρίες και τα βιώματα των ίδιων των μεταναστών/ριών, των αιτητών/ριών ασύλου, των προσφύγων και των ατόμων που έχουν βιώσει την εμπορία ανθρώπων».

Το έγκλημα και η απάντηση του κράτους

Απόσπασμα από τον χαιρετισμό που διάβασε εκ μέρους του Υπουργού Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης, Ιωνά Νικολάου, ο Αν. Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου, Ανδρέας Λουκά: «Είναι με ιδιαίτερη χαρά που έθεσα υπό την αιγίδα μου την ημερίδα που διοργανώνει η Μη Κυβερνητική Οργάνωση Cyprus STOP Trafficking, που αφορά τα σοβαρά κοινωνικά θέματα της εμπορίας προσώπων, της φτώχιας και του ρατσισμού. Θα ήθελα κατ’ αρχάς να συγχαρώ τη Cyprus STOP Trafficking για τις άοκνες προσπάθειες που καταβάλλει συνολικά προς την κατεύθυνση της αντιμετώπισης του προβλήματος της εμπορίας προσώπων.

Η εμπορία προσώπων συνιστά σοβαρότατο έγκλημα και αποτελεί μια ειδεχθή μορφή παραβίασης θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αποτελεί μια ευμετάβλητη και δύσκολα ελεγχόμενη μορφή διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος, ενώ εμφανίζεται με διάφορες μορφές, γεγονός το οποίο καθιστά την αντιμετώπισή του ιδιαίτερα δύσκολη.

»Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας, η εμπορία προσώπων αποφέρει περίπου 39 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ενώ τα θύματα στρατολογούνται μέσω εξαπάτησης, απειλών και βίας. Οι πιο συνηθισμένες μορφές εμπορίας ανθρώπων, που καταγράφονται στην Κύπρο, είναι η εμπορία ανθρώπων για σκοπούς σεξουαλικής εκμετάλλευσης και η εμπορία ανθρώπων για σκοπούς εργασιακής εκμετάλλευσης. Μέσα από τον Νόμο που ψηφίστηκε το 2014, αναθεωρείται το νομικό πλαίσιο που διέπει την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας και της εκμετάλλευσης προσώπων, καθώς και την προστασία των θυμάτων.

Η ψήφιση της νομοθεσίας 60(Ι)/2014, η οποία είναι εναρμονισμένη με τη σχετική ευρωπαϊκή Οδηγία και σύμφωνη με τις σχετικές διεθνείς συμβάσεις, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα, διότι αφορά, μεταξύ άλλων, τα αδικήματα της εμπορίας και εκμετάλλευσης ενηλίκων, παιδιών, ανθρώπινων οργάνων, καθώς και τη σεξουαλική εκμετάλλευση και την εκμετάλλευση στην εργασία, ως επίσης, ποινικοποιεί τη χρήση υπηρεσιών, αν υπάρχει εύλογη υποψία, ότι το άτομο που παρέχει την υπηρεσία είναι θύμα εμπορίας προσώπων.

»Η Κυβέρνηση, όμως, προχωρά και με τη λήψη επιπρόσθετων μέτρων και πολιτικών, που στοχεύουν στην πρόληψη και καταπολέμηση του φαινομένου της εμπορίας προσώπων, καθώς και στην προστασία των θυμάτων. Σημειώνεται η σύσταση της Πολυθεματικής Συντονιστικής Ομάδας κατά της Εμπορίας Προσώπων, η οποία παρακολουθεί την εφαρμογή του νόμου και των πολιτικών που εφαρμόζονται στον τομέα αυτό.

Αξιοσημείωτο είναι ότι στην Πολυθεματική Ομάδα, μετέχουν πέραν των αρμόδιων Υπουργείων και Υπηρεσιών και τέσσερεις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, μεταξύ των οποίων και η δική σας. Μια άλλη δράση όσον αφορά την αντιμετώπιση του φαινομένου, είναι η υιοθέτηση από το Υπουργικό Συμβούλιο του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά της Εμπορίας Προσώπων 2013-2015, το οποίο αποτελεί διάδοχο του προηγούμενου Σχεδίου 2010-2012. Ως θετική εξέλιξη, καταγράφεται και η σύσταση ειδικού Γραφείου στην Αστυνομία Κύπρου, αρμόδιου, μεταξύ άλλων, για την αναγνώριση των θυμάτων, καθώς και η σύσταση και λειτουργία κρατικού καταφυγίου θυμάτων εμπορίας».