Η συζήτηση τώρα γύρω από τους άντρες και τη θητεία τους στο στρατό

Μια ενδιαφέρουσα δημόσια συζήτηση του Διευθυντή Δημοτικού σχολείου Μιχάλη Πόλη, με την εμπειρογνώμονα σε θέματα ισότητας φύλου, Άννα Πηλαβάκη, για αμοιβές και δικαιώματα στη δημόσια εκπαίδευση

ΠΟΙΟΙ αποφάσισαν οι γυναίκες να μην υπηρετούν την Εθνική φρουρά; Πάντως όχι οι ίδιες οι γυναίκες, οι οποίες ποτέ δε ρωτήθηκαν, αλλά ήταν ένα τετελεσμένο γεγονός γι’ αυτές, τονίζει η Άννα Πηλαβάκη

Το ζήτημα της άνισης μεταχείρισης γυναικών σε ό,τι αφορά τις αμοιβές, στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα και το γενικότερο θέμα της…αναζητούμενης ισότητας των δύο φύλων, ανακίνησε για δημόσια συζήτηση, άρθρο του Διευθυντή του Δημοτικού σχολείου Τερσεφάνου Μιχάλη Πόλη, μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου της οργάνωσης δασκάλων ΑΚΙΔΑ. Υποστηρίζει ο κ. Πόλης ότι στη δημόσια εκπαίδευση, «η ανισότητα αντιστρέφεται σε πλείστες περιπτώσεις, λόγω της διετούς υπηρεσίας των αντρών εκπαιδευτικών στο στρατό και της συνακόλουθης καθυστέρησης στο διορισμό».

Τον Μ. Πόλη αντικρούει η Άννα Πηλαβάκη, εμπειρογνώμονας σε θέματα ισότητας φύλου, επιστημονική συνεργάτιδα της Επιτροπής Ισότητας των Φύλων στην Απασχόληση και στην Επαγγελματική Εκπαίδευση. Τονίζει σε επιστολή-απάντησή της, ότι οι άντρες αντιπροσωπεύονται με διπλάσια συχνότητα στη θέση του διευθυντή σε σχέση με τις γυναίκες και ότι αυτοί που αποφάσισαν τη μη στράτευση των γυναικών, είναι άντρες και όχι γυναίκες. Επίσης κάνει αναφορά στην εγκυμοσύνη, στον τοκετό και στη μητρότητα, «που δημιουργεί πολλές διακρίσεις σε βάρος των γυναικών»

«Χαμένοι επειδή είμαστε άντρες»

Στο άρθρο του που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα «παιδεία news», ο Μιχάλης Πόλης εφορμάται από επιμορφωτικό σεμινάριο εκπαιδευτικών Δημοτικής και Προδημοτικής Εκπαίδευσης για θέματα ισότητας των φύλων. «Δεν αμφισβητώ ότι υπάρχει άνιση μεταχείριση των γυναικών στον ιδιωτικό τομέα», γράφει.

«Ούτε ότι οι άντρες συσσωρεύονται σε θέσεις ανέλιξης, αφήνοντας τις γυναίκες στον πάτο της βαθμολογικής κλίμακας σε διάφορες θέσεις καριέρας. Στον τομέα όμως της δημόσιας εκπαίδευσης, η ανισότητα αντιστρέφεται σε πλείστες περιπτώσεις, λόγω της διετούς υπηρεσίας των αντρών εκπαιδευτικών στο στρατό και της συνακόλουθης καθυστέρησης στο διορισμό. Το γεγονός αυτό τεκμηριώνεται στα πιο κάτω αδιαμφισβήτητα και κτυπητά παραδείγματα:

*Γυναίκα απόφοιτος Λυκείου έτους 2002, απόφοιτος Παιδαγωγικού Τμήματος Πανεπιστημίου 2006, εργάζεται με σύμβαση στην εκπαίδευση. Άντρας που αποφοίτησε επίσης το 2002 από το Λύκειο και πέρασε δάσκαλος με τον ίδιο βαθμό, άρχισε τις σπουδές του το 2004 όταν τέλειωσε το στρατό. Πήρε το πτυχίο του το 2008, όμως είναι άνεργος γιατί είναι άντρας και έπρεπε να υπηρετήσει θητεία. Επιπλέον δεν ξέρει αν θα διοριστεί ποτέ, λόγω έλλειψης θέσεων και πιθανής αλλαγής του συστήματος διορισμού. Συμπέρασμα: Του κατέστρεψαν τη σταδιοδρομία επειδή ήταν άντρας και έπρεπε να πάει στρατό…

*Γυναίκα απόφοιτος Λυκείου έτους 2001, πέρασε δασκάλα και αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Κύπρου το 2005. Σήμερα είναι μόνιμη και έχει επαγγελματική ασφάλεια. Άντρας που επίσης αποφοίτησε το 2001 από το Λύκειο και πέρασε δάσκαλος με τον ίδιο βαθμό, άρχισε τις σπουδές του το 2003, όταν τέλειωσε το στρατό. Πήρε το πτυχίο του το 2007, όμως εργάζεται αραιά και που ως αντικαταστάτης. Συμπέρασμα: Του κατέστρεψαν τη σταδιοδρομία επειδή ήταν άντρας και έπρεπε να πάει στρατό…

Για εμάς τους παλαιότερους εκπαιδευτικούς, η άνιση μεταχείριση των αντρών εκπαιδευτικών σε σύγκριση με τις συνομήλικες μας δασκάλες λόγω της φυλοσύνδετης υποχρέωσης των αντρών για διετή στρατιωτική θητεία, οριοθετείται ως εξής:

1. Η διετής καθυστέρηση διορισμού, ισοδυναμεί με μειωμένο μισθό 7 % - 8% σε όλη τη σταδιοδρομία, λόγω της υστέρησης των δύο ετήσιων προσαυξήσεων που οι συνομήλικες γυναίκες εκπαιδευτικοί πήραν όταν εμείς υπηρετούσαμε στρατό.

2. Σε περίπτωση αφυπηρέτησης οι γυναίκες δασκάλες έχουν μεγαλύτερη συντάξιμη υπηρεσία 24 μηνών από τους συνομήλικους άντρες εκπαιδευτικούς. Για κάθε επιπλέον μήνα υπηρεσίας, οι γυναίκες εκπαιδευτικοί θεμελίωσαν σύνταξη €5 κατά μέσο όρο. Αυτό σημαίνει ότι οι στρατεύσιμοι άντρες εκπαιδευτικοί θα έχουν ισόβια μειωμένη σύνταξη €120 μηνιαίως.

3. Όλα τα ωφελήματα που έχουν σχέση με την αρχαιότητα του δασκάλου, όπως οι μειώσεις διδακτικού χρόνου έρχονται για τους στρατεύσιμους εκπαιδευτικούς με δύο χρόνια καθυστέρηση.

4. Το χρονικό ορόσημο της 31ης Δεκεμβρίου 2012 καθορίζει το μέρος της συντάξιμης υπηρεσίας μας που διαφυλάσσεται με το παλιό σύστημα, χωρίς τα βαρίδια και τα πρόστιμα του μνημονίου. Το να διοριστείς για παράδειγμα το 1987, δύο χρόνια μετά την αποφοίτησή σου από την Παιδαγωγική Ακαδημία, αντί το 1985 που διορίστηκαν οι συμφοιτήτριές σου, σημαίνει απώλεια δύο πολύτιμων χρόνων που θα πιστώνονταν με το παλιό σύστημα. Και πάλι λοιπόν χαμένοι, επειδή είμαστε άνδρες…

Περί «τιμωρίας» για ένοπλη υπηρεσία

Ο στρατός δεν είναι μόνο τα δύο χρόνια θητείας. (Τη δεκαετία του '80 ήταν 26 μήνες, ενώ οι σειρές του πολέμου έκαναν τρία χρόνια). Προσωπικά έχω υπηρετήσει 20 χρόνια ως έφεδρος οπλίτης πρώτης γραμμής και είχα στο σπίτι μου όπλα, πυρομαχικά και όλα τα παρελκόμενα του στρατιώτη. Η ευθύνη τεράστια, λόγω της πιθανότητας κλοπής και της συνακόλουθης πειθαρχικής ευθύνης. Ακόμα και στα σημεία εξόδου από τη δημοκρατία, εκτός από το διαβατήριο, έπρεπε να παρουσιάζω φύλλα πορείας.

Επιπλέον, υπηρέτησα ως εθνοφύλακας μέχρι τη συμπλήρωση του 50ού έτους και αυτοί που ξέρουν, λένε ότι ακολουθεί υπηρεσία στην Πολιτική Άμυνα. Έχω καταγράψει στο προσωπικό μου αρχείο τις στρατιωτικές ασκήσεις που έλαβα μέρος από το 1987 ώς το 2014 και καλύπτουν 6 επιπλέον μήνες πέραν της θητείας! Ποια ηθική δικαιολογεί λοιπόν να είμαι επαγγελματίας δευτέρας κατηγορίας, ως τιμωρία επειδή υπηρέτησα ένοπλα αυτό το κράτος για τριάντα χρόνια;

Η ισότητα δεν είναι μονόδρομος. Η αναγνώριση της θητείας ως συντάξιμης εκπαιδευτικής υπηρεσίας με τη μέθοδο της εξαγοράς των εισφορών θα ήταν μια σωστή κίνηση για μερική άρση της αδικίας. Η αναγνώριση της στρατιωτικής θητείας για σκοπούς προαγωγών ήταν μια κίνηση προς τη σωστή κατεύθυνση όμως ήρθε πολύ αργά. «Too late too little » που λένε και οι Άγγλοι. Αυτό γιατί ο Νόμος τέθηκε σε εφαρμογή όταν πάγωσαν οι μισθοί και η προαγωγή ήταν ένα πουκάμισο αδειανό χωρίς το μισθολογικό αντίκρισμα της θέσης που θα ήρε την ανισομισθία.

Όταν θα πάω στο συνέδριο θα σταθώ όρθιος απέναντι στα «παπαγαλάκια» και θα πω τις αλήθειες αυτές με θάρρος ακόμα και αν με πουν γραφικό και θίξω την καθιερωμένη [mainstream] άποψη. Μια ζωή λέω την τεκμηριωμένη μου άποψη με ευθύτητα, θάρρος και ευπρέπεια και δεν πρόκειται να σταματήσω στα 50 μου χρόνια… Και μόνος και μετά πολλών…».

Διπλάσια συχνότητα στη θέση διευθυντή

Η Άννα Πηλαβάκη σημειώνει στην απάντησή της ότι «οι γυναίκες αποτελούν το 75% των εκπαιδευτικών τόσο στην Κύπρο όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο κατά μέσο όρο. Σύμφωνα με τους Οδηγούς για εκπαιδευτικούς στη Δημοτική και Μέση εκπαίδευση:

«Αν υπολογιστεί η αναλογία των διευθυντών/τριών στο σύνολο των εκπαιδευτικών του ίδιου φύλου, κατά βαθμίδα, τότε παρατηρείται ότι στη Δημοτική Εκπαίδευση ο λόγος των αντρών διευθυντών προς το σύνολο των αντρών είναι 10,9% ενώ για τις γυναίκες είναι μόνο 5,2%.

Αυτό σημαίνει ότι, αν και υπάρχουν περισσότερες αριθμητικά γυναίκες διευθύντριες, δε φαίνεται ότι εκπροσωπούνται στη θέση της διευθύντριας με την ίδια αναλογία που εκπροσωπούνται οι άνδρες, αναλογικά.

Αντίθετα, φαίνεται ότι οι άντρες αντιπροσωπεύονται με διπλάσια συχνότητα στη θέση του διευθυντή σε σχέση με τις γυναίκες. Παρόμοια εικόνα παρουσιάζεται σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι αυτό το φαινόμενο παρουσιάζεται:

α) σε ένα επάγγελμα που θεωρείται ότι είναι «κατάλληλο» για γυναίκες και

β) σε ένα σύστημα ανελίξεων όπου μεγαλύτερη βαρύτητα έχουν τα χρόνια υπηρεσίας (‘ουδέτερο’ σε σχέση με το φύλο κριτήριο).

Επιπλέον, η εκπροσώπηση των γυναικών στις υπόλοιπες ανώτερες βαθμίδες του εκπαιδευτικού συστήματος (Επιθεωρητές, Πρώτοι Λειτουργοί, Μέλη Επιτροπής Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας) είναι ακόμη χαμηλότερη μέχρι και μηδενική”».

«Οι γυναίκες ποτέ δεν ρωτήθηκαν»

«Ποιοι αποφάσισαν λοιπόν οι γυναίκες να μην υπηρετούν την Εθνική φρουρά; Πάντως όχι οι ίδιες οι γυναίκες, οι οποίες ποτέ δε ρωτήθηκαν, αλλά ήταν ένα τετελεσμένο γεγονός γι’ αυτές. Εξάλλου, ακόμα και να αρνούνταν να το πράξουν, υπάρχουν οι κυρώσεις από την ίδια τη νομοθεσία, όπως εφαρμόζονται για τους άνδρες», γράφει η Άννα Πηλαβάκη και συνεχίζει:

«Κάποιοι άνδρες που είχαν τότε, αλλά και έπειτα την εξουσία, μέχρι και σήμερα, και τη δύναμη να αποφασίζουν, είτε ως πρόεδροι της κυπριακής δημοκρατίας, είτε ως βουλευτές, είτε ως υπουργοί, έκριναν και αποφάσισαν ότι οι γυναίκες έπρεπε να μην υπηρετούν στρατιωτική θητεία και με αυτόν τον τρόπο να παραβαίνουν οι ίδιοι τη νομοθεσία μέχρι σήμερα.

Η «φυλοσύνδετη υποχρέωση των αντρών» για διετή στρατιωτική θητεία, οφείλεται λοιπόν σε κάποιους άνδρες και όχι σε γυναίκες. Και ας μην ξεχνάμε πως ακόμα και με δύο χρόνια προβάδισμα των γυναικών στην ένταξή τους στην αγορά εργασίας και ιδιαίτερα στον δημόσιο τομέα, το χάσμα αμοιβών, αν και μικρότερο (3,8%) από τον ιδιωτικό τομέα (16,4%), εξακολουθεί να υπάρχει σε βάρος των γυναικών.

Ξεκαθαρίζω με την ευκαιρία τη θέση μου ότι ναι, η στρατιωτική θητεία δημιουργεί διακρίσεις σε βάρος των ανδρών που την υπηρετούν. Όμως ας μην ξεχνάμε ότι και αρκετοί άνδρες δεν την υπηρετούν, οπότε, αν και σε μικρότερη αναλογία από τις γυναίκες, αποκτούν και αυτοί το «προνόμιο» να εισέρχονται νωρίτερα στην αγορά εργασίας και ασφαλώς και στον τομέα της εκπαίδευσης και δεν γίνεται καμιά αναφορά σε αυτούς.

«Ο κ. Πόλης, πολύ μονόπλευρα αναλύει το θέμα της ισότητας και δεν κάνει καμιά αναφορά στην εγκυμοσύνη, στον τοκετό και στη μητρότητα, ένα θέμα που αφορά μόνο γυναίκες, για βιολογικούς λόγους (αναπαραγωγικός ρόλος της γυναίκας), και που δημιουργεί πολλές διακρίσεις σε βάρος των γυναικών, και ένα θέμα που θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται από όλους και όλες ως κοινωνικό και όχι ως προσωπικό της κάθε γυναίκας. Ακόμα και η ασθένεια που οφείλεται στην εγκυμοσύνη, αντιμετωπίζεται ως οποιαδήποτε άλλη σοβαρή ασθένεια, παρά την ύπαρξη σχετικής νομοθεσίας.

Επίσης καμιά αναφορά στον κίνδυνο ακόμα και θανάτου της μητέρας, λόγω του τοκετού. Οι γυναίκες γενικά έχουν χαμηλότερες συντάξεις από τους άνδρες, λόγω ακριβώς αυτών των διακοπών καριέρας που έχουν λόγω μητρότητας.

Η συμφιλίωση, επίσης, οικογένειας και εργασίας και η απουσία από τη μια δομών στήριξης της οικογένειας και από την άλλη πατριαρχικές αντιλήψεις που θέλουν τη γυναίκα να έχει το βάρος αυτό, είτε εργάζεται είτε όχι, δημιουργούν νέες ανισότητες και διακρίσεις σε βάρος της. Και αυτό όμως είναι ένα θέμα που δεν το αγγίζει ο κ. Πόλης.

Ας αναζητηθούν λοιπόν οι λόγοι για τη μη στράτευση γυναικών σε αυτούς που ευθύνονται, και δεν λέω και σε αυτές γιατί απλά δεν ευθύνονται. Είναι μεγάλο λάθος να τα βάζουμε οι γυναίκες με τους άνδρες και οι άνδρες με τις γυναίκες για ζητήματα που άλλοι άνδρες αποφάσισαν για αυτούς/ες.

Συμφωνώ απόλυτα ότι η ισότητα δεν είναι μονόδρομος. Και ακόμα και αυτή η αναγνώριση της στρατιωτικής θητείας για σκοπούς προαγωγών, ήταν μια κίνηση προς τη σωστή κατεύθυνση που δημιούργησε όμως νέες ανισότητες σε βάρος των γυναικών, αφού χάνουν το πλεονέκτημά τους στη προαγωγή. Επομένως, όχι απλά ήρθε πολύ αργά όπως αναφέρει ο συγγραφέας της επιστολής, αλλά αποφασίστηκε και εφαρμόστηκε και με λάθος τρόπο.

Να εργαστούμε όλοι και όλες μαζί

Άννα Πηλαβάκη: «Είναι κρίμα, μια καινοτόμα προσπάθεια του Υπουργείου Εργασίας να μηδενίζεται και να αντιμετωπίζεται αρνητικά, αντί να χαιρετιστεί και να θεωρηθεί ως μια καλή αρχή επίλυσης όλων των έμφυλων διακρίσεων στην απασχόληση.

Κι επειδή τυγχάνει να είμαι ένα από τα “παπαγαλάκια”, όπως ονομάζει ο κ. Πόλης τους εκπαιδευτές/τριες των σεμιναρίων αυτών, και επειδή τάσσομαι και εργάζομαι υπέρ της ισότητας ανδρών και γυναικών, αναφέρω ότι η καλύτερη λύση θα ήταν να δίνεται η αντιστάθμιση/αναγνώριση αυτή στους άνδρες στην πρόσβασή τους στο εκπαιδευτικό σύστημα, λαμβάνοντας υπόψη τον στρατεύσιμο χρόνο και τον χρόνο αποφοίτησής τους από το πανεπιστήμιο. Γνωρίζει ο κ. Πόλης ότι υπάρχουν ακόμα κανονισμοί στην Εθνική Φρουρά που κάνουν άμεσες και ούτε καν έμμεσες διακρίσεις σε βάρος των γυναικών υπαξιωματικών;

Ότι υπάρχουν κανονισμοί που αναφέρουν ότι σε περίπτωση ισοψηφίας σε προσόντα και προϋπηρεσία, θεωρούνται εξυπαρχής αρχαιότεροι οι άνδρες; Προσωπικά επαναλαμβάνω ότι τάσσομαι υπέρ της εφαρμογής της ισότητας των φύλων στον στρατό για να υπάρχει δίκαιη μεταχείριση.

Προσκαλώ λοιπόν τον κ. Πόλη, να εργαστούμε όλοι και όλες μαζί για την εξάλειψη όλων των έμφυλων διακρίσεων όπου κι αν αυτές παρουσιάζονται. Η συλλογική προσπάθεια έχει πάντα καλύτερα αποτελέσματα, παρά μια ατομική επανάσταση/ξέσπασμα. Τέλος, σημειώνω ότι η επιστολή μου αυτή γράφεται με την προσωπική μου ιδιότητα και ως άτομο που ασχολείται πολύ ενεργά με την ισότητα των φύλων τα τελευταία 21 χρόνια».