Η προστασία πρέπει ν’ αρχίζει από τα 40
Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι εχθροί των οφθαλμών μας και τι πρέπει να κάνουμε για να προστατευθούμε….

Παγκόσμια Ημέρα Όρασης (κατά της Τύφλωσης) ήταν χθες και στο προσκήνιο έρχονται τα νοσήματα που κοστίζουν την όραση και οι τρόποι προφύλαξης από αυτά. Ο χειρουργός - οφθαλμίατρος Ιωάννης Δατσέρης, αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Υαλοειδούς - Αμφιβληστροειδούς, εξηγεί ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι εχθροί των ματιών μας και τι πρέπει να κάνουμε για να προστατευθούμε.

Πόσο συχνή είναι η απώλεια της όρασης;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) υπολογίζει ότι σε όλον τον κόσμο 39 εκατομμύρια άνθρωποι είναι τυφλοί και 246 εκατομμύρια έχουν μειωμένη όραση. Περίπου επτά στους δέκα ασθενείς έχουν ηλικία άνω των 50 ετών.
Στο 80% των περιπτώσεων η μερική ή η ολική απώλεια της όρασης θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί με την τήρηση ορισμένων κανόνων πρόληψης ή με την έγκαιρη και σωστή θεραπεία.

Ποιες είναι οι κύριες αιτίες τύφλωσης;
Η σημαντικότερη όλων είναι ο καταρράκτης, δηλαδή το θόλωμα του φακού του ματιού, που ευθύνεται για το 51% των κρουσμάτων τύφλωσης παγκοσμίως, με βάση τα στοιχεία του ΠΟΥ για το 2010. Ακολουθούν η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας (η απώλεια της κεντρικής όρασης λόγω ηλικίας) και το γλαύκωμα (η καταστροφή του οπτικού νεύρου εξαιτίας αύξησης της ενδοφθάλμιας πίεσης).

Ποιοι παράγοντες παίζουν ρόλο στην εμφάνισή τους;
Στην εμφάνιση του καταρράκτη και στην εκφύλιση της ωχράς καθοριστικός είναι ο ρόλος της ηλικίας, αλλά παίζουν ρόλο και γενετικοί παράγοντες καθώς και συνήθειες του τρόπου ζωής όπως το κάπνισμα, η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία του ηλίου κ.ά. Στην περίπτωση του γλαυκώματος ρόλο παίζουν διάφοροι παράγοντες, όπως η ηλικία, η φυλή, το οικογενειακό ιστορικό της νόσου, η μακροχρόνια χρήση κορτικοστεροειδών, ο διαβήτης, η υπέρταση κ.ά.

Πότε χρειάζεται εγχείρηση ο καταρράκτης;
Όταν εξαιτίας του ο ασθενής δυσκολεύεται να διαβάσει, να δει τηλεόραση, να περπατήσει με ασφάλεια και γενικά να κάνει τα πράγματα που θέλει με ευχέρεια. Στη λήψη της απόφασης ρόλο δεν παίζει μόνο η μείωση της οπτικής οξύτητας, αλλά και οι επιπτώσεις που αυτή έχει στην καθημερινότητα του πάσχοντος. Ο γενικός κανόνας είναι πως πρέπει να χειρουργείται ένας καταρράκτης που έχει μειώσει κατά 50% την όραση του ασθενούς.

Δεν ισχύει πια αυτό που έλεγαν οι παλαιότεροι, ότι δηλαδή πρέπει να «ωριμάσει» ο καταρράκτης για να χειρουργηθεί. Αντιθέτως, τώρα πια ξέρουμε πως όσο νωρίτερα γίνει η επέμβαση, τόσο καλύτερα θα είναι τα αποτελέσματα.

Πότε πρέπει να αρχίζει η θεραπεία για το γλαύκωμα;
Συγκεκριμένος κανόνας εδώ δεν υπάρχει. Μερικοί οφθαλμίατροι συνιστούν ειδικά κολλύρια που μειώνουν την ενδοφθάλμια πίεση σε κάθε τιμή της πάνω από 21 mmHg, ενώ άλλοι δεν συνιστούν φαρμακευτική αγωγή παρά μόνο αν υπάρξουν ενδείξεις βλάβης του οπτικού νεύρου. Οι περισσότεροι όμως αρχίζουν τη φαρμακευτική θεραπεία όταν η ενδοφθάλμια πίεση είναι επίμονα πάνω από 28-30 mmHg, επειδή με τέτοιες τιμές υπάρχει υψηλός κίνδυνος να υποστεί βλάβη το οπτικό νεύρο.

Και πότε για την εκφύλιση της ωχράς;
Η θεραπεία γι' αυτήν πρέπει να αρχίζει αμέσως μόλις διαγνωστεί διότι οι βλάβες της είναι μη αναστρέψιμες και στόχος των θεραπειών που έχουμε είναι να μην επιδεινωθούν περαιτέρω.

Πότε είναι απαραίτητος ο έλεγχος της όρασης από έναν γιατρό;
Επειδή όλα τα προαναφερθέντα νοσήματα αντιμετωπίζονται καλύτερα όταν γίνουν εγκαίρως αντιληπτά και επειδή κάποια από αυτά (όπως το γλαύκωμα) δεν έχουν συμπτώματα στα αρχικά στάδια, είναι απαραίτητο να ελέγχεται προληπτικά η όραση από έναν οφθαλμίατρο τουλάχιστον μία φορά κάθε 2 χρόνια από την ηλικία των 40 ετών και μετά.

Αν, βεβαίως, στο μεσοδιάστημα εκδηλώσει κάποιος επίμονα συμπτώματα όπως αλλαγές στην κεντρική όραση, μείωση της οπτικής οξύτητας, «γραμμές» κ.λπ., θα πρέπει αμέσως να συμβουλευθεί έναν γιατρό.

Αριθμοί
- 39 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλον τον κόσμο είναι τυφλοί.
- 51% των κρουσμάτων τύφλωσης παγκοσμίως οφείλονται στον καταρράκτη.
- 80% των κρουσμάτων τύφλωσης μπορούν να αποφευχθούν.
- 1,5% των Ελλήνων ηλικίας άνω των 60 ετών έχουν ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.
- 0,5% των ενηλίκων πάσχουν από γλαύκωμα.

Πότε πρέπει να πάτε στον γιατρό
Για την ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς
Κυρίως αν έχετε ηλικία άνω των 50 ετών και ξαφνικά:
* Παρατηρήσετε αλλαγές στην κεντρική όραση

* Δεν ξεχωρίζετε καλά τα χρώματα ή τις λεπτομέρειες

Για το γλαύκωμα
* Επειδή ο πιο συνηθισμένος τύπος γλαυκώματος, το γλαύκωμα ανοικτής γωνίας, δεν προκαλεί συμπτώματα, πρέπει να πηγαίνετε προληπτικά στον οφθαλμίατρο:
- Μία φορά κάθε 2 χρόνια από την ηλικία των 40 ετών, αν δεν έχετε παράγοντες κινδύνου για γλαύκωμα.
- Μία φορά τον χρόνο στις ηλικίες άνω των 60 ετών.
- Μία φορά τον χρόνο από την ηλικία των 40 ετών, αν έχετε παράγοντες κινδύνου για γλαύκωμα. Ειδικά αν έχετε οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος, πρέπει να σας δει οφθαλμίατρος για πρώτη φορά σε ηλικία 20 ετών, ώστε να καθορίσει τη συχνότητα του προληπτικού ελέγχου.
* Αν εκδηλώσετε ξαφνικά πόνο στο μάτι, πονοκέφαλο, διεσταλμένη κόρη, μείωση της όρασης, κόκκινα μάτια, ναυτία και έμετο που διαρκούν μερικές ώρες και μετά υποχωρούν, απαιτείται άμεσος ιατρικός έλεγχος διότι μπορεί να είναι οξύ γλαύκωμα κλειστής γωνίας.

Για τον καταρράκτη
Αμέσως μόλις παρατηρήσετε πως δεν βλέπετε όπως παλιά.

Οι παράγοντες κινδύνου
Για τον καταρράκτη
* Ηλικία
* Κάπνισμα
* Έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV) του ηλίου
* Σακχαρώδης διαβήτης
* Παχυσαρκία
* Υπέρταση
* Οικογενειακό ιστορικό της νόσου
* Παρατεταμένη χρήση κορτικοστεροειδών φαρμάκων

Για το γλαύκωμα
* Ηλικία
* Υψηλή ενδοφθάλμια πίεση
* Οικογενειακό ιστορικό της νόσου
* Χρόνια νοσήματα (λ.χ. σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση, υποθυρεοειδισμός, καρδιαγγειακά προβλήματα)
* Άλλα οφθαλμολογικά νοσήματα (λ.χ. υψηλή μυωπία)
* Μακροχρόνια χρήση στεροειδών ή αντισυλληπτικών φαρμάκων
* Φυλή

Για την ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς
* Ηλικία
* Οικογενειακό ιστορικό της νόσου
* Κάπνισμα
* Παχυσαρκία
* Ανθυγιεινή διατροφή (ιδίως ανεπαρκής σε φρούτα και λαχανικά)
* Καρδιαγγειακά νοσήματα (συμπεριλαμβανομένης της αυξημένης χοληστερόλης)

Για προστασία
* Να πηγαίνετε προληπτικά στον οφθαλμίατρο. Το ιδανικό είναι μία φορά τον χρόνο, ιδίως μετά την ηλικία των 40 ετών.
* Μάθετε το οφθαλμολογικό ιστορικό της οικογένειάς σας και ενημερώστε τον οφθαλμίατρό σας γι’ αυτό.
* Προσέξτε τη διατροφή σας. Χρειάζεστε καθημερινά φρούτα και λαχανικά και τουλάχιστον δύο μερίδες «παχιά» ψάρια (π.χ. σαρδέλα, σκουμπρί, σολομό) την εβδομάδα.
* Χάστε τα περιττά σας κιλά. Ανοίγουν το δρόμο για συστημικά προβλήματα όπως ο διαβήτης και η αθηροσκλήρωση, που πλήττουν και τα μάτια.
* Μην καπνίζετε.
* Μην βγαίνετε σε υπαίθριους χώρους χωρίς γυαλιά ηλίου (χειμώνα-καλοκαίρι).
* Να ξεκουράζετε τα μάτια σας από το κομπιούτερ ή από οπουδήποτε αλλού εστιάζονται επίμονα. Υιοθετήστε τον κανόνα «20-20-20»: κάθε 20 λεπτά δουλειάς, να σηκώνετε το κεφάλι και να κοιτάτε για 20 δευτερόλεπτα οτιδήποτε υπάρχει σε απόσταση 20 ποδιών (6 μέτρων) από εσάς.
* Να φοράτε προστατευτικά των ματιών, όταν είναι απαραίτητα για τη δουλειά ή το σπορ με το οποίο ασχολείστε.

ΠΗΓΕΣ: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), National Eye Institute (US), Mayo Clinic (US)