Χωρίς νομική εκπροσώπηση και ουσιαστικά χωρίς δικαίωμα να προσφύγουν στο δικαστήριο, σε περίπτωση που απορριφθεί η αίτησή τους για άσυλο, παραμένουν δεκάδες ασυνόδευτα ανήλικα παιδιά, που βρίσκονται σήμερα στην Κύπρο υπό την κηδεμονία των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, με αποτέλεσμα να κρατούνται συχνά ως παράνομοι μετανάστες και να απελαύνονται παράνομα από την Αστυνομία, μόλις ενηλικιωθούν.

Οι καταγγελίες αυτές, καθώς και άλλα στοιχεία για το ζήτημα της απουσίας υποστήριξης των παιδιών αυτών από τις κρατικές υπηρεσίες, που δεν κολακεύουν καθόλου την εικόνα που η Κύπρος θέλει να έχει ως ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος, αναδείχθηκαν χθες σε μακρά συζήτηση στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής, με αυτεπάγγελτη εξέταση, έπειτα από πρόταση των βουλευτών του ΔΗΣΥ Στέλλας Κυριακίδου και Ρίκκου Μαππουρίδη. Επίκεντρο της συζήτησης ήταν η έρευνα που η μη κυβερνητική οργάνωση Hope for Children - UNCRC Policy Center έκανε για τα ασυνόδευτα παιδιά στην Κύπρο, το 2012.

Από Αφρική και Μ. Ανατολή
Επιπρόσθετα, σύμφωνα με καταγγελίες των βουλευτών Στέλλας Κυριακίδου (ΔΗΣΥ) και Ρούλας Μαυρονικόλα (ΕΔΕΚ), καθώς και της Επιτρόπου για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουμπά, της λειτουργού του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως Νάσιας Διονυσίου και της οργάνωσης Hope for Children, που εξουσιοδοτήθηκε και παρέχει καθημερινή φροντίδα και στέγη σε 24 ασυνόδευτα ανήλικα αγόρια, με την έγκριση των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, οι περισσότεροι από τους ασυνόδευτους ανήλικους, που κατέφυγαν στο νησί μας, συνελήφθησαν και κρατήθηκαν παράνομα σε αστυνομικά κρατητήρια. Σύμφωνα με τη βουλευτή του ΑΚΕΛ Σκεύη Κουκουμά, που επικαλέσθηκε στοιχεία που της παραχωρήθηκαν τον Ιούλιο 2014, βρίσκονται σήμερα στην Κύπρο 59 ασυνόδευτα ανήλικα παιδιά - 21 κορίτσια και 38 αγόρια - με χώρες προέλευσης τη Σομαλία, τη Συρία, το Καμερούν, την Ακτή του Ελεφαντοστού, το Κογκό, το Μάλι, το Αφγανιστάν, την Γκάνα και άλλες.

Επισημάνθηκε, όμως, ότι οι αριθμοί αυτοί αλλάζουν συχνά, καθώς κάποια από τα παιδιά αυτά εγκαταλείπουν την Κύπρο χωρίς να ενημερώνουν κανέναν. Κάποιους αριθμούς έδωσε στη χθεσινή συζήτηση στη Βουλή και η εκπρόσωπος των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας Μαρίνα Ευθυμιάδου, που είπε ότι εκτός από τα 24 ανήλικα αγόρια που μεταφέρθηκαν από τη Λάρνακα τον περασμένο μήνα στο Κέντρο Υποδοχής της Hope for Children στη Λευκωσία, οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας φιλοξενούν σε κρατικά ιδρύματα στη Λάρνακα, 17 ανήλικα κορίτσια και 5-6 αγόρια. Αποκάλυψε ότι τα αγόρια «θα ενηλικιωθούν τους επόμενους μήνες και δυστυχώς, αν δεν έχει εξεταστεί η αίτησή τους για άσυλο, θα περιληφθούν σε καθεστώς μετανάστευσης» και δεν θα τυγχάνουν προστασίας από τις Υπηρεσίες. Υπονοώντας ότι θα θεωρούνται πλέον παράνομοι μετανάστες και πιθανόν να συλληφθούν και κρατηθούν για απέλαση.

Ένα τραγικό, πονεμένο κεφάλαιο
Τα προβλήματα αυτά κωδικοποίησε με την παρέμβασή της η Επίτροπος για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδα Κουρσουμπά. «Όταν φτάσουν στην Κύπρο τα ασυνόδευτα παιδιά», είπε μεταξύ άλλων, «η Αστυνομία δεν ειδοποιεί έγκαιρα τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας και έτσι ξεκινά μια συνεχόμενη παραβίαση δικαιωμάτων τους. Πολλά από αυτά φυλακίζονται και συχνά αντιμετωπίζονται σύμφωνα τον νόμο Περί Αλλοδαπών, γιατί υπάρχει αμφισβήτηση της ηλικίας τους (ενώ πρέπει να λειτουργεί το τεκμήριο υπέρ του παιδιού, μέχρι να εξακριβωθεί η ηλικία) κι αυτό είναι παράνομο. Η ηλικία των παιδιών αυτών πρέπει να διαπιστώνεται μέσα από τη δράση πολυθεματικής ομάδας, μετά από συνέντευξη με τον ανήλικο.

»Η νομική εκπροσώπηση των παιδιών αυτών είναι ένα μεγάλο, τραγικό, πονεμένο κεφάλαιο, και αυτήν τη στιγμή το κράτος παραβιάζει τις υποχρεώσεις του, αφού δεν τους εξασφαλίζει την εκπροσώπηση αυτή. Δεν μπορούν να προσφύγουν στο δικαστήριο, μετά την απόρριψη της αίτησής τους για παραχώρηση ασύλου, από την Υπηρεσία Ασύλου. Μετά από αυτό, δεν έχουν νομική βοήθεια για να κάνουν ένσταση στην Αναθεωρητική Αρχή». Η κ. Κουρσουμπά ανέφερε ότι μεθαύριο Πέμπτη 18 τρέχοντος, θα έχει συνάντηση με τον Γενικό Εισαγγελέα και τον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Εργασίας, για το ζήτημα αυτό.

«Απελαύνονται χωρίς να πάρει κανείς είδηση»
Η λειτουργός του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως Νάσια Διονυσίου επεσήμανε ότι, «στο ζήτημα της αναγνώρισης του ασυνόδευτου ανηλίκου, υπάρχει πάρα πολύ μεγάλο πρόβλημα. Μέσα από την έκθεση που υποβάλαμε τον Μάιο 2014, πολλά άτομα ήταν στα χέρια των Αρχών, ενδεχομένως για λόγους ποινικού δικαίου (είτε επειδή μπήκαν από τα κατεχόμενα, είτε επειδή είχαν πλαστά έγγραφα), τους επιβλήθηκε από το δικαστήριο μια ποινή 15 ημερών ή ενός μηνός, κρατήθηκαν στις φυλακές και μετά μεταφέρθηκαν στον χώρο κράτησης απαγορευμένων μεταναστών στη Μενόγεια γι' απέλαση. Εκεί, αυτά τα άτομα, που υποστηρίζουν ότι δήλωσαν από την αρχή ότι είναι ανήλικα, υπέβαλαν αίτηση ασύλου, δεν έτυχαν οποιασδήποτε μεταχείρισης ως ανήλικα, μέχρι που παρενέβησαν κάποιοι μη κυβερνητικοί οργανισμοί ή είχαν επαφές με τα Γραφεία των Επιτρόπων Διοικήσεως και Προστασίας του Παιδιού, για να έχουν πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου.

Μετά από 3, 6 ή 9 μήνες κράτησης στη Μενόγεια, τότε γινόταν δυνατή η υποβολή ασύλου στην Υπηρεσία Ασύλου. Θεωρούμε ότι πολλά άτομα είναι ανήλικα και απελαύνονται, χωρίς να το πάρει κανένας είδηση. Συνεπώς, δεν συμφωνούμε με την Αστυνομία, ότι αμέσως και μόλις το αντιληφθούν, ειδοποιούν τις αρμόδιες υπηρεσίες. Αν είναι ασυνόδευτα ανήλικα άτομα και πιθανόν θύματα εμπορίας, ή θύματα κυκλωμάτων, ή αιτητές ασύλου, είναι παραβίαση διεθνών υποχρεώσεων της Κύπρου, αν απελαθούν».

Έφηβοι μεταξύ 15-17
Η Ραφαέλα Καμάσσα, λειτουργός της οργάνωσης Hope for Children, υπενθύμισε τα κυριότερα στοιχεία της έρευνας που η οργάνωση έκανε το 2012, όταν τα ασυνόδευτα παιδιά διέμεναν είτε στους ξενώνες των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, είτε σε ενοικιαζόμενα δωμάτια με άλλους ομοεθνείς τους, είτε σε ανάδοχες οικογένειες. Διαπίστωσε ότι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι δεν γνωρίζουν τον ρόλο και τα καθήκοντα του κηδεμόνα, ή ότι οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας είναι, βάσει της νομοθεσίας, ο αρμόδιος κηδεμόνας τους. Επίσης, δεν υπάρχει συχνή επαφή με τους κηδεμόνες, που είναι η Διευθύντρια και οι λειτουργοί των ΥΚΕ. Όσον αφορά την εκπαίδευση των ασυνόδευτων ανηλίκων, δεν γινόταν πάντα εγγραφή σε σχολεία και δεν υπήρχαν δραστηριότητες κοινωνικής ένταξης των παιδιών αυτών.

Η κ. Καμάσσα διευκρίνισε ότι «δεν μετατέθηκε ο ρόλος των ΥΚΕ ως κηδεμόνα, στην οργάνωση Hope for Children. Εμείς έχουμε την εξουσιοδότηση, ως οργανισμός, να παρέχουμε καθημερινή φροντίδα και στέγη στους ανήλικους, στο Κέντρο Υποδοχής που ιδρύσαμε, με την έγκριση των ΥΚΕ. Συνεχίζει η Διευθύντρια των ΥΚΕ να είναι ο κηδεμόνας των ασυνόδευτων ανηλίκων. Ο οργανισμός λειτούργησε το Κέντρο Υποδοχής ασυνόδευτων παιδιών (στη Λευκωσία), τον Ιούλιο 2014 και έχουμε προσλάβει δέκα εξειδικευμένους λειτουργούς, που παρέχουν κοινωνική και ψυχολογική στήριξη, υπηρεσίες ένταξης και νομική στήριξη και καθοδήγηση, όσον αφορά τα δικαιώματά τους για αίτηση ασύλου κλπ».

Τα λειτουργικά έξοδα του Κέντρου χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων, ενώ ένα συμπληρωματικό κονδύλι μάς δίνεται από τις ΥΚΕ, για έξτρα έξοδα του Κέντρου. Οι πλείστοι ανήλικοι που φιλοξενούμε είναι έφηβοι 15-17 χρονών και αντιμετωπίζουν τα συνηθισμένα προβλήματα των εφήβων. Κάποιοι έχουν ψυχολογικά συμπτώματα άγχους, στρες και ανασφάλειας, δεν μπορούν να κοιμηθούν το βράδυ, βλέπουν εφιάλτες, γιατί είχαν τραυματικές εμπειρίες πριν έρθουν στην Κύπρο. Κάποιοι από τους ανήλικους είχαν (παράνομα) φυλακιστεί στην Κύπρο, γιατί πιθανόν είχαν εντοπιστεί με πλαστά έγγραφα κι αυτό επιδείνωσε την ψυχολογική τους κατάσταση».

Η ιατρική εξέταση για την ηλικία
Σκεύη Κουκουμά, βουλευτής ΑΚΕΛ: «Με εγκύκλιό τους, οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας αναφέρουν ότι αρχές Σεπτεμβρίου αρχίζει η ιατρική εξέταση για εντοπισμό της ηλικίας των ασυνόδευτων ανηλίκων. Δεν είναι το καλύτερο αυτά τα παιδιά να περνούν από αυτήν τη διαδικασία. Δυστυχώς, χρειάζονται ακτινογραφίες και άλλες διαδικασίες, που σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να είναι και επώδυνες».

Μαρίνα Ευθυμιάδου, Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας: «Αν από την Υπηρεσία Ασύλου υπάρχουν εύλογες αμφιβολίες για την ηλικία του αιτητή, θα ζητηθεί η δική μας έγκριση ως κηδεμόνα, για να γίνει ιατρική εξέταση για την ηλικία του. Προς το παρόν οι ιατρικές υπηρεσίες θα προβαίνουν σε ακτινογραφία και σε ενδοκρινολογική εξέταση σε πρώτη φάση, και από τον Ιανουάριο 2015 θα γίνεται εξέταση της οδοντοστοιχίας. Είναι πρακτικές που εφαρμόζουν άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης».