Πτήση θανάτου για τη Cyprus Airways

Προβληματική η εταιρεία από το 2009, αλλά της χορηγούσαν «ενέσεις» ζωής

* Τι έλεγαν οι Βρυξέλλες και ποια επιχειρήματα παρουσίαζε η Κύπρος
* Ένα Σχέδιο Αναδιάρθρωσης, που δεν ελάμβανε υπόψη τους κινδύνους
* Κρίθηκε μη βιώσιμη ακόμη και μετά την αναδιάρθρωση
* Ήξεραν και έλεγαν στους κοινοτικούς τις επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης πτώχευσης της Cyprus Airways στην οικονομία του νησιού
* Απώλεια εισοδήματος και θέσεων εργασίας στον τουριστικό τομέα.
* Το νησί δεν θα συνδέεται με σημαντικούς προορισμούς κατά τους χειμερινούς μήνες.

Οι μεγάλες αναταράξεις, που πέρασαν στα 67 χρόνια ζωής τους οι Κυπριακές Αερογραμμές, σταματούν. Ο αερομεταφορέας που έγραψε τη δική του ιστορία, μέσα από μεγάλες προκλήσεις, έντονους κραδασμούς και λανθασμένες αποφάσεις των εκάστοτε κυβερνώντων και της Βουλής, προσγειώνεται διά παντός στο έδαφος. Η μάχη για να σωθεί η εταιρεία και να συνεχίσει τη λειτουργία της απέτυχε, καθώς η πορεία ήταν προδιαγεγραμμένη εδώ και πολύ καιρό.

Οι Κυπριακές Αερογραμμές, που ήταν ήδη μια προβληματική εταιρεία από το 2009, διατηρείτο στον αναπνευστήρα με τις ενέσεις του κράτους, που τελικά κρίθηκαν ως θανατηφόρες, από τα κέντρα λήψης αποφάσεων των Βρυξελλών.

Ο αερομεταφορέας της Κύπρου, που χαρακτηρίζεται ακόμη και από τις κυπριακές Αρχές ως προβληματική εταιρεία από το 2009, ελάμβανε ενέσεις για να κρατείται στη ζωή, που αντί να θεραπεύουν την πληγή, κάλυπταν μόνο τους πόνους που γίνονταν ανυπόφοροι.

Μας κάρφωναν στην Ε.Ε.

Οι πληγές του αερομεταφορέα φαίνεται πως δεν ήταν οι μόνες, καθώς από τον Ιούλιο του 2013 είχαν προστεθεί και τα διαβήματα αρκετών ανταγωνιστών της Κύπρου, που άρχισαν να χτυπούν χωρίς λύπηση. Με διαβήματά τους προς τις Βρυξέλλες διατύπωναν τους έντονους προβληματισμούς τους σχετικά με τη συνεχή πρόσθετη κρατική στήριξη.

Οι ανταγωνιστές, που δραστηριοποιούνταν στην κυπριακή αγορά, προέβαλλαν έντονα ότι «τα σχεδιαζόμενα μέτρα συνιστούν κρατική ενίσχυση, η οποία δεν είναι συμβατή με τη Συνθήκη, διότι παραβιάζουν την αρχή της εφάπαξ ενίσχυσης που προβλέπεται στις κατευθυντήριες γραμμές».

Επίσης, εξέφραζαν τον προβληματισμό τους ότι «η κρατική στήριξη υπέρ εταιρείας προκαλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού, καθώς οι άλλοι ανταγωνιστές της δεν επωφελήθηκαν από μέτρα ενισχύσεων».

Να σημειωθεί ότι οι ενισχύσεις, υπό οποιαδήποτε μορφή, που χορηγούνται από τα κράτη μέλη ή με κρατικούς πόρους και στρεβλώνουν ή απειλούν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό δια της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής, είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά της Ε.Ε., κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.

Σταματήστε τις ενισχύσεις

Ήδη, η Κομισιόν από τον Μάρτιο του 2013 είχε αποσαφηνίσει σε γραπτή έκθεσή της ότι το κυπριακό δημόσιο, στο πλαίσιο του προγράμματος οικονομικής προσαρμογής του, έχει αναλάβει τη δέσμευση να μην «υλοποιήσει οποιαδήποτε μέτρα που περιλαμβάνουν κρατικές ενισχύσεις υπέρ της Cyprus Airways, μέχρι την έγκριση ενός Σχεδίου Αναδιάρθρωσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή».

Μετά την αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκε και με την απόφαση της 6ης Μαρτίου 2013 καθώς και την παραδοχή των κυπριακών Αρχών, η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι «η Cyprus Airways ήταν προβληματική επιχείρηση από το 2009 και εξακολουθεί σήμερα να αποτελεί προβληματική επιχείρηση».

Η Κομισιόν είχε επισημάνει πως «μια προβληματική επιχείρηση δεν μπορεί να θεωρηθεί το ενδεδειγμένο μέσο για την προώθηση στόχων που υπάγονται σε άλλες δημόσιες πολιτικές μέχρις ότου εξασφαλιστεί η βιωσιμότητά της. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ενισχύσεις σε προβληματικές επιχειρήσεις μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων χωρίς να επηρεάζουν τις συναλλαγές σε βάρος του κοινού συμφέροντος, μόνον εφόσον τηρούνται οι όροι».

Ένα Σχέδιο χωρίς προοπτική

Το Σχέδιο Αναδιάρθρωσης δεν έπεισε τους Κοινοτικούς ότι αποκαθιστά τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητας της εταιρείας μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα.

Το Σχέδιο έκαμνε προβλέψεις ότι η εταιρεία θα ανακτήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της το 2017 και θα έχει θετικά κέρδη προ τόκων και φόρων και ίδια κεφάλαια το 2014, σύμφωνα με το βασικό σενάριο, ή το 2016, σύμφωνα με το απαισιόδοξο σενάριο.

Η επισήμανση αυτή δημιούργησε αμφιβολίες στην Κομισιόν που εξέφρασε τα ερωτηματικά της κατά πόσον η επίτευξη των προβλέψεων είναι ρεαλιστική. Οι προβληματισμοί επικεντρώθηκαν στο γεγονός ότι το Σχέδιο Αναδιάρθρωσης εκτιμά ότι θα υπάρξει μια ευνοϊκή κατάσταση στην αγορά καθώς και στο ότι υπόκειται μόνο σε πολύ οριακή ανάλυση ευαισθησίας, που δεν αντανακλά πολλούς από τους προφανείς κινδύνους της αγοράς και του μακροοικονομικού περιβάλλοντος.

Ακόμη, οι αμφιβολίες των Κοινοτικών επικεντρώθηκαν σε συγκεκριμένα σημεία, που προέβαλλαν κατά κόρον από τον Μάρτιο του 2013 και που σχετίζονται επίσης με το Σχέδιο Αναδιάρθρωσης:

Πρώτο, στις προβλέψεις δεν αναφέρεται αριθμητικά ο αναγνωρισμένος κίνδυνος, σύμφωνα με τον οποίον ο ανταγωνισμός στα δρομολόγια του Τελ Αβίβ και της Μόσχας ενδέχεται να αυξηθεί λόγω της αύξησης της συχνότητας πτήσεων από τον υφιστάμενο αερομεταφορέα. Επίσης, δεν υπολογίζεται η ενδεχόμενη περαιτέρω αστάθεια στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Δεύτερο, δεν αναγνωρίζονται οι κίνδυνοι από τον αυξημένο ανταγωνισμό άλλων αερομεταφορών που πετούν στην Κύπρο.

Τρίτο, διατυπώθηκαν αμφιβολίες εάν τα οριακά κέρδη προ τόκων και φόρων και τα χαμηλά ίδια κεφάλαια αποτελούν ενδείξεις βιωσιμότητας, σε έναν τομέα που επηρεάζεται από τον έντονο ανταγωνισμό και τις αιφνίδιες αυξήσεις λειτουργικού κόστους.

Η Κομισιόν είχε επίσης επικεντρωθεί ιδιαίτερα στο γεγονός ότι η εταιρεία παρουσίαζε μηδενικά κεφαλαιακά αποθεματικά και αρνητικά συνολικά αποθεματικά, το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσής της, τονίζοντας ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμη, καθώς το περιθώριο ασφαλείας θα είναι ουσιαστικά ανύπαρκτο.

Δεν προσαρμόστηκε

Μια σημαντική πτυχή, που έδινε το στίγμα των αποφάσεων που θα ακολουθούσαν, είναι πως η Κομισιόν διαπίστωνε ότι η Cyprus Airways δεν πραγματοποίησε τις απαραίτητες προσαρμογές για να αποφύγει τις επιπτώσεις της επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης στην οποία περιήλθε η Ελλάδα, την οποία χαρακτήριζε ως παραδοσιακό προορισμό. Σε αντίθεση, η εταιρεία διεύρυνε τις εγχώριες πτήσεις στην Ελλάδα την περίοδο 2011-2013 και, επομένως, αύξησε συνειδητά την έκθεσή της στην ελληνική αγορά.

Το απαισιόδοξο σενάριο αντανακλά μόνο τη μείωση των εσόδων και προϋποθέτει ζημιές προ τόκων και φόρων ύψους 0,3 εκατομμυρίων ευρώ για το 2014, μηδενικά αποτελέσματα για το 2015 και κέρδη ύψους 0,3 εκατομμυρίων για το 2016 και το 2017.

Οι κυπριακές Αρχές προέβαλλαν το επιχείρημα ότι τα περισσότερα μέτρα θα έχουν ήδη εφαρμοστεί το 2013 και το 2014 και ότι η εταιρεία θα επιστρέψει στην κερδοφορία το 2015 και θα ανακτήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της μέχρι το 2017, ακόμη και σύμφωνα με το απαισιόδοξο σενάριο. Κατά τη γνώμη τους, μια περίοδος αναδιάρθρωσης διάρκειας 5-6 χρόνων είναι σύμφωνη με την πρακτική της Επιτροπής.

Απομακρυσμένη Κύπρος

ΟΙ κυπριακές Αρχές υποστήριζαν σθεναρά τη σημασία των αεροπορικών μεταφορών για την κυπριακή οικονομία, καθώς και τις επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης πτώχευσης της Cyprus Airways στην οικονομία του νησιού σε όρους απώλειας εισοδήματος και θέσεων εργασίας στον τουριστικό τομέα. Επιπλέον, λόγω της μεγάλης εποχικότητας της αγοράς, θεωρούν ότι, χωρίς τη Cyprus Airways, το νησί δεν θα συνδέεται με σημαντικούς προορισμούς κατά τους χειμερινούς μήνες.

Υποστηρίζουν ότι υπάρχουν «εξαιρετικές και απρόβλεπτες περιστάσεις για τις οποίες δεν είναι υπεύθυνη η εταιρεία», που επιτρέπουν τη λήψη πρόσθετης ενίσχυσης αναδιάρθρωσης από τη Cyprus Airways. Οι εξαιρετικές και απρόβλεπτες περιστάσεις απαριθμούνται ως εξής:

* Η επίδραση της ελληνικής και της κυπριακής κρίσης ως απρόβλεπτες περιστάσεις. Για να τεκμηριώσουν το επιχείρημά τους, οι Αρχές υπέβαλαν στοιχεία που δείχνουν ότι σημειώθηκε πτώση 3% στον αριθμό των επιβατών από την Ελλάδα σε σύγκριση με το 2008, ενώ υπήρξε σημαντική μείωση της μέσης τιμής εισιτηρίου για τους ελληνικούς προορισμούς (μέση τιμή 80 ευρώ περίπου το 2008 έναντι 50 ευρώ το 2012).

* Η απαγόρευση που έχει επιβάλει η Τουρκία στις πτήσεις κυπριακών αεροσκαφών στον εναέριο χώρο της από το 1974. Η απαγόρευση επηρεάζει κυρίως πτήσεις από την Κύπρο προς τις σημαντικές αγορές της Ρωσίας (αυξάνοντας τη διάρκεια της πτήσης) και της Ουκρανίας, Αρμενίας και Ρουμανίας (καθιστώντας τις πτήσεις μη ανταγωνιστικές).

* Η λειτουργία «παράνομου» αεροδρομίου στην κατεχόμενη Κύπρο, το οποίο υποτίθεται ότι χρησιμοποιούν οι τουρκικές αεροπορικές εταιρείες για τη μεταφορά τουριστών από ευρωπαϊκούς προορισμούς στην Κύπρο.

Οι οικονομικές ενισχύσεις προς τις Κυπριακές Αερογραμμές

* Το 2005, η Cyprus Airways έλαβε ενίσχυση διάσωσης ύψους 30 εκατομμυρίων κυπριακών λιρών (51 εκατομμυρίων ευρώ).

* Το 2007 επωφελήθηκε ορισμένων μέτρων αναδιάρθρωσης που περιελάμβαναν δάνεια ύψους 55 εκατομμυρίων κυπριακών λιρών (96 εκατομμυρίων ευρώ).

* Δάνειο 45 εκατομμυρίων κυπριακών λιρών (78 εκατομμυρίων ευρώ) χορηγήθηκε με την εγγύηση του Δημοσίου για την αύξηση κεφαλαίου ύψους 14 εκατομμυρίων κυπριακών λιρών (24 εκατομμυρίων ευρώ), στην οποία συμμετείχαν το Δημόσιο και ιδιώτες μέτοχοι επί ίσοις όροις.

* Τον Σεπτέμβριο του 2007, η Επιτροπή ενέκρινε πακέτο ενίσχυσης αναδιάρθρωσης ύψους 95 εκατ. ευρώ υπέρ των Κυπριακών Αερογραμμών.

* Την περίοδο Σεπτεμβρίου 2012 - Δεκεμβρίου 2012, το Δημόσιο εκταμίευσε 31,3 εκατομμύρια ευρώ στη Cyprus Airways υπό τη μορφή «προκαταβολών». Το ποσό αυτό αποτέλεσε τη συμμετοχή του Δημοσίου στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου συνολικού ύψους 45 εκατομμυρίων ευρώ. Τελικά, οι ιδιώτες μέτοχοι συνεισέφεραν μόνο 106.000 ευρώ και, έτσι, το μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας αυξήθηκε μόλις κατά 31,4 εκατομμύρια ευρώ. Η συμμετοχή του δημοσίου ως μετόχου στη Cyprus Airways αυξήθηκε ανάλογα.

* Τον Δεκέμβριο 2012, η Κύπρος κοινοποίησε στην Επιτροπή ενίσχυση διάσωσης ύψους 73 εκατομμυρίων ευρώ υπέρ της εταιρείας. Ορισμένες δόσεις του δανείου που ανέρχονται συνολικά σε 34,5 εκατ. ευρώ καταβλήθηκαν, κατά παράβαση της υποχρέωσης της Κύπρου, να αναμένει το αποτέλεσμα του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων από την Επιτροπή.

* Τον Οκτώβριο 2013, η Κύπρος κοινοποίησε στην Επιτροπή πακέτο ενίσχυσης ύψους 102,9 εκατομμυρίων ευρώ για την αναδιάρθρωση των Κυπριακών Αερογραμμών. Στη δέσμη μέτρων υπήρχε πρόνοια για εισφορά κεφαλαίου ύψους 31,3 εκατ. ευρώ, κεφαλαιοποίηση του χρέους ύψους 63 εκατ. ευρώ και 8,6 εκατ. ευρώ για την κάλυψη του ελλείμματος του Tαμείου Προνοίας.

* Η εταιρεία λαμβάνει ετήσια αποζημίωση για τις ζημίες που υφίσταται λόγω της απαγόρευσης που έχει επιβάλει η Τουρκία στις πτήσεις κυπριακών αεροσκαφών πάνω από τον εναέριο χώρο της. Η αποζημίωση βασίζεται σε καθεστώς ενισχύσεων.

Το Ταμείο Προνοίας

Τον Οκτώβριο 2013, η Κύπρος κοινοποίησε στην Επιτροπή πακέτο ενίσχυσης 102,9 εκατομμυρίων ευρώ για την αναδιάρθρωση των Κυπριακών Αερογραμμών. Στη δέσμη των μέτρων συμπεριλαμβάνονταν και 8,6 εκατ. ευρώ για την κάλυψη του ελλείμματος του Ταμείου Προνοίας.

Το Ταμείο της Cyprus Airways για τους εργαζομένους που εδρεύουν στην Κύπρο (με την εξαίρεση των πιλότων), είναι ένα σύστημα καθορισμένων παροχών, το οποίο καλύπτεται μέσω των εισφορών των εργαζομένων και της εταιρείας.

Το συνολικό ποσό που έχει διατεθεί στο Ταμείο, σύμφωνα με τα συμβατικά δικαιώματα του προσωπικού, είναι στη διάθεση της Εταιρείας. Επίσης, η εταιρεία εγγυάται την αγοραστική δύναμη του Ταμείου.

Το Ταμείο παρουσίασε κακές αποδόσεις και αντιμετωπίζει σημαντικό έλλειμμα, το οποίο, όπως υπολογίστηκε την 1η Ιανουαρίου 2013, ανέρχεται σε 12 εκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με την αρχή της συνεχιζόμενης δραστηριότητας (με την υπόθεση ότι η Cyprus Airways θα συνεχίσει να λειτουργεί) ή σε 14,9 εκατομμύρια ευρώ σε περίπτωση που θα διακοπεί η δραστηριότητα.

Το κυπριακό Δημόσιο θα καλύψει 8,6 εκατομμύρια ευρώ του ελλείμματος του Ταμείου σύμφωνα με την αρχή της συνεχιζόμενης δραστηριότητας, ενώ το υπόλοιπο ποσό θα καλυφθεί μέσω συναλλαγών με ακίνητα.