Ο 62χρονος… έφηβος δρ Μιχάλης Παπαδόπουλος

«Έγραφα ποιήματα και στίχους, επί των μεταλλικών φοριαμών, στα γραφεία της δημόσιας υπηρεσίας για 33 χρόνια», δηλώνει ο κ. Παπαδόπουλος

OTAN κάνω ψυχοθεραπεία σε έναν ενήλικα, θεραπεύω το μωρό που είναι μέσα του, με την έννοια ότι η παιδική μας ηλικία καθορίζει την τωρινή, σε μεγάλο βαθμό

Ο Μιχάλης μάς περίμενε γι’ αυτήν τη συνέντευξη χαμογελαστός και κεφάτος στον δρόμο μπροστά στο παλιό, αναπαλαιωμένο σπίτι του, απέναντι από τον μώλο της Λεμεσού, κι έτσι αξιοποιήσαμε την ευκαιρία για μια μικρή βόλτα με τα πόδια σε αυτήν την όμορφη περιοχή της πόλης.

Ο δρ Μιχάλης Παπαδόπουλος, σχολικός ψυχολόγος για τέσσερεις σχεδόν δεκαετίες, είναι ένας έφηβος 62 χρονών, πατέρας ενός γιου 36 και μιας κόρης 30 χρονών. Ενάμιση χρόνο μετά την αφυπηρέτησή του από την Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας του Υπουργείου Παιδείας, όπου τα τελευταία χρόνια εκτελούσε τα καθήκοντα του αναπληρωτή προϊσταμένου, βιώνει με ενθουσιασμό την ελευθερία να υπηρετεί ταυτόχρονα τις δύο μεγάλες του αγάπες, την ψυχολογία και την ποίηση, χωρίς τα βαρίδια των δημοσιοϋπαλληλικών περιορισμών.

«Έγραφα ποιήματα και στίχους επί των μεταλλικών φοριαμών, στα γραφεία της δημόσιας υπηρεσίας, για 33 χρόνια», μου είπε γελώντας, καθώς κάναμε τον γύρο του τετραγώνου.

Τώρα ασκεί την ψυχοθεραπεία ως ιδιώτης και, κυρίως, γράφει τα ερωτικά, υπερρεαλιστικά του ποιήματα, στο προσωπικό του γραφείο στη σοφίτα του σπιτιού του, έχοντας όλο τον χρόνο και το πάθος για να αποδώσει την έμπνευσή του:

Όταν άνοιξες την πόρτα του ονείρου
Ο πόθος πήρε σάρκα και οστά
Οι λέξεις κρύφτηκαν κάτω απ’ τα σεντόνια
Κατάλαβαν πως δεν είχαν λόγο ύπαρξης
Αφού το λόγο πήρε
Η μουσική των σωμάτων
Οι μυρωδιές των έμπυρων δερμάτων

(Από την πρόσφατη ποιητική συλλογή του, «σωΜα το Ποίηση», που παρουσιάστηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2014 στην Αθήνα).

Η αφυπηρέτηση ως νέο ξεκίνημα

-Πώς ήταν ο ενάμισης χρόνος της αφυπηρέτησης, μακριά από το δημοσιοϋπαλληλικό περιβάλλον;

-Οπωσδήποτε η αφυπηρέτηση είναι μια ψυχολογική δοκιμασία, μια αλλαγή. Αλλά, από την άλλη, είναι μύθος ότι όταν αφυπηρετήσεις, τελειώνει η ζωή. Εγώ έκανα ένα νέο ξεκίνημα, επί τη βάσει του τι έκανα πριν. Επανηύρα την ηδονή του γράφειν, αφού θεωρώ ότι η γραφή και η διανοητική συγκέντρωση είναι μια ερωτική πράξη - δύο δραστηριότητες που δρουν σαν ντοπαμίνες!

Θέλω να πω ότι πρέπει να έχεις πάθος, για να γράφεις ποίηση. Δεν μπορεί ένας γραβατωμένος επιχειρηματίας, που έχει επενδύσει τη λίμπιντό του στα χρήματα, να το κάνει - διευκρινίζω βέβαια, ότι δεν είναι όλοι το ίδιο… έχω φίλους επιχειρηματίες που δεν συνουσιάζονται με τα λεφτά τους… Η πρωταρχική δραστηριότητά μου λοιπόν, είναι τώρα, η γραφή…

-Κυκλοφορεί τώρα η δεύτερη ποιητική σου συλλογή, έτσι δεν είναι;

-Ναι και ανυπομονώ να φτάσουν σήμερα τα βιβλία, από το τυπογραφείο στην Αθήνα. Η συλλογή έχει τίτλο «Ανατολή ηλίου, αναστολή θανάτου» και περιέχει υπερρεαλιστικής μορφής ερωτικά ποιήματα, όπως η πρώτη μου. Τον τίτλο τον εμπνεύστηκα, όταν ένα βράδυ ένιωθα μια δυσθυμία… ήμουν λίγο down, για να το πω στην αγγλική έκφραση που το αποδίδει καλύτερα… το πρωί που ξύπνησα, πήγα στον μώλο να δω την ανατολή. Όταν είδα εκείνο το ζεστό φως, μου ήρθε ο στίχος «ανατολή ηλίου, αναστολή θανάτου» και έτσι τιτλοφόρησα τη συλλογή…

Η ψυχολογία ως απελευθέρωση

-Στην αντιφώνησή σου στη διάρκεια της παρουσίασης του βιβλίου σου στην Αθήνα, είπες, «Τι γυρεύω εγώ, ένας ψυχολόγος, στα λημέρια της ποίησης;». Πώς ακριβώς βιώνεις την ψυχολογία και την ψυχανάλυση;

-Όταν κάνω ψυχοθεραπεία σε έναν ενήλικα, θεραπεύω το μωρό που είναι μέσα του. Το παιδί, είναι ο πατέρας του ανθρώπου, είπε κάποιος, με την έννοια ότι η παιδική μας ηλικία καθορίζει την τωρινή σε μεγάλο βαθμό. Τώρα το επιβεβαίωσε και η νευροψυχολογία, ότι το περιβάλλον παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς ο εγκέφαλος του ανθρώπου γεννιέται ανώριμος. Για μένα, η άσκηση της ψυχολογίας με τα παιδιά δεν ήταν απλώς ένα δημοσιοϋπαλληλικό καθήκον.

Ένιωθα ένας άνθρωπος που ασκεί μια επιστήμη, που βοηθά στην απελευθέρωση του ανθρώπου και στην αλλαγή των κοινωνικών δομών, ώστε να γίνουν πιο ανθρώπινες - στην αλλαγή του σχολείου, ώστε, αντί να προσαρμόζουμε το παιδί στο σχολείο, να προσαρμόζουμε το σχολείο στις ανάγκες του κάθε παιδιού και ιδιαίτερα των παιδιών που είναι κοινωνικά αδικημένα. Ο αγώνας μου στα σχολεία ήταν κυρίως επικεντρωμένος στα παιδιά που παρουσιάζουν σχολική αποτυχία, μέσα σ’ ένα σύστημα κοινωνικά επιλεκτικό, το οποίο ευνοεί τους ήδη κοινωνικά ευνοημένους.

-Πώς δέχτηκε το σχολικό σύστημα τη διαφορετικότητα που έφερες; Είχε κόστος;

-Ναι, είχε κόστος. Το 1990, δήλωσα στη Βουλή, ως Πρόεδρος του Συνδέσμου Ψυχολόγων Κύπρου, ότι η προτεινόμενη τότε πρόνοια στους κανονισμούς λειτουργίας των σχολείων μέσης παιδείας, για αποβολή διά παντός από όλα τα σχολεία, χωρίς δικαίωμα επανεγγραφής, καταργούσε το βασικό ανθρώπινο δικαίωμα στην εκπαίδευση. Είχα πει μιαν ατάκα, ότι η αποβολή… «ισούται με τη σχολική θανατική ποινή». Μου στοίχισε μείωση της βαθμολογίας μου… με τιμώρησε η Υπηρεσία... Όμως παρήγαγα τόσο έργο, που δεν τους συνέφερε να συνεχίσουν. Τελικά ανέτρεψα την πρόταση αυτή…

Ο καπιταλισμός και η Αριστερά

-Γενικά, πώς αντιμετώπισες τον συντηρητισμό του συστήματος, απέναντι στις ιδέες σου;

-Πάντα είχα φιλικές σχέσεις με έξυπνους δημοσιογράφους εφημερίδων, από διάφορους ιδεολογικούς χώρους, που εκτιμούσαν τη δουλειά μου και προωθούσαν κάποιες ιδέες που δημοσιοποιούσα… Με βοήθησαν πολύ συνάδελφοί σας όπως ο Τάκης Κουνναφής, όταν ακόμα ήταν αρχισυντάκτης στην εφημερίδα «Τα Νέα» της ΕΔΕΚ και ο Σάββας Ιακωβίδης στη «Σημερινή». Επίσης, είχα την ικανότητα, αν θέλετε, να βρίσκω ικανούς συνεργάτες.

-Αντιλαμβάνομαι ότι διατηρείς καλές σχέσεις με άτομα διαφορετικών, μεταξύ τους, πολιτικών και ιδεολογικών χώρων;

-Ναι. Όταν παρουσίασα το βιβλίο μου στην Αθήνα, μαζεύτηκαν γύρω μου τόσο συντηρητικοί άνθρωποι, όσο και του αριστερού και αριστερίστικου χώρου... Εγώ δεν εντάχθηκα ποτέ, πουθενά. Ο πατέρας μου ήταν ενταγμένος...

-Στην Αριστερά;

-Στο ΑΚΕΛ - που δεν το θεωρώ αριστερό κόμμα. Εγώ εξακολουθώ να είμαι μη ενταγμένος αριστερός. Με την έννοια του αριστερού που έχει κοινωνικές ευαισθησίες και είναι υπέρ των αδυνάτων. Μετά την πτώση του λεγόμενου υπαρκτού, αλλά στην ουσία ανύπαρκτου σοσιαλισμού (που όπως εφαρμόστηκε, ήταν μια δικτατορία του κόμματος και της γραφειοκρατίας, που πρόδωσε τον σοσιαλισμό, όπως η Ιερά Εξέταση πρόδωσε τον Χριστιανισμό), ο καπιταλισμός αφέθηκε αχαλίνωτος και είμαστε τώρα στο στάδιο του χρηματοπιστωτικού κανιβαλιστικού καπιτα-ληστρικού συστήματος.

Η Αριστερά, ιδωμένη χωρίς τις γραφειοκρατικές και κομματικές παρωπίδες, είναι ανθρωπισμός και υπεράσπιση της ποίησης, της δημιουργικότητας. Είδα πρόσφατα ένα γέρο μεγαλο-καπιταλίστα κι ένιωσα λύπη… λέω, θα τα πάρει μαζί του τα εκατομμύρια; Κι ένα ερώτημα που απευθύνω σε όλους τους μεγαλο-καπιταλίστες: τόσος κόσμος θερίζεται από σοβαρές ασθένειες - δεν θα ήταν καλό να αφήσουν κάποια από τα εκατομμύριά τους για να ιδρυθούν ερευνητικά και θεραπευτικά κέντρα; Η δική μου ασθένεια, για παρέδειγμα, η Πάρκινσον, επηρεάζει ακόμα και νέους των 35-40 χρονών!

Ζώντας με τη νόσο του Πάρκινσον

-Πώς έζησες την ασθένειά σου μέχρι τώρα;

-Στην αρχή μου κακοφάνηκε, όταν διαγνώστηκα, πριν από 7-8 χρόνια. Πρώτα, εκδηλώθηκε σαν βραδύτητα στις κινήσεις... Αλλά δεν επηρεάζει σε καμιά περίπτωση τη διαύγεια του πνεύματος και τις ανώτερες λειτουργίες του εγκεφάλου, επηρεάζει καθαρά τα κύτταρα της κίνησης.

-Μου λες ότι δεν δραματοποιείς την κατάσταση;

-Αντίθετα. Από τότε που παρουσιάστηκε η νόσος, έχω γράψει τέσσερα βιβλία και είμαι στο πέμπτο - τα δύο ποιητικά και τα άλλα δύο ψυχοπαιδαγωγικά. Είναι μια ασθένεια που ελέγχεται μακροχρόνια με φάρμακα, και την περισσότερη ώρα της μέρας είμαι ενεργητικός και δημιουργικός. Οπότε, ασκώ ως ιδιώτης το επάγγελμα του ψυχολόγου, με την ίδια, αν όχι μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Τώρα δεν είμαι σε καλούπια της δημόσιας υπηρεσίας και επίσης τώρα, που αντιμετωπίζω περιπτώσεις ανθρώπων με προβλήματα ψυχικών δυσκολιών, νιώθω ότι η πείρα που συσσώρευσα ως ψυχολόγος στα σχολεία με τα χιλιάδες παιδιά που είδα, με βοηθά για να είμαι πιο αποτελεσματικός στην αντιμετώπιση και ενηλίκων. Επίσης, έχω συνεργασία με έμπειρους ψυχαναλυτές στην Αθήνα, για συνέχιση της προσωπικής μου ανάλυσης.

Ναζισμός και Αμερικανική ψυχιατρική

-Τι πραγματεύεται το τελευταίο σου βιβλίο;

-Έχει τον τίτλο «Τα συμ-πτώματα του ναζισμού και της ψυχιατρικής», και το τελειώνω σύντομα. Πρόκειται για μια εκτενή αναφορά στην εμπλοκή των γιατρών, και ιδιαίτερα των ψυχιάτρων, στις ναζιστικές βαρβαρότητες. Επίσης, στις βαρβαρότητες ενός συγκεκριμένου ψυχιατρικού μοντέλου, το οποίο εκδηλωνόταν στην πρώτη περίοδο με την ψυχο-τεχνολογία, δηλαδή τα ηλεκτροσόκ και τις λοβοτομές, την αισθητηριακή απομόνωση και τα λευκά κελιά, όπου έβαζαν τους αναρχικούς στη Γερμανία.

Στη δεύτερη περίοδο που είναι η τωρινή, κυριαρχούν οι φαρμακοβιομηχανίες και η αμερικανική ψυχιατρική. Η κυρίαρχη αμερικανική ψυχιατρική σήμερα έχει, ως κοινό σημείο με τον ναζισμό, την απουσία του ανθρώπου και ένα μοντέλο ανθρώπου ως χημικής, βιολογικής μηχανής, έξω από την ιστορία του και το ψυχοκοινωνικό του περιβάλλον.

-Είναι πολύ βαριά η κατηγορία που προσάπτεις στην αμερικανική ψυχιατρική. Πώς θα σου απαντούσε, νομίζεις, ο Ίρβιν Γιάλομ;

-Μίλησα για μια συγκεκριμένη αμερικανική ψυχιατρική σχολή. Δεν μπορείς να πεις πως ό,τι αμερικανικό, είναι αναγκαστικά κακό. Μιλώ για την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία που διαχειρίζεται το DSM, το στατιστικό και διαγνωστικό εγχειρίδιο, που συμπληρώνει τα «κουτάκια» με τις ασθένειες. Για παράδειγμα, από την ανάλυση της βιβλιογραφίας που κάνω, φαίνεται ότι υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι δεν υπάρχει ασθένεια με το όνομα ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας) και ότι είναι επινόηση των φαρμακοβιομηχανιών, για να πουλούν το φάρμακο, που υποτίθεται τη θεραπεύει…

Δράσεις και κοινωνικές παρεμβάσεις

Ο Μιχάλης Παπαδόπουλος γεννήθηκε στη Λεμεσό. Πήρε πτυχίο και μεταπτυχιακό τίτλο στην Ψυχολογία στη Γαλλία. Το 1976 επέστρεψε στην Κύπρο και διορίστηκε στην Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας του Υπουργείου Παιδείας, στην οποία και εργάστηκε μέχρι το 2013, ως Ανώτερος Εκπαιδευτικός Ψυχολόγος. Έχει εκδώσει πέντε βιβλία ψυχοπαιδαγωγικού περιεχομένου, μεταξύ των οποίων: «Λειτουργικός Αναλφαβητισμός και Σχολικός Πόνος», «Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Σχολικής Αποτυχίας και του Λειτουργικού Αναλφαβητισμού» και «Θεραπεύοντας το σχολείο». Εξέδωσε πρόσφατα την ποιητική συλλογή «σωΜα το Ποίηση», ενώ μόλις κυκλοφόρησε η δεύτερη ποιητική συλλογή του, «Ανατολή ηλίου, αναστολή θανάτου».

Διετέλεσε μέλος του «Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου», Επιστημονικός Συντονιστής του «Κυπριακού Παρατηρητηρίου για τη Βία στο Σχολείο», Πρόεδρος της «Μόνιμης Ομάδας Εργασίας για την Προαγωγή του Αλφαβητισμού και της Σχολικής Επιτυχίας», Πρόεδρος της «Συντονιστικής Επιτροπής Αγωγής Υγείας και Πολιτότητας», Υπεύθυνος για το Πρόγραμμα των Ζωνών Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας, και το Πρόγραμμα Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο.

Έχει επινοήσει το καινοτόμο «Πρόγραμμα Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο», το οποίο επεκτάθηκε σε όλα τα Γυμνάσια της Κύπρου, ενώ έχει εισηγηθεί τη λειτουργία των Ζωνών Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας, που εισήχθησαν στο κυπριακό εκπαιδευτικό σύστημα το 2003-2004 και αναπτύσσονται σταδιακά. Με κοινωνικές παρεμβάσεις, είχε συμβάλει παλαιότερα στον προβληματισμό πάνω στα πιο κάτω θέματα:

- Στην κατάχρηση του ηλεκτροσόκ από τα κρατικά νοσηλευτήρια και κάποιους ιδιώτες ψυχιάτρους.

- Στην αποτροπή της επαναφοράς της θανατικής ποινής που μελετούσε η Κυβέρνηση το 1987.

- Στο ζήτημα της υπερπροβολής από τα Μ.Μ.Ε. των αποπειρών και των αυτοκτονιών.

- Στην απαγόρευση διά νόμου της διαφήμισης παιδικών παιγνιδιών κατά τις ώρες που βλέπουν τηλεόραση τα παιδιά.

- Στην απόρριψη από τη Βουλή πρότασης του Υπουργείου Παιδείας, για εισαγωγή στους Κανονισμούς πρόνοιας, για «αποβολή διά παντός από όλα τα σχολεία της Κύπρου».

- Στην προώθηση του θεσμού του σπιτιού στην κοινότητα και στη σταδιακή κατάργηση των ιδρυμάτων για παιδιά και άτομα με νοητικές ή άλλες αναπηρίες.

- Στη μετατόπιση της ηλικίας εισδοχής στο Δημοτικό από τα πέντε χρόνια και έξι μήνες στα πέντε και οκτώ.

- Στον εκδημοκρατισμό των κανονισμών λειτουργίας των σχολείων Μέσης Παιδείας (νόμος 591/2005).

- Στη δημιουργία της «Υπηρεσίας Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας», του «Συμβουλίου Εγκληματικότητας», της «Συντονιστικής Επιτροπής Αγωγής Υγείας και Πολιτότητας», του «Παρατηρητηρίου για τη Βία στο Σχολείο», του «Ανοικτού Σχολείου», της «Αίθουσας Ψυχαγωγίας και Δημιουργικής Απασχόλησης» στα σχολεία.

- Στην προώθηση του θεσμού εξειδικευμένου κρατικού φορέα για τη νεολαία, με τη δημιουργία της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς που αργότερα μετονομάστηκε σε Φορέα και Οργανισμό Νεολαίας.

- Στην προώθηση του θεσμού της κοινοτικής εργασίας για τη μεταχείριση του ανηλίκων παραβατών.

- Στην προώθηση παιδαγωγικών πρακτικών για πρόληψη και αντιμετώπιση του σχολικού αποκλεισμού, της σχολικής αποτυχίας, του λειτουργικού αναλφαβητισμού, της βίας στο σχολείο και της νεανικής παραβατικότητας.