Για κάθε 100 ευρώ που αμείβονται οι άντρες, οι γυναίκες αμείβονται με €83,60

Στην Κύπρο υπάρχει έμφυλος επαγγελματικός διαχωρισμός, δηλαδή άντρες και γυναίκες συγκεντρώνονται σε διαφορετικούς επαγγελματικούς τομείς και σε διαφορετικές θέσεις στον ίδιο τομέα

ΤΟ ΧΑΣΜΑ ΑΜΟΙΒΩΝ αποτελεί εμπόδιο στην οικονομική ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής ύφεσης

Υψηλό χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών παρατηρείται στην Κύπρο, αφού το ποσοστό μας φτάνει το 16,4%. Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε το Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων στις 3 Νοεμβρίου, για κάθε 100 ευρώ που αμείβεται ένας άνδρας κατά μέσο όρο, μία γυναίκα αμείβεται μόνο 83,6 ευρώ για την ίδια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας. Το νούμερο αυτό καθίσταται ακόμη πιο προβληματικό, εάν συνυπολογιστεί το γεγονός πως το 65% των αποφοίτων πανεπιστημίων είναι γυναίκες.

Όπως εξήγησε στην «Σημερινή» η διευθύντρια του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου (MIGS) Σουσάνα Παύλου, ως χάσμα αμοιβών καθορίζεται η διαφορά του μέσου όρου των ακαθάριστων ωριαίων αποδοχών των ανδρών και των γυναικών για το σύνολο της οικονομίας.

Μας επηρεάζει όλους

Το χάσμα αμοιβών επηρεάζει το σύνολο του πληθυσμού και όχι μόνο τις γυναίκες, γιατί είναι μια κοινωνική διάκριση, που αφορά όλους τους εργαζόμενους, τους εργοδότες, τις κυβερνήσεις και τους θεσμικούς φορείς.

Αποτελεί εμπόδιο στην οικονομική ανάπτυξη και αποτρέπει την πλήρη αξιοποίηση του γυναικείου εργατικού δυναμικού, που είναι ιδιαίτερα σημαντική σε περίοδο οικονομικής ύφεσης, ενώ μεταφράζεται και σε μελλοντικό χάσμα συντάξεων, που θέτει τις γυναίκες σε μεγαλύτερο κίνδυνο φτώχιας. Το Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, αναγνωρίζει το πρόβλημα και προσπαθεί να το περιορίσει, με στόχο να το εξαλείψει, μέσα από την συμμετοχή του σε συγχρηματοδοτούμενο πρόγραμμα.

Όπως ανέφεραν στην εφημερίδα μας ο Διευθυντής του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων Ανδρέας Μυλωνάς και η λειτουργός του Τμήματος Μαρίνα Ιωαννίδου, το πρότζεκτ αποτελείται από 15 συμβάσεις και μεγάλο αριθμό δράσεων, οι οποίες προσεγγίζουν το πρόβλημα από διάφορες οπτικές γωνίες.

Ανισότητα και διαχωρισμός

Στην πραγματικότητα παρουσιάζεται αυτή τη στιγμή στην Κύπρο μια ανισότητα, εξαιτίας της οποίας η αμοιβή σχετίζεται με το φύλο του εργαζομένου. Η ανισότητα, σύμφωνα με την κ. Παύλου, είναι ένας πολιτικός και νομικός όρος, ο οποίος αφορά την παροχή (αν)ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων σε γυναίκες και άντρες, όσον αφορά τους τομείς της πολιτικής, της εργασίας και της εκπαίδευσης. Πέραν της παροχής ίσων ευκαιριών, αφορά και τα αποτελέσματα αυτών των παροχών.

Ο έμφυλος επαγγελματικός διαχωρισμός είναι το φαινόμενο στο οποίο άντρες και γυναίκες συγκεντρώνονται σε διαφορετικούς επαγγελματικούς τομείς και σε διαφορετικές θέσεις μέσα στον ίδιο τομέα. Στην Κύπρο φαίνεται να εμφανίζονται παράλληλα και οι δύο αυτές περιπτώσεις.

Οι «φυσικοί» ρόλοι

Ο έμφυλος επαγγελματικός διαχωρισμός συχνά σχετίζεται με τις προσδοκίες που προκαλούν τα κοινωνικά στερεότυπα, τα οποία συνεχίζουν να υφίστανται ανάμεσα στους Κυπρίους. Στερεότυπο θεωρείται η γενικευμένη και τυποποιημένη αντίληψη για μια ομάδα ατόμων, τα οποία «κλειδώνουν» τους ανθρώπους σε υποθετικούς ρόλους, που δεν έχουν τα ίδια επιλέξει. Ως αποτέλεσμα τούτου, δημιουργείται σωρεία «κανόνων» για το πώς πρέπει να συμπεριφέρονται οι άντρες και οι γυναίκες και βάσει αυτών δημιουργούνται ρόλοι, που φαίνονται «φυσικοί».

Για παράδειγμα οι άντρες θεωρούνται σκληροί, δυναμικοί, τολμηροί και κυρίαρχοι, ενώ οι γυναίκες θεωρούνται «απαλές», συναισθηματικές, γλυκές και υποτακτικές. «Με μεγάλη ευκολία εντοπίζουμε πότε ένα άτομο συμπεριφέρεται "αφύσικα" σε σχέση με το φύλο του και το ερμηνεύουμε ως παραβίαση του ρόλου του και ως πρόβλημα τόσο για το άτομο όσο και για την κοινωνία», επεσήμανε η διευθύντρια του MIGS. Οι ρόλοι αυτοί, ωστόσο, είναι κοινωνικά δομημένοι και όχι βιολογικά προκαθορισμένοι.

Χαμηλή εξειδίκευση, χαμηλή αμοιβή

Όπως τόνισε το Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων, ένας από τους λόγους που υπάρχει χάσμα αμοιβών στην Κύπρο είναι ότι πάρα πολλές γυναίκες συγκεντρώνονται σε επαγγέλματα χαμηλής εξειδίκευσης και χαμηλής κατ’ επέκταση μισθοδοσίας. Στη βάση του διαχωρισμού για τους «φυσικούς» ρόλους έκαστου φύλου, παρατηρείται στην Κύπρο συγκέντρωση αντρών επαγγελματιών στους τομείς των κατασκευών, της παροχής ενέργειας, της μεταφοράς και αποθήκευσης, της γεωργίας, αλιείας και κτηνοτροφίας, της μεταποίησης, της διαχείρισης ακίνητης περιουσίας, της ενημέρωσης και επικοινωνίας και της δημόσιας διοίκησης και άμυνας.

Στην αντίπερα όχθη, οι γυναίκες συγκεντρώνονται σε δραστηριότητες που σχετίζονται με το νοικοκυριό, την εκπαίδευση, την υγεία και την κοινωνική μέριμνα και τις χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται οριζόντιος έμφυλος επαγγελματικός διαχωρισμός και με τον τρόπο που εφαρμόζεται στο νησί μας, μεταφράζεται σε συγκέντρωση των γυναικών σε επαγγέλματα που πληρώνουν λιγότερο ή σε επαγγέλματα χωρίς ευκαιρίες ανέλιξης.

Διπλοβάρδια στον πάτο

Πέραν του οριζόντιου διαχωρισμού σε επίπεδο επαγγελμάτων, όμως, στην Κύπρο υπάρχει και κάθετος έμφυλος διαχωρισμός. Αυτός παρουσιάζεται ανεξαρτήτως του επαγγελματικού κλάδου στον οποίο εργάζεται μια γυναίκα και καθιστά την ανισότητα ακόμη πιο προφανή. Ουσιαστικά οι άντρες βρίσκονται στην κορυφή της ιεραρχίας, ενώ οι γυναίκες παραμένουν στα χαμηλά επίπεδα, χωρίς να καταφέρνουν να σπάσουν τη «γυάλινη οροφή».

Γι’ αυτό και, παρά τις ικανότητές τους και τη μεγαλύτερη, ποσοτικά, μόρφωσή τους, οι Κύπριες γυναίκες κατέχουν μόνο το 8,4% των διευθυντικών θέσεων των επιχειρήσεων και ανεβαίνουν πιο αργά τις ιεραρχικές βαθμίδες στον χώρο εργασίας. «Αυτό είναι σχεδόν πάντοτε καθαρή διάκριση. Κάποιοι πιστεύουν ότι οι γυναίκες είναι λιγότερο ικανές να αναλάβουν υψηλά πόστα. Σε αυτόν τον τομέα είναι που χρειάζεται πραγματική καταπολέμηση, γιατί είναι θέμα κουλτούρας και ιδιοσυγκρασίας του κόσμου αλλά και των ίδιων των γυναικών», επεσήμανε ο κ. Μυλωνάς.

Ταυτόχρονα, όμως, οι Κύπριες γυναίκες έχουν να αντιμετωπίσουν άλλη μία ανισότητα, αυτήν που ονομάζεται «δεύτερη βάρδια». Είναι οι ευθύνες με τις οποίες είναι κοινωνικά επιφορτισμένη μια γυναίκα, πέραν των επαγγελματικών της καθηκόντων, όπως το νοικοκυριό, η φροντίδα των παιδιών και των ηλικιωμένων κ.λπ., που συνιστούν άλλη μια απλήρωτη εργασιακή βάρδια.

Ο συνδυασμός δύο εργασιών, εντός και εκτός σπιτιού, προκαλεί πρόσθετα προβλήματα στην επαγγελματική ανέλιξη των γυναικών και συχνά επηρεάζει και τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό. Σε αυτό, πέραν της κουλτούρας μας, συμβάλλει και η απουσία επαρκών υποστηρικτικών μέτρων και στρατηγικών, όπως τα ευέλικτα ωράρια, οι προσβάσιμες και προσιτές υπηρεσίες καθημερινής φροντίδας, η εργασία από το σπίτι κ.ά.

Η ανισότητα σε αριθμούς

· Για κάθε 100 ευρώ που αμείβεται ένας άνδρας κατά μέσο όρο, μία γυναίκα στην Κύπρο αμείβεται μόνο 83,6 ευρώ για την ίδια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας.

· Κατά τη διάρκεια της ζωής της, μια γυναίκα στην Κύπρο αμείβεται περίπου 300,000 ευρώ λιγότερα από έναν άντρα.

· Κατά μέσο όρο, οι γυναίκες χρειάζεται να δουλέψουν 43 ημέρες περισσότερες τον χρόνο, για να μπορέσουν να φτάσουν στα ίδια επίπεδα μισθού με ένα άντρα.

· Το χάσμα αμοιβών έχει άμεσο αντίκτυπο στη σύνταξη των γυναικών, με αποτέλεσμα μεγάλο ποσοστό γυναικών άνω των 65 να βρίσκεται στα όρια της φτώχιας.

Δεν διεκδικούμε

Η ισομισθία προστατεύεται από τον περί Ίσης Αμοιβής μεταξύ Ανδρών και Γυναικών για την Ίδια Εργασία ή για Εργασία Ίσης Αξίας Νόμο του 2002 και τις τροποποιήσεις του το 2004 και το 2009. Ο Νόμος αυτός είναι εναρμονισμένος και στην ουσία το νομοθετικό πλαίσιο της Κύπρου στον τομέα αυτό είναι πλήρες.

Προβλέπει την υποχρέωση των εργοδοτών να παρέχουν σε άνδρες και γυναίκες εργαζόμενους ίση αμοιβή για ίδια εργασία και για εργασία ίσης αξίας και παρέχει το δικαίωμα υποβολής καταγγελίας. Απαγορεύει, επίσης, την απόλυση ή λιγότερο ευνοϊκή μεταχείριση εργαζομένου επειδή υπέβαλε καταγγελία και προνοεί τη διεξαγωγή επιθεώρησης για τη διερεύνηση των καταγγελιών.

Το πρόβλημα, όμως, είναι πως οι Κύπριοι δεν γνωρίζουν τα δικαιώματα που απορρέουν από τη σχετική νομοθεσία και δεν διεκδικούν αυτά που δικαιούνται, γι’ αυτό και πολύ λίγες περιπτώσεις καταλήγουν στο Δικαστήριο. Επί της ουσίας, το Υπουργείο προσπαθεί από μόνο του να εντοπίσει τέτοιες περιπτώσεις, είτε με ειδικά εκπαιδευμένους επιθεωρητές, που αξιολογούν και εντοπίζουν το πρόβλημα είτε κατόπιν σχετικής καταγγελίας.

Παράλληλα καταβάλλονται προσπάθειες για ενημέρωση των πολιτών επί του ζητήματος. Περισσότερες πληροφορίες για το θέμα παρέχονται στην ειδική ιστοσελίδα που έχει δημιουργηθεί http://www.gender-equalpay.com. Σημειώνεται ότι καταγγελίες μπορούν να υποβάλλονται και ανώνυμα στο Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων, στην ηλεκτρονική διεύθυνση [email protected] ή στο τηλέφωνο 22803100 ή στα Επαρχιακά Γραφεία.

Αλλαγή νοοτροπίας

Για ανατροπή των πιο πάνω δεδομένων, η οποία σταδιακά θα οδηγήσει και στη σμίκρυνση του χάσματος αμοιβών, πρέπει να γίνουν πολλά. Όπως σημείωσε η κ. Παύλου, θα πρέπει να τονιστεί, μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος, ότι τα κορίτσια και τα αγόρια είναι εξίσου ικανά να ασχοληθούν με όποια δραστηριότητα τους ενδιαφέρει και δεν πρέπει να επιλέγουν το επάγγελμά τους στη βάση του «κοινωνικά αποδεκτού» για το φύλο τους. Την ίδια στιγμή, όμως, θα πρέπει να υπάρξει συμφιλίωση της επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Δηλαδή πρέπει να επέλθουν κοινωνικές αλλαγές, που να διασφαλίζουν την προώθηση της ίσης συμμετοχής των δύο φύλων τόσο στην εργασία όσο και στην οικογένεια. Αυτό θα επιτευχθεί με μεγαλύτερη ένταξη των ανδρών στην οικογενειακή ζωή, μέσα από την καλλιέργεια δεξιοτήτων φροντίδας και στα αγόρια.

Σωστή εκπαίδευση

Στον τομέα της σωστής εκπαίδευσης αναλώνεται και μεγάλο μέρος του πρότζεκτ του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων. Υπάρχει εξειδικευμένη δράση, στόχος της οποίας είναι η εκπαίδευση 10,000 εκπαιδευτικών σε όλες τις βαθμίδες, καθώς και των καθηγητών επαγγελματικού προσανατολισμού. Παράλληλα στοχεύει στην εκπαίδευση 5,000 γονιών. «Τα παιδιά πρέπει από πολύ νεαρή ηλικία να κατευθύνονται σωστά και από τους γονείς και από το σχολείο, ώστε να μην επιλέγουν το επαγγελματικό τους μέλλον με βάση το αν είναι άντρες ή γυναίκες αλλά με βάση τις ικανότητες και τις δυνατότητές τους», τόνισε ο κ. Μυλωνάς. Γι’ αυτό και οι δάσκαλοι και οι γονείς έχουν σοβαρό ρόλο να διαδραματίσουν.

Ταυτόχρονα το Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων μελετά τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν στο θέμα της γονικής άδειας, ώστε να βελτιωθεί η νομοθεσία στον τομέα αυτό, γεγονός που θα συμβάλει στη σμίκρυνση του χάσματος. Στόχος είναι να γίνουν τέτοιες ρυθμίσεις που θα επιτρέπουν καλύτερη εξισορρόπηση των δουλειών μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Βραβεύονται οι άριστοι

Πέραν της σωστής εκπαίδευσης στα παιδιά, πρέπει να υπάρχει και σωστή εκπαίδευση των εργοδοτών, έτσι ώστε να συμβάλλουν στην καταπολέμηση των ανισοτήτων. Εκπαίδευσης τυγχάνουν ειδικές κατηγορίες επαγγελματιών, όπως δικηγόροι και λογιστές αλλά και οι ίδιες οι επιχειρήσεις. Κατόπιν σχετικού αιτήματος προς το Υπουργείο, στέλνεται εκεί σύμβουλος για καταρτισμό σχεδίου δράσης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο το Υπουργείο Εργασίας βοηθά τις επιχειρήσεις να διαμορφώσουν ή να βελτιώσουν τις πρακτικές τους γύρω από το θέμα της ίσης μεταχείρισης ανδρών-γυναικών. Ο σύμβουλος, σε συνεργασία με τον εργοδότη, συμφωνούν στο σχέδιο και ακολούθως ξεκινά η υλοποίησή του. Πέραν αυτής της υπηρεσίας, προσφέρονται και δίωρες εκπαιδεύσεις σε επιχειρήσεις και εργοδότες, με στόχο να επωφεληθούν μέχρι και 500 επιχειρήσεις εντός του 2015.

Φέτος, με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, εγκαθιδρύθηκε και Φορέας Πιστοποίησης Επιχειρήσεων, ο οποίος βραβεύει εταιρείες για την εφαρμογή είτε μεμονωμένων καλών πρακτικών είτε ολοκληρωμένων σχεδίων ισότητας μεταξύ των δύο φύλων στην επιχείρηση. Οι υποψηφιότητες για το 2014 έχουν υποβληθεί και αυτή τη στιγμή βρίσκονται στο στάδιο της αξιολόγησης. Τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν σε ειδική τελετή στις 16 Δεκεμβρίου. Τα βραβεία αυτά παρέχουν ένα επιπλέον κίνητρο στις επιχειρήσεις να αναζητήσουν εκπαίδευση και να αλλάξουν τις πρακτικές τους, ώστε να είναι πλήρως εναρμονισμένες με τη σχετική νομοθεσία.