Πρωτοβουλία ΜΚΟ και της Πρεσβείας της Γερμανίας
Συζήτηση για τη δημοσιογραφική κάλυψη των θεμάτων μετανάστευσης και ασύλου στην Κύπρο

Με τη συμμετοχή δύο μόνο δημοσιογράφων, του υποφαινόμενου για τη «Σ» και συναδέλφου από το ΚΥΠΕ -παρά το γεγονός ότι προσκλήθηκαν δεκάδες, από όλα τα ΜΜΕ- πραγματοποιήθηκε χθες στη Δημοσιογραφική Εστία στη Λευκωσία, συζήτηση για ένα πολύ σοβαρό «δημοσιογραφικό» ζήτημα, την κάλυψη των θεμάτων μετανάστευσης και ασύλου από τα ΜΜΕ στην Κύπρο. Και παρά την προτροπή του συντονιστή της συζήτησης, ακαδημαϊκού Νίκου Τριμικλινιώτη, ότι «οι δημοσιογράφοι καλούνται ν’ αναλάβουν τις ευθύνες τους» για το ζήτημα αυτό, δεν υπήρχαν στον χώρο δημοσιογράφοι για να τον ακούσουν…

Στις παρεμβάσεις και τον διάλογο που έγινε, στην παρουσία εκπροσώπων μη κυβερνητικών οργανώσεων και φοιτητών δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, αναδείχτηκε το πρόβλημα της αναπαραγωγής ξενοφοβικών στερεοτύπων και παγιωμένων αρνητικών αντιλήψεων στον δημοσιογραφικό λόγο, που αφορά τους μετανάστες, τους πρόσφυγες και τους αιτητές ασύλου. Προτάθηκαν όμως και συγκεκριμένες εισηγήσεις για βελτίωση της υφιστάμενης κατάστασης. Τη συζήτηση άνοιξε με σύντομη παρέμβαση ο Peter Neven, αναπληρωτής επικεφαλής της Πρεσβείας της Γερμανίας, «της δεύτερης χώρας μεταναστών μετά τις ΗΠΑ», όπως επεσήμανε.

Βήματα προς την αντίθετη κατεύθυνση
«Η πρωτοβουλία για τη διοργάνωση της συζήτησης λήφθηκε μετά τη συστηματική διαπίστωση για την τεράστια απόσταση μεταξύ της πραγματικότητας της αναζήτησης ασύλου και του τρόπου που αυτή αναπαράγεται στον δημόσιο λόγο», ανέφερε η Κορίνα Δρουσιώτου, στέλεχος του μη κυβερνητικού οργανισμού Future Worlds Center, που οργάνωσε τη συζήτηση, σε συνεργασία με την Πρεσβεία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη Λευκωσία και την Υπάτη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο για τους Πρόσφυγες (UNHCR). «Ο τρόπος κάλυψης των θεμάτων αυτών από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης», επεσήμανε η κ. Δρουσιώτου, «χαρακτηρίζεται από μια λεκτική ευκολία στην αναπαραγωγή στερεοτύπων και παγιωμένων αντιλήψεων.

Παρατηρούμε ότι η επιλογή των ειδήσεων, ο τρόπος γραφής, η έκταση των θεμάτων, ο βαθμός συμμετοχής των ίδιων των μεταναστών ή των προσφύγων και κυρίως το γενικότερο πλαίσιο μέσα στο οποίο τοποθετείται η όποια ανάλυση, φωτογραφίζουν τα θέματα αυτά με ένα πολιτικά μονοδιάστατο και μη ρεαλιστικό τρόπο. Σε μια εποχή οικονομικής επισφάλειας και ραγδαίων ανακατατάξεων στην ίδια τη γειτονιά μας, νιώθουμε ότι η κατεύθυνση αυτή μόνο σε αδιέξοδα μπορεί να οδηγήσει την κοινωνία. Συναντήσεις σαν τη δική μας σήμερα, στοχεύουν σε βήματα προς την αντίθετη κατεύθυνση».

Οι σοβαρές ευθύνες των πολιτικών
Η Αιμιλία Στροβολίδου, Λειτουργός ενημέρωσης της Υπάτης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες στην Κύπρο, υπενθύμισε ότι υπήρξε στην Κύπρο την περίοδο 2009-2011 «μια ισχυρή αντιμεταναστευτική εκστρατεία, που βασίστηκε στην αντίληψη ότι οι πρόσφυγες δεν είναι άνθρωποι που πρέπει να τύχουν διεθνούς προστασίας, αλλά ότι έρχονται στο νησί για να καταχραστούν το γενναιόδωρο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας».

Είπε ότι συνήθως αποσιωπούνται από τα ΜΜΕ οι λόγοι για τους οποίους οι πρόσφυγες πρέπει να παραμείνουν στις χώρες υποδοχής, αφού προέρχονται από χώρες όπου επικρατούν διενέξεις και πόλεμοι και ότι «αποτελεί υποχρέωση των χωρών στις οποίες καταφεύγουν, να τους προστατεύσουν». Σημείωσε πάντως, ότι «δεν ευθύνονται μόνο τα ΜΜΕ για τα στερεότυπα που δημιουργούνται στην κοινή γνώμη, αλλά και οι πολιτικοί. Έχουμε ακούσει συχνά πολιτικούς να χαρακτηρίζουν “παράνομους” μετανάστες, άτομα που είναι στην πραγματικότητα πρόσφυγες.

Άλλες φορές, ιδιαίτερα στη διάρκεια προεκλογικών εκστρατειών, οι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες τείνουν να δαιμονοποιούνται. Παρουσιάζονται ως απειλή κατά της ταυτότητας του γηγενούς πληθυσμού και ως βάρος για την οικονομία - τοποθετήσεις που προάγουν την ξενοφοβία και τον ρατσισμό. Πάνω σ’ αυτό υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα σύσταση της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης του 2012, που προτρέπει τα κράτη-μέλη και τους πολιτικούς ηγέτες να αναλάβουν τις ευθύνες τους εναντίον της ξενοφοβίας και του ρατσισμού και ταυτόχρονα ενθαρρύνει τα ΜΜΕ να διορθώνουν ανακρίβειες και να παρεμβαίνουν όταν γίνεται παραπληροφόρηση».

Παραβίαση όλων των δικαιωμάτων
Ο Πέτρος Πετρίδης, Γραμματέας της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, τόνισε ότι οι πρόνοιες του κώδικα δημοσιογραφικής δεοντολογίας όσον αφορά τις διακρίσεις, «δυστυχώς παραβιάζονται πολύ συχνά από τα κυπριακά ΜΜΕ, κυρίως στην περίπτωση των αλλοδαπών». Πρόσθεσε ότι «παραβιάζεται, όχι μόνο το δικαίωμα του αλλοδαπού στη διαφορετικότητα, αλλά όλα τα ανθρώπινα δικαιώματά του». Ανέφερε το παράδειγμα «δημοσιογραφικού κανιβαλισμού και σαδισμού», στην τηλεοπτική κάλυψη οικογενειακής τραγωδίας, με εμπλεκόμενους αλλοδαπούς και αναφέρθηκε σε ραδιοτηλεοπτική συζήτηση, με τη συμμετοχή κομματικών παραγόντων, που χαρακτήρισαν τους μετανάστες, «ξιμαρισμένους», «ακάθαρτους» και «εγκληματίες».

Κάτι στραβώνει… στο σύστημα
Η Δρ Δήμητρα Μηλιώνη, Επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, σχολίασε ότι «πολλές φορές, κάνουμε το λάθος να εστιάζουμε στον δημοσιογράφο, όμως κάτι στραβώνει όταν προσπαθεί ο εργαζόμενος στα ΜΜΕ, να παράξει την είδηση. Κι αυτό έχει να κάνει περισσότερο με το πώς λειτουργεί η δημοσιογραφία ως σύστημα - και εκεί θα πρέπει να εστιάσουμε στην προσοχή μας».

Η Δρ Μηλιώνη αναφέρθηκε σε πρόσφατη έρευνα του ΤΕΠΑΚ, σε συνεργασία με το ερευνητικό ινστιτούτο CARDET (Centre for the Advancement of Research and Development in Educational Technology) και το CCMC (Cyprus Community Media Centre),για την «προσέγγιση των ΜΜΕ στην Ευρώπη για θέματα που σχετίζονται με Υπηκόους Τρίτων Χωρών και τη μετανάστευση» και κατέληξε σε ορισμένες εισηγήσεις για τη βελτίωση της υφιστάμενης κατάστασης στην Κύπρο.

Η μια εισήγηση αφορά προγράμματα για δημιουργία θέσεων εργασίας στα ΜΜΕ, όπου μπορούν να απασχοληθούν δημοσιογράφοι με μεταναστευτικό υπόβαθρο ή άτομα που ενδιαφέρονται για τη δημοσιογραφία. Η δεύτερη εισήγηση, αφορά την ίδρυση Παρατηρητηρίου για τη Μετανάστευση, που να παρακολουθεί συστηματικά τέτοιου είδους φαινόμενα ρατσισμού και ξενοφοβίας και τη δημιουργία πλατφόρμας συμμετοχικής δημοσιογραφίας.

*Εκτενέστερο ρεπορτάζ για τις εισηγήσεις αυτές, στην έκδοση της «Σ» της ερχόμενης Κυριακής.