Μια επαναστατική ιδέα που ήδη υλοποιήθηκε σε ευρωπαϊκές χώρες

Έρευνα του ΤΕΠΑΚ εισηγείται επιδοτούμενη απασχόληση υπηκόων τρίτων χωρών, στον δημοσιογραφικό τομέα στην Κύπρο

ΟΙ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ τονίζουν ότι «υπάρχει τεράστιο κενό στην εκπροσώπηση των υπηκόων τρίτων χωρών στον δημοσιογραφικό κόσμο της Κύπρου

Η επαναστατική, για τα δεδομένα της Κύπρου, ιδέα θεσμοθέτησης ενός ειδικού προγράμματος επιδοτούμενης απασχόλησης υπηκόων τρίτων χωρών, στον δημοσιογραφικό τομέα στην Κύπρο, αποτελεί τη βασική παράμετρο των εισηγήσεων πρόσφατης έρευνας που εκπονήθηκε από το ΤΕΠΑΚ, σε συνεργασία με το ερευνητικό ινστιτούτο CARDET (Centre for the Advancement of Research and Development in Educational Technology) και το CCMC (Cyprus Community Media Centre).

Η «Έρευνα για την προσέγγιση των ΜΜΕ στην Ευρώπη για θέματα που σχετίζονται με υποκόους τρίτων χωρών και τη μετανάστευση» εντοπίζει σοβαρές παθογένειες στον σύγχρονο δημοσιογραφικό λόγο στην Κύπρο, σε ό,τι αφορά τους μετανάστες, τους πρόσφυγες και τους αιτητές ασύλου.

Η δράση αυτή χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης Υπηκόων Τρίτων Χωρών και έγινε ευρύτερα γνωστή την περασμένη Πέμπτη (4.12.2014) από τη Δρα Δήμητρα Μηλιώνη, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, στη διάρκεια συζήτησης στη Δημοσιογραφική Εστία στη Λευκωσία, με θέμα την κάλυψη των θεμάτων μετανάστευσης και ασύλου από τα ΜΜΕ στην Κύπρο. Τη συζήτηση διοργάνωσε ο μη κυβερνητικός οργανισμός Future Worlds Center, μαζί με τη Γερμανική Πρεσβεία και την Υπάτη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες στην Κύπρο.

Πολυφωνία-πολυπολιτισμικότητα

Η έρευνα κατέληξε σε συγκεκριμένες εισηγήσεις για τη βελτίωση της υφιστάμενης κατάστασης στην Κύπρο ως προς την κάλυψη θεμάτων για τους υπηκόους τρίτων χωρών και τη μετανάστευση - εισηγήσεις που απευθύνονται προς φορείς χάραξης πολιτικής για τα ΜΜΕ, προς μέσα μαζικής ενημέρωσης, προς μη κυβερνητικές οργανώσεις και προς υπηκόους τρίτων χωρών.

Σε ό,τι αφορά τον πρώτο πυλώνα στόχευσης, προτείνονται προγράμματα απασχόλησης δημοσιογράφων με μεταναστευτικό υπόβαθρο στους ειδησεογραφικούς οργανισμούς στην Κύπρο. Επισημαίνεται ότι «μια από τις πολιτικές που έχει εφαρμοστεί σε άλλες χώρες, και συγκεκριμένα στη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και στη Γερμανία με το πρόγραμμα ''Jigsaw'', είναι η ενίσχυση της πολυπολιτισμικότητας και πολυφωνίας εντός των οργανισμών των ΜΜΕ. Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί με την ένταξη στο ανθρώπινο δυναμικό των ΜΜΕ, υπηκόων τρίτων χωρών που έχουν δημοσιογραφική εμπειρία ή απλώς ενδιαφέρον ενασχόλησης με τη δημοσιογραφία».

Μικρή διάρκεια, μακροχρόνια εργοδότηση

Η έρευνα προτείνει και τρόπο υλοποίησης των προτεινόμενων προγραμμάτων απασχόλησης, με τη συμπερίληψή τους στις δράσεις του Ταμείου Ένταξης, σε συνεργασία με άλλες αρμόδιες Αρχές (π.χ. Υπουργείο Εργασίας, Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού Kύπρου), «για τη δημιουργία θέσεων εργασίας μικρής διάρκειας, αντίστοιχα με τις θέσεις πρακτικής άσκησης και εργασιακής πείρας (internships), με κίνητρα για μακροχρόνια εργοδότηση. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών θα μπορούν να υποβάλουν αίτηση για την πλήρωση αυτών των θέσεων σε όλα τα ιδιωτικά και δημόσια ΜΜΕ της Κύπρου.

Για να αρθούν τα γλωσσικά εμπόδια, λαμβάνοντας υπ' όψιν ότι η γλώσσα εργασίας των υπηκόων τρίτων χωρών θα είναι η Αγγλική και ότι πιθανώς δεν θα έχουν όλοι επάρκεια στη γραπτή ελληνική, ώστε να είναι αυτάρκεις στην παραγωγή δημοσιογραφικού υλικού, προτείνεται για κάθε τρεις θέσεις υπηκόων τρίτων χωρών σε κάθε ΜΜΕ, να επιδοτείται άλλη μία θέση πρακτικής άσκησης για Κύπριο υπήκοο ή υπήκοο της ΕΕ που θα λειτουργεί ως σύνδεσμος, μεταφράζοντας ή αναλαμβάνοντας την επιμέλεια του δημοσιογραφικού υλικού των δημοσιογράφων από τρίτες χώρες στην Ελληνική, προκειμένου να δημοσιεύεται στα ΜΜΕ.

Αυτό το βήμα θεωρείται απαραίτητο, προκειμένου η απασχόληση υπηκόων τρίτων χωρών να μη γίνει αντιληπτή ως επιπρόσθετο βάρος για τα ΜΜΕ, ενώ ταυτόχρονα η απόκτηση ενός ακόμη συνεργάτη αποτελεί και ένα επιπλέον κίνητρο για τα ΜΜΕ. Επιπλέον, η δράση αυτή μπορεί να συνδυαστεί με τον θεσμό του «μέντορα» και οι εμπλεκόμενοι στα προγράμματα απασχόλησης δημοσιογράφοι υπήκοοι τρίτων χωρών να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές, προσελκύοντας, καθοδηγώντας και αποτελώντας θετικά πρότυπα για νεότερα μέλη της κοινότητάς τους.

Η απουσία της «τρίτης» οπτικής

Απαντώντας στο πολύ ουσιαστικό ερώτημα, «γιατί αυτή η δράση είναι κατάλληλη και απαραίτητη για την Κύπρο», οι ερευνητές τονίζουν ότι «υπάρχει τεράστιο κενό στην εκπροσώπηση των υπηκόων τρίτων χωρών στον δημοσιογραφικό κόσμο της Κύπρου, κυρίως λόγω γλωσσικών διαφορών, αλλά και λόγω έλλειψης κινήτρων, ώστε τα ΜΜΕ να αναλάβουν σχετικές πρωτοβουλίες». Προστίθενται και τα εξής, ως λόγοι που καθιστούν απαραίτητη την απασχόληση αυτή:

* «Η επαφή των δημοσιογράφων με τους υπηκόους τρίτων χωρών σε επαγγελματικό επίπεδο είναι μηδαμινή, με αποτέλεσμα οι δημοσιογράφοι να μην έχουν την ευχέρεια να αποταθούν σε αυτούς, κατά την επεξεργασία των ειδήσεων, ώστε να συμπεριλαμβάνουν και τη δική τους οπτική, αλλά ούτε και να αντλήσουν ιδέες για δημοσιογραφικά ρεπορτάζ. Η δυσκολία αυτή επιτείνεται από τις διαρκώς επιδεινούμενες συνθήκες εργασίας των δημοσιογράφων, οι οποίοι είναι υποχρεωμένοι να παράγουν περισσότερες ειδήσεις σε λιγότερο χρόνο, και έχουν όλο και λιγότερους πόρους για ερευνητική δημοσιογραφία.

* »Υπάρχει δυσπιστία και από την πλευρά των υπηκόων τρίτων χωρών στη συναναστροφή τους με τους επαγγελματίες των ΜΜΕ. Όπως ανέφεραν οι ίδιοι, θα είχαν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους δημοσιογράφους, εάν υπήρχαν επαγγελματίες στα Κυπριακά ΜΜΕ που να μιλούν τη γλώσσα τους.

* »Λόγω της ευρύτερης ύφεσης της οικονομίας στην Κύπρο, που αναπόφευκτα πλήττει και τα ΜΜΕ, είναι απίθανο τα ίδια τα ΜΜΕ να προσελκύσουν και να προσλάβουν (έστω και υπό το καθεστώς προσωρινής απασχόλησης) επαγγελματίες των ΜΜΕ ή δημοσιογράφους με μεταναστευτικό υπόβαθρο. Επιπλέον, οι υπήκοοι τρίτων χωρών είναι αποκλεισμένοι από τον ημιδημόσιο τομέα, λόγω του ισχύοντος νομικού πλαισίου».

Αλλαγή της νοοτροπίας και φιλοσοφίας

Η αδιάλειπτη επαφή και συνεργασία υπηκόων τρίτων χωρών και δημοσιογράφων για την παραγωγή ειδήσεων στην εργασιακή καθημερινότητα θα απαλλάξει τους δημοσιογράφους από επιπρόσθετο φόρτο εργασίας, είναι ένα από τα αναμενόμενα αποτελέσματα αυτής της αλλαγής, όπως επισημαίνεται στην έρευνα. Προστίθεται ότι «με τον τρόπο αυτό, μπορούν να γίνουν πρώτα, αλλά ουσιαστικά βήματα για τη σταδιακή αλλαγή της νοοτροπίας και φιλοσοφίας στους κόλπους της επαγγελματικής δημοσιογραφίας, ως προς τους υπηκόους τρίτων χωρών». Ως θετικά αποτελέσματα αναφέρονται και τα εξής:

* «Η παραγωγή περισσότερων και αναλυτικότερων ειδήσεων για τους υπηκόους τρίτων χωρών, οι οποίες θα διαφοροποιούνται από τη λογική του αστυνομικού δελτίου. Η ουσιαστική εμπλοκή δημοσιογράφων από τρίτες χώρες στη δημοσιογραφική παραγωγή μπορεί να συνδράμει τον περιορισμό όλων των παθογενειών που εντοπίστηκαν στην τρέχουσα έρευνα, π.χ. εξάρτηση από επίσημες πηγές, μονοσήμαντη πλαισίωση, αρνητική πλαισίωση, αποφυγή άσκησης κριτικής στις κυβερνητικές πολιτικές, απουσία θετικών ειδήσεων κ.λπ.

* »Η έκθεση του κοινού των ΜΜΕ σε πολύπλευρες αναπαραστάσεις των υπηκόων τρίτων χωρών και ενημέρωση για το κοινωνικό και πολιτιστικό υπόβαθρο των ανθρώπων αυτών.

* »Η ενίσχυση των ΜΜΕ με επιπρόσθετο προσωπικό σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών και οικονομικής ύφεσης στη βιομηχανία των ΜΜΕ.

* »Οι ευκαιρίες ένταξης για τους υπηκόους τρίτων χωρών, καθώς επίσης κίνητρα για ανάληψη πρωτοβουλιών και ενεργό εμπλοκή στην κοινωνική και πολιτισμική ζωή της κοινωνίας όπου ζουν, διαμέσου της δημοσιογραφίας. Αυτοί που θα συμμετάσχουν στο πρόγραμμα θα λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές, προσελκύοντας άτυπα άλλα μέλη των κοινοτήτων τους στην έκφραση και στη συμμετοχή στα Μέσα».

Συστάσεις και καλές πρακτικές

Μια δεύτερη εισήγηση των ερευνητών αφορά την ίδρυση Παρατηρητηρίου για τη Μετανάστευση στον δημόσιο λόγο και μια τρίτη εισήγηση αφορά τη σύνταξη «Συστάσεων προς τα ΜΜΕ, με συγκεκριμένα παραδείγματα και καλές πρακτικές προς ενίσχυση και συμπλήρωση των υφιστάμενων κανόνων». Κι αυτό, «λαμβάνοντας υπ' όψιν το γεγονός ότι ο υφιστάμενος Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας είναι αρκετά γενικόλογος, ως προς τα θέματα που αφορούν τη σχέση ΜΜΕ-μετανάστευσης».

Ενδεικτικά, οι «Συστάσεις» μπορούν ν’ αναπτυχθούν στους εξής άξονες:

*«Θέματα γλώσσας και ορολογίας, αρνητικής πλαισίωσης και αποπροσωποποίησης (έμφαση σε πραγματικούς ανθρώπους με πραγματικές ιστορίες).

*»Αποφυγή προσδιορισμού της εθνικότητας σε ειδήσεις του αστυνομικού δελτίου και έρευνα για το υπόβαθρο της υπόθεσης, όπου είναι εφικτό και δέον, για την αποφυγή της απόδοσης ευθύνης αποκλειστικά στους ίδιους τους δρώντες, χωρίς θεματοποίηση των κοινωνικών συνθηκών.

* »Χρήση της προσωπικής ιστορίας με ανθρωπιστικές διαστάσεις, αλλά χωρίς περιπτωσιολογική κάλυψη.

* »Σύνδεση των ειδήσεων με την κυβερνητική πολιτική, ώστε να γίνεται κριτικός διάλογος για τις επίσημες πολιτικές.

* »Νηφάλια προσέγγιση χωρίς δραματοποιημένο τόνο και εκφράσεις που είτε στιγματίζουν τους υπηκόους τρίτων χωρών εξαρχής ως παραβάτες, είτε διογκώνουν τη σοβαρότητα ενός ζητήματος.

* »Αποφυγή αφηγηματικών πρακτικών στην τηλεόραση (π.χ. έντονη μουσική, εναλλαγή πλάνων), που είτε διογκώνουν το γεγονός είτε στην περίπτωση θεμάτων για την εκμετάλλευση και κακοποίηση των μεταναστών, το θέμα τελικά παρουσιάζεται ως μια ανθρώπινη ιστορία, ως μια ταινία μικρού μήκους, αποκομμένη από άλλες αιτίες, συνέπειες και ενδεχόμενες λύσεις».

Διαβούλευση με την Ένωση Συντακτών

ΩΣ προς τον τρόπο υλοποίησης των «Συστάσεων», η έρευνα αναφέρεται στην υποχρέωση διαβούλευσης με την Ένωση Συντακτών σε όλα τα στάδια, ώστε να ληφθεί υπ' όψιν και να αξιοποιηθεί η οπτική των ίδιων των δημοσιογράφων, που θα κληθούν να την εφαρμόσουν. Όπως έχει δείξει η διεθνής εμπειρία, είναι εξαιρετικά σημαντικό οι (σημαντικότερες) Συστάσεις να έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα και να ενταχθούν στο ισχύον εποπτικό πλαίσιο για τα ΜΜΕ. Ο βαθμός εφαρμογής τους από τα ΜΜΕ μπορεί να παρακολουθείται και από το Παρατηρητήριο για τη Μετανάστευση στον δημόσιο λόγο, το οποίο θα δημοσιοποιεί περιπτώσεις καταστρατήγησής τους.