Mεγαλοπρεπής εορτασμός των Θεοφανίων σε όλη την Κύπρο
Επίκεντρο των εορτασμών θα είναι φέτος η Πάφος, όπου θα παραστεί ο Αρχιεπίσκοπος

Με μεγαλοπρέπεια οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί αναμένεται ότι θα γιορτάσουν και σήμερα την ημέρα των Θεοφανίων σε ολόκληρη την Κύπρο, αφού για δεύτερη φορά μετά την τουρκική εισβολή θα τελεστεί θεία λειτουργία και θα γίνει ο καθαγιασμός των υδάτων και στα κατεχόμενα. Επίκεντρο των εορτασμών θα αποτελέσει μετά από πολλά χρόνια η Λευκωσία και δη ο ιερός ναός Της του Θεού Σοφίας στον Στρόβολο, όπου ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος θα προστεί της αρχιερατικής Θείας Λειτουργίας και ακολούθως θα τελέσει τον Μέγα Αγιασμό.

Η γιορτή των Θεοφανίων θα τιμηθεί σήμερα και στην εκκλησία της κατεχόμενης κοινότητας της χερσονήσου των Αγίων και μαρτύρων της Καρπασίας, όπου ο Επίσκοπος Καρπασίας και Πρόεδρος Αιγιαλούσης Χριστοφόρος θα προστεί της Θείας Λειτουργίας στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας Αιγιαλούσης και στη συνέχεια του Αγιασμού των Υδάτων, στον κόλπο της βυζαντινής εκκλησίας του Αγίου Θέρισσου.

Στις άλλες επαρχίες
Στην επαρχία Λάρνακας επίκεντρο των εορτασμών θα αποτελέσει ο ιερός ναός Αγίου Λαζάρου, όπου θα τελεστεί αρχιερατική Θεία Λειτουργία και ο Μεγάλος Αγιασμός, από τον Μητροπολίτη Κιτίου Χρυσόστομο. Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας θα γίνει πομπή προς τη μεγάλη αποβάθρα, για την καθιερωμένη κατάδυση του Τιμίου Σταυρού. Στην επαρχία Πάφου, επίκεντρο των εορτασμών θα αποτελέσει ο ιερός ναός Αγίων Αναργύρων στην Κάτω Πάφο, όπου της Θείας Λειτουργίας θα προστεί ο Μητροπολίτης Πάφου Γεώργιος, ο οποίος στη συνέχεια θα προστεί της πομπής προς το λιμανάκι της Κάτω Πάφου, για να γίνει η τελετή του καθαγιασμού των υδάτων.

Επίσης, ο Μητροπολίτης Κωνσταντίας και Αμμοχώστου Βασίλειος θα προστεί της Θείας Λειτουργίας των Θεοφανίων και της Ακολουθίας του Μεγάλου Αγιασμού των Θεοφανίων στον ιερό ναό Παναγίας στην Αγία Νάπα. Ακολούθως, θα ηγηθεί πομπής προς το λιμανάκι της πόλης και θα τελέσει τον καθαγιασμό των υδάτων. Στην Μητροπολιτική περιφέρεια Μόρφου στο επίκεντρο των εορτασμών θα βρεθεί ο ιερός ναός Αγίας Μαρίνης στην Ευρύχου, όπου ο Μητροπολίτης Μόρφου θα προστεί της Θείας Λειτουργίας και στη συνέχεια θα τελέσει τον αγιασμό των υδάτων στον ποταμό Καρκώτη.

Από τις αρχαιότερες γιορτές
Σημειώνεται πως σήμερα η Εκκλησία μας γιορτάζει μιαν από τις αρχαιότερες και σημαντικότερες γιορτές της, τη φανέρωση της Αγίας Τριάδας κατά τη βάφτιση του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο (ή Βαπτιστή). Θεοφάνια, Φώτα ή Επιφάνεια, χαρούμενα, θριαμβευτικά και ελπιδοφόρα, κλείνουν το Δωδεκαήμερο, που «άνοιξε» την παραμονή των Χριστουγέννων. Στα πρώτα χριστιανικά χρόνια η γιορτή αυτή κάλυπτε μαζί τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά. Το όνομα της εορτής προκύπτει από τη φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας που, σύμφωνα με τις Γραφές, συνέβη κατά τη βάπτιση του Ιησού. Στις δυτικές Εκκλησίες, τα Θεοφάνια είναι περισσότερο συνδεδεμένα με την προσέλευση και την προσκύνηση των τριών μάγων στη Φάτνη της Γέννησης του Ιησού.

Ούτος εστί ο Υιός του Θεού
ΟΤΑΝ ο Ιησούς έγινε 30 ετών βαπτίστηκε στον Ιορδάνη ποταμό από τον Ιωάννη, που ήταν έξι μήνες μεγαλύτερός του και ασκήτευε στην έρημο, κηρύσσοντας το βάπτισμα της μετανοίας. Τη στιγμή της Βάπτισης, κατέβηκε από τον ουρανό το Άγιο Πνεύμα υπό μορφή περιστεράς στον Ιησού και ταυτόχρονα ακούστηκε φωνή εξ ουρανού, που έλεγε: «Ούτος εστί ο Υιός του Θεού ο αγαπητός, διά του οποίου ευδόκησε ο Θεός να σώσει τους αμαρτωλούς». Το γεγονός αυτό έχουν καταγράψει οι τρεις από τους τέσσερεις Ευαγγελιστές, ο Μάρκος, ο Ματθαίος και ο Λουκάς. Αυτή δε είναι η πρώτη και μοναδική εμφάνιση στη Γη της Αγίας Τριάδας, σύμφωνα με τις Γραφές.

Το πότε καθιερώθηκε να εορτάζονται τα Θεοφάνια δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς αναφέρει ότι κάποιοι αιρετικοί Γνωστικοί γιόρταζαν από τις αρχές του δεύτερου αιώνα τη Βάπτιση του Ιησού, κατ' άλλους στις 6 Ιανουαρίου και κατ' άλλους στις 10 Ιανουαρίου. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος παραδέχεται και περιγράφει την εορτή ως αρχαία πανήγυρη στην Αντιόχεια τη Μεγάλη και ότι από εκεί την παρέλαβαν οι Γνωστικοί. Κατά τον τέταρτο αιώνα, τα Θεοφάνια γιορτάζονται πλέον με λαμπρότητα σε όλη την Εκκλησία ως εορτή του φωτισμού της ανθρωπότητας διά του Αγίου Βαπτίσματος, απ' όπου και το όνομα «Τα Φώτα» ή εορτή «των Φώτων».

Έθιμα με παραλλαγές
Τα έθιμα της ημέρας τελειώνουν αργά το βράδυ, καθώς τα μεσάνυχτα πιστεύεται ότι ανοίγουν οι ουρανοί. Την ώρα εκείνη, λέει η παράδοση, όποιος ευχηθεί κάτι με όλη του την καρδιά, θα πραγματοποιηθεί.
Στην Κύπρο και σε όλη την Ελλάδα αναβιώνουν έθιμα και παραδόσεις σχετικά με τα Φώτα, καθώς γιορτάζεται όχι μόνο ο διωγμός των καλικαντζάρων αλλά και η βάφτιση του Χριστού. Ωστόσο, εκτός από τον αγιασμό των υδάτων, κάθε περιοχή διατηρεί τα δικά της, ιδιαίτερα έθιμα. Το πιο κοινό έθιμο όλων των περιοχών είναι η ψαλμωδία από τα παιδιά κατά την παραμονή της εορτής σε πολλές παραλλαγές. Οι περισσότερες αρχίζουν με τους στίχους: «Σήμερα είν' τα Φώτα και ο φωτισμός / και χαρά μεγάλη και αγιασμός…».

Στην Κύπρο
Την παραμονή των Φώτων όλες οι νοικοκυρές έκαναν ξεροτήγανα και έριχναν μερικά στη στέγη του σπιτιού για να φάνε οι καλικάντζαροι. Έριχναν επίσης και μερικά λουκάνικα, γιατί τα αγαπούσαν και τα ζητούσαν οι καλικάντζαροι, λέγοντας τη φράση: Τιτσίν, τιτσίν λουκάνικον, κομμάτιν ξεροτήανον, να φάμεν τζιαι να φύουμεν». Ανήμερα των Φώτων τα παιδιά γύριζαν στις γειτονιές και στους συγγενείς τους και τους τραγουδούσαν: «Καλημέρα και τα Φώτα και την Πουλουστρίνα πρώτα», ώστε να τους πλουμίσουν (να τους δώσουν δηλαδή χρήματα).

Στη Μακεδονία
Ειδικά η Μακεδονία είναι τόσο πλούσια σε έθιμα, που σχεδόν κάθε περιοχή της έχει ξεχωριστό τρόπο εορτασμού των Θεοφανίων. Μπαμπούγερα, Αράπηδες και Φωταράδες είναι μερικά μόνο από τα έθιμα που τηρούνται στη βόρεια Ελλάδα κι έχουν τις ρίζες τους στη διονυσιακή λατρεία.

Φωταράδες
Σύμφωνα με αυτό το έθιμο, ένας άνδρας, ο «βασιλιάς», ο οποίος φοράει το ταλαγάνι και είναι φορτωμένος με κουδούνια, ανοίγει τον χορό ακολουθούμενος από τους φωταράδες, που κρατούν ξύλινα σπαθιά για να χτυπήσουν οποιοδήποτε προσπαθήσει να πάρει το λουκάνικο που στήνεται στη μέση του χωριού. Το συγκεκριμένο έθιμο αναβιώνει σε κάποια χωριά της Χαλκιδικής.

Καμήλα
Στη Γαλάτιστα Χαλκιδικής για να γιορτάσουν τον αγιασμό των υδάτων στολίζουν μια καμήλα. Έξι άνδρες μπαίνουν κάτω από το ομοίωμα της καμήλας και βαδίζουν ρυθμικά -ή χορεύουν- κουνώντας κουδούνια και τραγουδώντας.

Το συγκεκριμένο έθιμο έχει ξεκινήσει από ένα πραγματικό περιστατικό, την απαγωγή μιας κοπέλας στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο αγαπημένος της για να την πάρει πίσω έστησε για αντιπερισπασμό ένα γλέντι και έφτιαξε ένα ομοίωμα καμήλας, κάτω από το οποίο κρύφτηκε ο ίδιος και οι φίλοι του, μπήκαν στο σπίτι των απαγωγέων και πήραν πίσω την κοπέλα.

Αράπηδες
Οι αράπηδες είναι ένα έθιμο που αναβιώνει σε χωριά της Καβάλας και της Δράμας. Σύμφωνα με την παράδοση, οι αράπηδες ήταν άνδρες που πολέμησαν στο πλευρό του Μεγαλέξανδρου και με τους αλαλαγμούς τους κατάφεραν να διώξουν τους ελέφαντες των Ινδών αντιπάλων. Ακολουθώντας αυτή την παράδοση, οι σύγχρονοι αράπηδες ντύνονται με προβιές, ζώνονται κουδούνια και διώχνουν τους καλικάντζαρους και τα κακά πνεύματα από το χωριό, με τον ίδιο τρόπο που οι πρόγονοί τους έδιωξαν τους ελέφαντες.

Μπαμπούγερα
Τα μπαμπούγερα είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα έθιμα κάποιων χωριών της Δράμας. Το έθιμο ξεκινά από την παραμονή των Φώτων, όταν οι γυναίκες παίρνουν στάχτη και τη σκορπίζουν με το δεξί χέρι γύρω από το σπίτι, προφέροντας ξορκιστικές λέξεις για να φύγουν τα «καλακάντζουρα». Ανήμερα τα Φώτα και μετά τον αγιασμό των υδάτων, τα μπαμπούγερα συγκεντρώνονται έξω από την εκκλησία, φορώντας προβιές ζώων και κρατώντας ένα σακούλι -θεωρητικά- γεμάτο με στάχτη, για να χτυπούν όσους συναντούν και να φοβερίζουν τα «καλακάντζουρα».

Ραγκουτσάρια
Στην Καστοριά ανήμερα των Θεοφανίων αναβιώνουν τα ραγκουτσάρια. Οι κάτοικοι μεταμφιέζονται και φορούν απαραιτήτως μάσκες που έχουν συμβολικό χαρακτήρα, αφού η όψη τους είναι τρομακτική, αποσκοπώντας στο να ξορκίσουν το κακό από την πόλη. Οι μασκαράδες έχουν τη συνήθεια να ζητιανεύουν από τον κόσμο την ανταμοιβή τους, επειδή διώχνουν τα κακά πνεύματα. Το ίδιο έθιμο αναβιώνει και σε χωριά της Δράμας με το όνομα ροκατζάρια. Οι κάτοικοι φορούν τρομακτικές μάσκες και κάνοντας εκκωφαντικούς θορύβους, με τα κουδούνια που φέρουν, περιφέρονται στους δρόμους.