Από τις ουσίες, στις προβληματικές συμπεριφορές
«Όταν ένα παιδί ασχολείται στο διαδίκτυο πάνω από 4-5 ώρες με το τίποτε, αυτό δημιουργεί εξάρτηση»

«Πέρασε η εποχή που ασχολούμασταν μόνο με την εξάρτηση στις ουσίες, τώρα ζούμε την εποχή των εξαρτήσεων συμπεριφοράς», τόνισε στη «Σ» ο νευρολόγος- ψυχίατρος Δρ Κυριάκος Βερεσιές, επιστημονικός διευθυντής του ΚΕΝΘΕΑ (Κέντρου Ενημέρωσης για τα Ναρκωτικά και Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων), που μέσα στο 2014 γιόρτασε τα 20χρονα της ίδρυσής του. «Η διαφοροποίηση, που έγινε τα τελευταία χρόνια, έφερε στην επιφάνεια και άλλου είδους εξαρτήσεις, όπως η εξάρτηση του τζόγου, του διαδικτύου, του κινητού τηλεφώνου, των ηλεκτρονικών παιγνιδιών, που ξεπέρασαν τις εξαρτήσεις στις ουσίες», πρόσθεσε. «Οι ανάγκες των νέων φαίνεται τώρα να ικανοποιούνται με εξαρτήσεις της συμπεριφοράς και η προσπάθειά μας είναι να γίνει διαφώτιση στον κόσμο», συνέχισε, αναφέροντας ότι το ζήτημα αυτό θα είναι ένα από τα θέματα που θα απασχολήσουν την αυριανή διάσκεψη Τύπου του ΚΕΝΘΕΑ στη Δημοσιογραφική Εστία στη Λευκωσία, όπου και θα ανακοινωθεί ο προγραμματισμός των δράσεων του οργανισμού, για τα επόμενα 1-2 χρόνια.

«Παίξε και μου τα χρωστάς»
Περιγράφοντας μορφές των νέων εξαρτήσεων συμπεριφοράς, ο Δρ Βερεσιές αναφέρθηκε σε διάφορα είδη τζόγου. «Ένα ξυστό λαχείο που παίζεται με μανία, καθώς κερδίζεις ένα και παίζεις ακόμα ένα και άλλο ένα, μπορεί να δημιουργήσει εξάρτηση, γιατί γίνεται γρήγορα η αλλαγή. Ένα άτομο οδηγείται στην εξάρτηση, όταν δεν υπάρχει σαββατοκύριακο που να μην παίξει αθλητικά στοιχήματα, όπως και άλλα στοιχήματα της στιγμής, που δεν δίνουν χρόνο στη συνείδηση να αντιληφθεί ότι τελειώνουν τα χρήματα - και έτσι ο παίκτης παίρνει το μήνυμα ότι χάνει, γιατί δεν κρατά λεφτά. Μέσα στο σύστημα του τζόγου, λειτουργούν και άλλοι μηχανισμοί, όπως ο μηχανισμός του εύκολου δανεισμού -«παίξε και μου τα χρωστάς»- και με αυτόν τον τρόπο μαζεύονται χρέη, τα οποία αποτελούν στη συνέχεια το κίνητρο για συνέχιση του τζόγου, με την ελπίδα ότι μπορεί να κερδίσει για να ξοφλήσει και ξαναπαίζει για να κερδίσει… και πλέον βυθίζεται όλο και περισσότερο μέσα στην εξάρτηση».

Όταν ασχολείσαι με το… τίποτε
Ο Δρ Βερεσιές αναφέρθηκε στην αυτοαπομόνωση, υπό το κάλυμμα της σύγχρονης τεχνολογίας. «Η προσπάθειά μας», είπε, «είναι να γίνει κατανοητό ότι όταν ένα παιδί ασχολείται στο διαδίκτυο πάνω από 4-5 ώρες με το τίποτε, επειδή νιώθει καλά, χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένος λόγος (π.χ. μια εργασία που απαιτεί ανεύρεση στοιχείων κλπ), αυτό δημιουργεί εξάρτηση και νέα δεδομένα που κλέβουν από τον ύπνο, από τον ελεύθερο χρόνο, από το διάβασμα, από την πραγματική ανθρώπινη επικοινωνία. Δυστυχώς, ενώ τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας είναι το μεγαλύτερο θαύμα της σημερινής εποχής και έχουν βοηθήσει και βοηθούν στην ενίσχυση της ψυχικής υγείας, στην καταπολέμηση φόβων και ανασφαλειών και στη μείωση του άγχους, από την άλλη, όταν γίνει κατάχρησή τους, φέρνουν τα αντίθετα αποτελέσματα, δηλαδή την αποξένωση μεταξύ των ανθρώπων».

Fear Of Missing Out
Όπως επεσήμανε ο επιστημονικός διευθυντής του ΚΕΝΘΕΑ, «έχει παρατηρηθεί πως η συνεχής και έμμονη απασχόληση με το κινητό τηλέφωνο και το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βασίζεται πάνω σε ένα άλλο κίνητρο, διαφορετικό από την απλή πληροφόρηση - τον φόβο πως είναι δυνατόν να μπορούν να μείνουν έξω από τις εξελίξεις… μπορεί να χάσουν κάτι… να τους διαφύγει δηλαδή κάτι σπουδαίο…». Ανέφερε ότι η νέα παθολογική σχέση με τα επικοινωνιακά αυτά μέσα, που δεν πέρασε ακόμη από τα διεθνή στατιστικά συστήματα ταξινόμησης των ασθενειών, έχει πάρει το όνομα με το ακρώνυμο FOMO (Fear Of Missing Out), δηλαδή από τον «φόβο ότι κάτι μπορεί να χάσω». Το φαινόμενο αφορά νέους και νέες μέχρι τα 40 τους χρόνια.

Περιγράφοντας το Fear Of Missing Out, ο Δρ Βερεσιές ανέφερε ότι πρόκειται για τη συνήθεια κάποιου ο οποίος, «όπου βρεθεί, ό,τι κάνει, όπου πάει, στον νου του είναι η μοναδική σκέψη να αναζητήσει μέσα από τον υπολογιστή του ή το κινητό του όλες τις δυνατές συνδέσεις που έχει, από το συνηθισμένο μήνυμα e-mail, μέχρι τις συνδρομές του σε κοινωνικά δίκτυα Facebook, Linkedin, Twitter, Foursquare checkins, Google+ κ.ά. και να αφιερώσει αρκετό από τον χρόνο του για να πληροφορηθεί όσο το δυνατόν περισσότερα, μόνο και μόνο από τον φόβο μήπως συμβεί κάτι και ο ίδιος να το χάσει…».

Πιο ελκυστική η εικονική ζωή
Συνεχίζοντας, πρόσθεσε τα εξής χαρακτηριστικά: «Σίγουρα έχετε δει τέτοια άτομα που κάθονται μαζί σας στο τραπέζι και αντί να επικοινωνούν με το βλέμμα και τα λόγια τους μαζί σας, είναι χωμένοι στο κινητό τους και το μόνο που φαίνεται είναι η συνεχής κίνηση των δακτύλων τους στην οθόνη του κινητού τους και η διαφοροποίηση της έκφρασης στο πρόσωπό τους, που αλλάζει ανάλογα με την πληροφορία που διάβασαν και είδαν… Δηλαδή, ο φόβος για την απώλεια της εικονικής πληροφόρησης τείνει να αφαιρέσει την ικανοποίηση του βιώματος της πραγματικής ζωής και να την απορρίψει, γιατί είναι πιο ελκυστική… Βίωσα πραγματική εμπειρία να βρίσκονται στο τραπέζι ολόκληρη οικογένεια, κάποιο άτομο να ασχολείται συνεχώς με το tablet του, σε κάποια στιγμή άλλος της παρέας να έχει κάνει φωτογραφία της σκηνής αυτής με όλη την οικογένεια μαζί, να σταλεί μέσα από το facebook και το άτομο στο tablet να την παραλάβει και να νιώθει μεγαλύτερη χαρά που είδε τον εαυτό του εκεί, παρά τη χαρά που θα έπρεπε να βιώνει ζώντας μαζί με τους άλλους στο ίδιο τραπέζι. Κι αυτό είναι εξάρτηση».

Εσύ έχεις πρόβλημα… FOMO;
Αν μπορείτε με ειλικρίνεια να απαντήσετε στις πιο κάτω ερωτήσεις, μπορείτε να καταλήξετε σε ένα συμπέρασμα αυτογνωσίας και να βοηθήσετε τον εαυτό σας.
•Είστε συνέχεια συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο;
•Μόλις κάνετε κάτι που νομίζετε πως είναι ενδιαφέρον, φροντίζετε να το στείλετε σε δίκτυο τύπου Facebook ή με e-mail σε γνωστούς και φίλους;
•Μόλις στείλετε κάτι στο Facebook, αναμένετε με αγωνία αν το παρακολούθησαν και πόσοι έχουν κάνει like;
•Οδηγείτε και ελέγχετε συνέχεια τις ενημερώσεις και τα σχόλια στο Facebook; *Έτυχε ποτέ σε φώτα τροχαίας να βρήκατε ευκαιρία να στείλετε μήνυμα για κάτι που θα μπορούσατε να κάνετε μετά με την ησυχία
σας, ή να επικοινωνήσετε τηλεφωνικώς;
•Κατά τη διάρκεια του φαγητού με την οικογένειά σας έχετε ανοιχτό το... τάμπλετ/ κινητό και μιλάτε με τους φίλους σας;
•Μήπως σας έτυχε να είστε σε επαγγελματική συνάντηση και να διακόψετε για να παρακολουθήσετε κάτι στο κινητό σας, που νομίζετε πως είναι κάτι πιο σοβαρό από αυτό που κάνετε;
•Κάποιοι γνωστοί σας έχουν διακοπές στο εξωτερικό και εσείς παρακολουθείτε κάθε τους βήμα, χαρά και λύπη, μέσω του διαδικτύου, σαν να είστε μαζί τους και όχι μόνο, αλλά μοιράζεστε συνεχώς μέσω διαδικτύου με άλλους κοινούς γνωστούς σας τις εμπειρίες τους;
•Έχετε κάνει προσπάθεια απελευθέρωσης (έστω μείωσης των ωρών απασχόλησης) από τη συνήθεια αυτή και αποτύχατε;
•Αισθάνεστε πως η κοινωνική σας δικτύωση είναι σημαντικότερη και από τον ίδιό σας τον εαυτό;

Αν έχετε απαντήσει θετικά σε δύο ή περισσότερες ερωτήσεις, τότε έχετε πρόβλημα συνήθειας FOMO. Το μόνο που μένει είναι να υπολογίσετε και να αποδεχτείτε πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα και να λάβετε μέτρα.