Η ηλικία όπως την αισθανόμαστε - Γερνούμε όταν το αποφασίσουμε

Μπορούμε να δούμε τις νέες πραγματικότητες, να προσαρμοστούμε σ’ αυτές, να βάλουμε νέους στόχους βασισμένους στις νέες μας δυνατότητες και ικανότητες, για να αλλάξουμε τη συναισθηματική μας διάθεση

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΜΕ φόβο για το πέρασμα του χρόνου, όχι τόσο αυτού που έφυγε αλλά αυτού που πιθανόν μας απομένει

Η ηλικία μας έχει άμεση σχέση με τον χρόνο και αυτός έχει αρχή και τέλος. Είναι, λοιπόν, πολύ φυσικό όλοι μας να αντιμετωπίζουμε φόβο για το πέρασμα του χρόνου, όχι τόσο αυτού που έφυγε αλλά αυτού που πιθανόν μας απομένει, δηλαδή μέχρι το τέλος της ύπαρξής μας. Η βιολογική μας ηλικία καθορίζεται από την γενέθλιο ημέρα μας και από την κατάσταση της υγείας μας και της πορείας της στη ζωή μας.

Η ψυχολογική αίσθηση της ηλικίας μας καθορίζεται με διαφορετικό τρόπο και δεν έχει σχέση με τη βιολογική μας. Το κάθε άτομο, ανάλογα με τις εμπειρίες και τα βιώματά του, τον τρόπο αντιμετώπισης της ζωής και των δυσκολιών της, την κατάσταση της υγείας του, νιώθει με διαφορετικό τρόπο τα χρόνια που μαζεύει στη ράχη του. Γεγονότα της ζωής αλλά και σημαντικές επέτειοι, όπως τα γενέθλια και η Πρωτοχρονιά, που σημαδεύουν την αλλαγή του χρόνου και άλλα, αναγκάζουν τον άνθρωπο να κάνει τον απολογισμό του και, ανάλογα με τον ψυχισμό και την ψυχολογική διάθεση του καθενός, καθορίζεται η ψυχολογική αίσθηση της ηλικίας του.

Γεγονότα-ορόσημα

Σημαντικά γεγονότα στη ζωή μας μάς δίνουν με διαφορετικό τρόπο το ψυχολογικό αίσθημα της ηλικίας μας. Η μετάβασή μας από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο γίνεται τότε όταν η συνειδητοποίηση του χρόνου είναι δύσκολη, μάλλον τότε υπάρχει η αναμονή της ενηλικίωσης και αντιμετωπίζεται από διαφορετική γωνία. Η κατάταξη στον στρατό είναι ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα στη ζωή του άντρα, ένας σταθμός για τον ίδιο αλλά και για τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, που συνειδητοποιούν πως τα χρόνια πέρασαν και έχουν πλέον στρατεύσιμο παιδί.

Για τα κορίτσια είναι η έναρξη πανεπιστημιακών σπουδών και ο πιθανός αποχωρισμός από το πατρικό σπίτι. Ο γάμος των παιδιών είναι επίσης ένας πολύ σημαντικός σταθμός στη ζωή των ίδιων, αλλά και των γονιών και της οικογένειας γενικότερα, αλλά ταυτόχρονα και απολογισμός του χρόνου που φεύγει. Το αίσθημα αυτό είναι πιο έντονο σε άτομα της τρίτης ηλικίας.

Ημερομηνίες-σύμβολα

Οι ονομαστικές γιορτές, τα γενέθλια, η συνταξιοδότηση αλλά και οι μέρες που αλλάζει ο χρόνος φέρνουν σε πολλούς ανθρώπους περίσκεψη. Σε μερικούς φέρνουν ικανοποίηση ή τις αντιμετωπίζουν με αδιαφορία, σε άλλους φέρνουν μελαγχολική διάθεση. Η υπεραπασχόληση με το τέλος της ύπαρξής μας οδηγεί μερικούς ανθρώπους στο να χάσουν την ουσία της ίδιας της ύπαρξής τους - να αδρανοποιηθούν, να μελαγχολήσουν και να απολέσουν την ενέργειά τους περιμένοντας με απάθεια το τέλος. Τουναντίον, άλλοι σε αρκετά μεγάλη ηλικία αναζητούν συνεχώς δράση, αναπτύσσουν ανθρώπινες σχέσεις και παραμένουν υπερδραστήριοι.

Ποιο κάνει τη διαφορά;

Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες και γεγονότα της ζωής που μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο σκέψης και αντιμετώπισης της ίδιας της ζωής μας. Όλοι αυτοί έχουν άμεση σχέση με το νόημα της ζωής και πώς ο καθένας το αντιλαμβάνεται και τι επενδύει σ’ αυτό. Όταν, για παράδειγμα, κάποιος βιώσει μια δυνατή απειλή για τη ζωή του, είτε πρόκειται για θέμα υγείας, ατυχήματος είτε πολέμου -όπως αυτά που ζήσαμε το 1974-, τότε η ζωή μπορεί να ιδωθεί από μια άλλη πιο αισιόδοξή της πλευρά.

Το κυνηγητό του πλούτου και της ικανοποίησης υλικών αγαθών και η υπεραπασχόληση με την εργασία περνούν σε δεύτερο μέρος και παραμένει η αναζήτηση άλλων τρόπων εκμετάλλευσης του προσωπικού χρόνου, για πιο δημιουργικές σχέσεις με τα μέλη της οικογένειας αλλά και με άλλους ανθρώπους, γίνεται αναζήτηση για νέες γνώσεις και γνωριμίες με νέους τόπους. Είναι εδώ που αναπτύσσεται και εφαρμόζεται η φιλανθρωπία και η ανθρώπινη αλληλεγγύη σε άλλους πιο ευάλωτους ανθρώπους. Αυτό που παρατηρείται είναι μια σημαντική μείωση του άγχους από τους διάφορους ρόλους που αναλάμβαναν μέχρι τώρα (πατέρας/μητέρα φροντιστής, νοικοκυρά, προστάτης) που οδηγεί στην αλλαγή και της συμπεριφοράς τους.

Ο φόβος του γήρατος

Ο φόβος του γήρατος μπορεί να προέλθει από την έλλειψη συνειδητής ή ασυνείδητης ικανοποίησης από τη μέχρι τώρα ενασχόληση του ανθρώπου, τη μη εκπλήρωση πόθων και ονείρων, αλλά και τη μη αποδοχή του ρόλου του από τα άτομα του οικογενειακού του περιβάλλοντος ή της κοινότητας όπου ζει. Αυτό ταυτόχρονα του μειώνει τα ποσοστά της αισιόδοξης ενατένισης προς το μέλλον και υπογραμμίζει τη μοναχικότητα του βίου που τον περιμένει.

Οι φόβοι αυτοί αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο από τον άντρα και τη γυναίκα και αυτό οφείλεται κυρίως στην ταυτότητα και τον ρόλο του ως πατέρα και μητέρας και από την σημασία που έδωσε ο καθένας στην εργασία και το επάγγελμά του για διαμόρφωση αυτής της ταυτότητας.

Αυτό έχει σημασία, γιατί η εν λόγω ταυτότητα υποχρεωτικά αλλάζει και διαμορφώνεται νέος οικογενειακός και κοινωνικός ρόλος, που απαιτεί νέες προσαρμοστικές δυνάμεις και σθένος. Ο άντρας έχει τον κοινωνικό ρόλο να εξασφαλίζει ασφάλεια για την οικογένεια, υλικά αγαθά και να προσφέρει συναίσθημα στη σύζυγο και στα παιδιά του και αργότερα στα εγγόνια. Η αλλαγή του ρόλου από πατέρα σε παππού τού αφαιρεί μέρος της δύναμής του, που προερχόταν από την προηγούμενη αποστολή του.

Η γυναίκα και ο ρόλος της μεταβάλλεται συνεχώς. Με την ενηλικίωση αναλαμβάνει πολλούς ρόλους, που έχουν σχέση με τη φροντίδα των αναγκών άλλων - γονιών, παιδιών, συζύγου, εγγονιών και παρατηρείται σημαντική παραμέληση των δικών της αναγκών. Η ψυχική ικανοποίηση του εαυτού της δεν είναι όμως αρκετή όταν αυτή προέρχεται μόνο από τη φροντίδα των άλλων.

Η άρνηση όμως των ρόλων αυτών μπορεί να δημιουργήσει τύψεις και ενοχές, που οδηγούν σε άλλου είδους φόβο για το άγνωστο των ρόλων του μέλλοντος. Στη γυναίκα, ο παράγοντας της εξωτερικής εμφάνισης είναι μεγάλης σημασίας για τον τρόπο που σκέφτεται και νιώθει, που τη διαφοροποιεί από τον άντρα στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την ψυχολογική της ηλικία. Η σεξουαλικότητα, παρόλη τη διαφορετικότητα στον τρόπο εκδήλωσης ανάμεσα στα δύο φύλα, παίζει και για τα δύο φύλα μεγάλη σημασία για τη δημιουργία του ψυχολογικού καθορισμού της ηλικίας.

Πώς μπορούν να μας βοηθήσουν οι γιορτές και οι επέτειοι

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ που νιώθει ανικανοποίητος με αυτά που κάνει αναζητά τρόπους για αλλαγή. Οι γιορτές και οι επέτειοι μπορούν να είναι ευκαιρία για μια νέα αρχή. Το χειρουργικό σταμάτημα του χρόνου επιχειρείται και από άνδρες και από γυναίκες, ιδιαίτερα από γυναίκες, αλλά αυτή δεν είναι ριζική λύση, γιατί δεν μας ανανεώνουν εσωτερικά.

Το θέμα είναι πως με λογικό τρόπο και με χρήση της κρίσης μας να μπορούμε να δούμε τις νέες πραγματικότητες, να προσαρμοστούμε σ’ αυτές, να βάλουμε νέους στόχους βασισμένους στις νέες μας δυνατότητες και ικανότητες για να αλλάξουμε τη συναισθηματική μας διάθεση, διότι είναι αυτή που επηρεάζει την αντίληψή μας για τον χρόνο που πέρασε και τον χρόνο που μας μένει.

Η συναισθηματική μας διάθεση οφείλεται αποκλειστικά στις σκέψεις που μόνοι μας διοχετεύουμε στο μυαλό μας. Αν αυτές είναι στρεβλωμένες και δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, αν είναι γεμάτες απαισιοδοξία, είναι γενικευμένες και ασαφείς, ανάλογη θα είναι και η αντίδραση της ψυχικής μας διάθεσης.

Τέτοιου είδους σκέψεις φέρνουν κατάθλιψη, μείωση ενδιαφερόντων, κακή διάθεση, απομόνωση, νευρικότητα, ευερεθιστότητα, αίσθημα σωματικής και ψυχικής κούρασης και δίνουν την εντύπωση του γερασμένου ανθρώπου. Αν όμως είναι θετικές, κατανέμουν με λογικό τρόπο τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα του θέματος που σκεφτόμαστε και διοχετεύουμε στον εγκέφαλό μας, τότε η διάθεση θα είναι διαφορετική.

Ανεξάρτητα από τις δυσκολίες που μας φέρνει η οικονομική κρίση και δυσπραγία δεν πρέπει να παραμελήσουμε την προσωπική μας ψυχαγωγία, ούτε την επαφή με φίλους, γνωστούς και συγγενείς. Διαβάζοντας όλα αυτά είναι σίγουρο πως κάποιοι θα πουν πως είναι πολύ καλά στη θεωρία, αλλά στην πράξη τι γίνεται; Ενός λεπτού περίσκεψη, όμως, και αλλαγή του τρόπου σκέψης και θεώρησης των πραγμάτων που μάθαμε από μικροί και ένα σημειωματάριο για να σημειώσουμε τα σχέδιά μας για το μέλλον (για να μην τα ξεχάσουμε), μπορεί να είναι αρκετά για να μετατρέψουν τη θεωρία σε πράξη. Η αλλαγή του χρόνου μάς δίνει τέτοια ευκαιρία.

ΔΡ. ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΒΕΡΕΣΙΕΣ
Νευρολόγος-Ψυχίατρος