Οι νέοι έχουν μπουχτίσει τον ξύλινο λόγο, τονίζει ο 30χρονος κοινωνιολόγος

Νεκτάριος Παρτασίδης: «Όταν σου λέει ο Άγγλος, “are you an idiot;”, εννοεί ότι είσαι ανόητος και βλάκας, επειδή δεν λειτουργείς στο πλαίσιο της κοινωνικής αλληλεγγύης»

ΟΙ ΝΕΟΙ νιώθουν ότι είναι ξένοι στην κοινωνία. Στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, διαπιστώνω την απογοήτευση των φοιτητών, που μου λένε συχνά «ξέρεις, κύριε, δεν νιώθω ότι ανήκω σ’ αυτό τον τόπο...

Γνώρισα τον 30χρονο κοινωνιολόγο από τη Λεμεσό, Νεκτάριο Παρτασίδη, στις αρχές του προηγούμενου μήνα, όταν ως Αναπληρωτής Πρόεδρος του Συνδέσμου Κοινωνιολόγων Κύπρου, ηγήθηκε αντιπροσωπίας του Συνδέσμου, που συμμετείχε στη συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας (στις 2 Δεκεμβρίου 2014), με θέμα συζήτησης την ανάγκη δημιουργίας καταλόγων διοριστέων καθηγητών Μέσης Εκπαίδευσης, στις ειδικότητες των Πολιτικών Επιστημών και Κοινωνιολογίας.

Μου έκανε εντύπωση το βάθος της επιστημονικής του γνώσης για το αντικείμενο της ειδικότητάς του, αλλά και το πάθος του στην προσπάθεια για την ένταξη των κοινωνιολόγων στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Η συνομιλία μας στο πλαίσιο της συνέντευξης δεν ξεκίνησε από το ζήτημα αυτό, αλλά από τα βασικά προσωπικά δεδομένα του, στην παρούσα φάση της ζωής του, όπως το γεγονός ότι διδάσκει προπτυχιακά μαθήματα ως βοηθός διδασκαλίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, ενώ ταυτόχρονα μελετά για το διδακτορικό του. Και ενώ εκδίδει πολύ σύντομα, από τις Εκδόσεις «Αφή», την πρώτη ποιητική του συλλογή, με τίτλο «Το μετρό που φεύγει».

Ζήτημα πολιτισμικής παραδοσιαρχίας…

Ο Νεκτάριος είναι μοναχοπαίδι και ανύπαντρος, ζει με τη μητέρα του, ενώ καθοριστικός σταθμός στη ζωή του υπήρξε ο θάνατος του πατέρα του, όταν ήταν έφηβος 14 χρόνων και φοιτούσε στο Γυμνάσιο Αγίου Αντωνίου Λεμεσού.

«Θα μπορούσα να πω ότι δεν βρήκα τον… χρόνο να σκεφτώ τον γάμο», μου είπε χαμογελώντας. «Αυτό λέω στους φίλους μου, που με ρωτούν - να κάνω το διδακτορικό μου και βλέπουμε. Όταν σου λένε “πρέπει να παντρευτείς”, ρώτησέ τους, “γιατί πρέπει να παντρευτώ;”. Δεν θα ξέρουν τι να απαντήσουν. Αυτό έχει μια δόση πολιτισμικής παραδοσιαρχίας…“Πρέπει” να κάνεις κάτι, επειδή έτσι συμβαίνει…Αλλά τώρα έχω κι ένα Σύνδεσμο να κουμαντάρω, που δεν είναι καθόλου εύκολο...».

Πώς προέκυψε ο Σύνδεσμος Κοινωνιολόγων Κύπρου;

Ποτέ στη ζωή μου δεν επιδίωξα θέσεις και αξιώματα. Αλλά πάντα πίστευα στις δυνάμεις μου - όχι βέβαια από εγωισμό. Ένας άνθρωπος που μπορεί να χειριστεί καταστάσεις και όχι να είναι διεκπεραιωτής και γραφειοκράτης, μπορεί να ηγηθεί και να χαράξει πορεία. Πάντως, είμαι τυχερός, γιατί το Διοικητικό Συμβούλιο του Συνδέσμου με βοηθά πολύ στην προώθηση των ζητημάτων που μας αφορούν.

Δουλειά και σπουδές ταυτόχρονα

Η επιλογή της κοινωνιολογίας ήταν αποτέλεσμα των βιωμάτων σου;

Σε μεγάλο βαθμό ναι - αλλά όχι μόνο γι’ αυτό. Επειδή μου άρεσε να φιλοσοφώ τα πράγματα, οδηγήθηκα στην κοινωνιολογία, που συνδυάζει θεωρία και πράξη, μια κατ’ εξοχήν εφαρμόσιμη επιστήμη, για τη θετική πρόοδο της κοινωνίας. Δεν είχα εύκολη ζωή, αφού στα 14 έχασα τον πατέρα μου και από τότε δούλευα πάντα, παράλληλα με τις γυμνασιακές, τις λυκειακές και τις πανεπιστημιακές σπουδές μου (με ρωτούσαν οι συμμαθητές μου γιατί αργούσα να πάω στο σχολείο κι άντε τώρα να εξηγείς ότι την προηγούμενη δούλευες…).

Για οκτώ χρόνια μετά τη στρατιωτική μου θητεία και μέχρι να πάρω το πτυχίο και το μεταπτυχιακό μου, εργάστηκα σε βιβλιοπωλείο στη Λεμεσό, γεγονός που με βοήθησε να εξοικειωθώ με τον κόσμο του βιβλίου και των εκδόσεων - μια εμπειρία που την έκανε καλύτερη η παρουσία του προϊσταμένου μου, που μου στάθηκε σαν δεύτερος πατέρας.

Όταν ο Άγγλος ρωτά «αre you an idiot;»

Ουσιαστικά πάλευες πάντα μόνος, έτσι δεν είναι;

Από πολύ νωρίς, βίωσα δύσκολες καταστάσεις…Το να είσαι μόνος, σημαίνει να σε πολεμούν…

Γιατί να πολεμούν ένα νεαρό που δεν απειλούσε κανένα;

Αν ήταν τηλεταινία, θα σου μιλούσα για την… κακία του κόσμου. Δεν είναι όμως έτσι τα πράγματα. Πιστεύω πολύ στην κοινωνική μόρφωση, που είναι αυτό που λέμε, το πανεπιστήμιο της ζωής. Έστω κι αν έχεις χίλια πτυχία, είναι άχρηστα, αν δεν μορφωθείς σε κοινωνικό επίπεδο και δεν διεισδύσεις βιωματικά, σε αυτό που λέγεται κοινωνική ζωή και κοινωνικές σχέσεις. Όταν οι άνθρωποι βλέπουν κάποιον ν’ αρχίζει να ανεβαίνει, αντιδρούν με περίεργους τρόπους…

Η κοινωνία μας δουλεύει ιδιόρρυθμα, με παθογένειες, ως απότοκο κάποιων ιστορικών απωθημένων, προερχόμενων από τις πολλές κατακτήσεις του νησιού, που δεν μας άφησαν ν’ αποκτήσουμε κοινωνική ιστορικότητα με βάθος. Αυτό οδήγησε στη διαμόρφωση της παθογένειας που λέγεται κοινωνική ιδιωτικότητα - μια κοινωνία ιδιωτών. Όταν σου λέει ο Άγγλος «are you an idiot;», εννοεί ότι είσαι ανόητος και βλάκας, επειδή δεν λειτουργείς στο πλαίσιο της κοινωνικής αλληλεγγύης.

Κι αυτό μάς φέρνει στη σημερινή κρίση…

Η οποία είναι πολυεπίπεδη - όχι μόνο οικονομική, αλλά και πολιτική, κοινωνική, πολιτισμική. Δεν πρόκειται για κρίση αξιών, όπως πολλοί το διατυπώνουν. Προέρχεται από το ότι δεν μπορέσαμε να λειτουργήσουμε σε πλαίσια κοινωνικότητας, γιατί μας λείπει η κοινωνική ιστορικότητα, η οργανική αλληλεγγύη μεταξύ μας.

Προέρχεται από τη συμπεριφορά μας ως ιδιωτών, από την επικράτηση της καθημερινής πρακτικής «ο θάνατός σου, η ζωή μου». Αυτό συνεπάγεται και μια έλλειψη καλλιέργειας - όχι με την έννοια της εκπαίδευσης, αλλά της παιδείας. Είναι μια παθογένεια συστημική, που χρειάζεται ανάταξη. Μπορούν να γίνουν αλλαγές προς το καλύτερο, αλλά θα γίνουν σταδιακά και μόνο όταν υπάρχει θέληση.

Το ανολοκλήρωτο κυπριακό κράτος

Θεωρείς απαραίτητη την πολιτική βούληση, για μια καλύτερη αλλαγή;

Και όχι μόνο. Η μεταπτυχιακή μου διατριβή είχε τίτλο «Ανολοκλήρωτο κράτος και παγκόσμιο σύστημα». Έχουμε μια στρεβλωμένη κοινωνική οργάνωση και ως κράτος δεν μπορούμε να εξασκήσουμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα, με ατράνταχτη απόδειξη, την υπόθεση Μπαρμπαρός. Έχουμε τέσσερεις ζώνες κυριαρχίας στην Κύπρο - την Κυπριακή Δημοκρατία, τη Νεκρή Ζώνη, τις Βρετανικές Βάσεις και το καθεστώς ημικατοχής. Πώς μπορεί ένα τέτοιο κράτος να λειτουργήσει με βάση ένα σύνταγμα εξ ορισμού προβληματικό, αφού ήταν δοτό; Μόνο όταν υπάρξει μια πραγματική λειτουργική λύση στο Κυπριακό, θα μπορέσει το κράτος να λειτουργήσει.

Βλέπεις να υπάρχει τέτοια δυνατότητα σήμερα;

Είναι δύσκολο, γιατί έχουμε πολυεπίπεδες παθογένειες. Εκείνο που με προβληματίζει, προσωπικά, είναι ότι δεν αντιλαμβάνονται οι αρμόδιοι το μέγεθος των κακών χειρισμών στο Κυπριακό και σε όλα τα επίπεδα. Αν δεν λυθεί το Κυπριακό, δεν θα παύσουν να υφίστανται αυτές οι παθογένειες και η γκρίζα ζώνη, μέσα στην οποία μπορεί να γεννηθούν και να εδραιωθούν καταστάσεις διαφθοράς και κακοδιοίκησης.

Δεν νιώθουν ότι ανήκουν εδώ

Η ψυχαναλύτρια Αγγελική Γιασεμίδου μού είπε, σε πρόσφατη συνέντευξη, ότι πολλοί νέοι έφυγαν από την Κύπρο, παραιτήθηκαν κοινωνικά ή αδιαφορούν για ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Συμφωνείς μαζί της;

Κι εγώ προσωπικά το έχω νιώσει. Επιπρόσθετα, ως κοινωνιολόγος, θεωρώ ότι οι νεότερες γενιές δεν νιώθουν να υπάρχουν συνεκτικοί δεσμοί με την τοπική κοινωνία. Νιώθουν ότι είναι ξένοι στην κοινωνία, με την κυριολεκτική σημασία της λέξης. Στο Πανεπιστήμιο Κύπρου διαπιστώνω την απογοήτευση των φοιτητών, που μου λένε συχνά «ξέρεις, κύριε, δεν νιώθω ότι ανήκω σ’ αυτό τον τόπο...». Είναι τρομερό να σου το λέει αυτό ένας νέος ή μια νέα 20, 22 ή 23 χρόνων.

Είναι οργισμένοι;

Δεν είναι οργισμένοι, είναι απογοητευμένοι και πικραμένοι, γιατί ο τόπος τους είναι στο επίπεδο μιας αναπτυσσόμενης χώρας της δεκαετίας 1930, ενώ θα μπορούσε να είναι στο επίπεδο μιας Ιαπωνίας, μιας Ελβετίας, μιας Σιγκαπούρης.

Νιώθουν ότι δεν ακούγεται η φωνή τους;

Και αυτό. Με βάση τα λεγόμενά τους, έχουν μπουχτίσει τον ξύλινο λόγο, από όλες τις πλευρές. Τον λόγο που δεν λέει τίποτε νέο, τίποτε διαφορετικό. Το μεγαλύτερο κοινωνικό πρόβλημα στην Κύπρο είναι η νοοτροπία μας κι αυτό πρέπει να διορθώσουμε. Η κοινωνία είναι επιφορτισμένη με μια κόπωση. Δεν κάνουμε διάλογο με τους νέους, τους υπαγορεύουμε. Όμως οι τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνίας είναι γι’ αυτούς ένα τεράστιο παράθυρο στις τέσσερεις γωνιές του κόσμου. Όταν βλέπουν να γίνονται τόσα πολλά σε άλλες χώρες και τη στασιμότητα στην Κύπρο, εννοείται ότι δεν τους αρέσει.

Πιστεύεις ότι θα βγει κάτι από την απογοήτευσή τους;

Ναι, αν προσπαθήσουμε, μέσα από τον διάλογο και την κοινωνική αλλαγή, μέσα από τη λύση του Κυπριακού και την απαλοιφή της οντότητας του ανολοκλήρωτου κράτους, μια νέα μορφή οργανωμένης συλλογικότητας, με οργανικές μορφές κοινωνικής συσχέτισης. Πρέπει να τελειώσει η μηχανική συσχέτιση «είναι φίλος μου, γιατί θα μου κάνει χάρη… αν όχι, δεν τον ξέρω». Πρέπει να λειτουργεί η οργανική συσχέτιση, που σημαίνει ότι σε εκτιμώ για εκείνο που είσαι σαν άνθρωπος και όχι γιατί θέλω να με βολέψεις κάπου. Πρέπει δηλαδή να απαλλαγούμε από το ρουσφέτι, τις πελατειακές σχέσεις και την ευνοιοκρατία.

Οι «παραλυτικοί πολίτες» του σχολείου

Ο ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ Κοινωνιολόγων Κύπρου επιμένει ότι μαθήματα, όπως η Κοινωνιολογία και η Πολιτική Αγωγή, πρέπει να διδάσκονται από κοινωνιολόγους, που είναι οι αρμόδιοι ειδήμονες και όχι από φιλολόγους. «Το ότι οι κοινωνιολόγοι διεκδικούμε να μπούμε στα σχολεία, δεν το κάνουμε από καπρίτσιο», μου είπε ο Νεκτάριος Παρτασίδης, υπενθυμίζοντάς μου άρθρο που έγραψε για το ζήτημα αυτό. Να σχετικό απόσπασμα:
«Υπογραμμίζω ότι δεν βρισκόμαστε σε ρήξη με κανένα επαγγελματικό κλάδο και ότι η εργοδότηση των κοινωνιολόγων δεν συνάδει με αυτοσκοπό.

Διεκδικούμε το αυτονόητο. Δηλαδή αναγνώριση της Κοινωνιολογίας στην Κύπρο, όπως συμβαίνει ανά την υφήλιο (π.χ. ΗΠΑ, Γαλλία, Ελλάδα, Μ. Βρετανία, Αυστραλία, Σκανδιναβία, κ.λπ.). Η Κοινωνιολογία είναι η επιστήμη της συστηματικής μελέτης των ανθρώπινων κοινωνιών, των κοινωνικών σχέσεων, των κοινωνικών φαινομένων και των κοινωνικών προβλημάτων. Μεθοδολογικά συστήνει μια "ασυγύριστη" επιστημολογία, όμως ακριβώς σε τούτο έγκειται η αυτοδυναμία της.

Μέσω πληθώρας επιστημονικών εργαλείων, όπως η κοινωνική έρευνα, παρατήρηση, καταγραφή και ανάλυση δεδομένων, συνθέτει εφαρμόσιμες λύσεις με πρακτικό αντίκρισμα. Είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση της κοινωνικής πραγματικότητας, των αλλαγών που επισυμβαίνουν και της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε ευρύ φάσμα από κοινωνικά περιβάλλοντα, του σχολείου μη εξαιρουμένου.

Το σύγχρονο σχολικό περιβάλλον στην Κύπρο, βάσει διεθνών ερευνών που διαφαίνονται και σε ανακοινώσεις Τύπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάθε άλλο παρά σύγχρονο μπορεί να χαρακτηριστεί για την Κύπρο. Μάλλον είναι ελλειμματικό, ακόμη και όσον αφορά την καλλιέργεια γλωσσικών δεξιοτήτων.

»Δυστυχώς το σημερινό σχολικό περιβάλλον, φαίνεται να διαπλάθει "παραλυτικούς πολίτες", οι οποίοι κατά κανόνα συμπεριφέρονται χρησιμοθηρικά σε όλα τα επίπεδα, ενώ φαίνεται να "στηρίζονται σε δεκανίκια" και μετά το στάδιο της ενηλικίωσης.

Δεν ενσαρκώνει την προσωπική μάθηση, την ολιστική μόρφωση, έτσι που να εμπεδώνει στάσεις περιβαλλοντικής ευαισθησίας, κοινωνικής συνείδησης και αλληλεγγύης, διαπολιτισμικά κριτήρια και αποδοχή της διαφορετικότητας, υπεύθυνη ελευθερία ατομικών επιλογών και αποφάσεις ώριμων πολιτών. Συνεπώς, κανείς δεν έχει το δικαίωμα να κατηγορήσει τις νέες γενιές ότι δεν διαθέτουν ικανότητες κοινωνικής ανακλαστικότητας, απέναντι σε περιστάσεις και προκλήσεις της κοινωνικής ζωής.

Εκ των πραγμάτων, η παιδεία που λαμβάνουν, τους αποστερεί την ανάπτυξη πολυδιάστατης κριτικής σκέψης. Έτσι σε συνδυασμό με συστημικά αίτια, τα κοινωνικά προβλήματα τείνουν να αυξάνονται (π.χ. χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών, μονογονεϊκές οικογένειες, παιδεραστία, διαφθορά, φτώχια, διακρίσεις, κ.λπ.), με επιμέρους ζημιογόνες επιπτώσεις για την τοπική κοινωνία. Πρέπει όμως να γίνει κατανοητό πως τούτες οι στρεβλώσεις δεν μπορούν να επιλυθούν με εξωραϊσμένα λογοτεχνήματα και αυθαίρετη, δήθεν, πολυπραγμοσύνη.

»Το σημερινό αναχρονιστικό σχολικό περιβάλλον επιβάλλεται να καταστεί πρόχωμα πρόληψης αρνητικών κοινωνικών φαινομένων. Με βάση τα υφιστάμενα Σχέδια Υπηρεσίας, οι Κοινωνιολόγοι θα έπρεπε -και επιβάλλεται- να συμπεριληφθούν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στην οποία η Κοινωνιολογία να καταστεί υποχρεωτικό μάθημα, με αναθεώρηση των λεγόμενων ωρολόγιων και αναλυτικών προγραμμάτων, όπως συμβαίνει και στην Ελλάδα. Έπειτα μπορούν να διαδραματίσουν καταλυτικό ρόλο, χωρίς να περιορίζονται στην απλή διδασκαλία σε σχολικές αίθουσες, αλλά να έχουν και θεσμική ευχέρεια δράσης.

Τούτο, μεταξύ άλλων, ενδεικτικά μπορεί να μεταφραστεί σε διενέργεια στατιστικών ερευνών και μελετών για:

α) διοργάνωση ανοικτών συζητήσεων, διαλέξεων, βιωματικών εργαστηρίων, ημερίδων και συνεδρίων εντός του σχολικού περιβάλλοντος,

β) δημιουργία συχνοτήτων επικοινωνίας και επίλυσης προβληματικών σχέσεων μεταξύ μαθητών/τριών, γονέων και εκπαιδευτικών,

γ) παιδαγωγική και συμβουλευτική προσέγγιση για τους μαθητές/μαθήτριες όσον αφορά προσωπικά και άλλα προβλήματα,

δ) αποτελεσματικότερους τρόπους διδασκαλίας,

ε) κατάρτιση τεκμηριωμένων εισηγήσεων για τη σύσταση μηχανισμών εντοπισμού και άμεσης αποκατάστασης προβλημάτων ή άλλων δομικο-θεσμικών δυσλειτουργιών, που ανακύπτουν στο σύστημα εκπαίδευσης γενικότερα».