Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά Ναρκωτικών
Δεν δίστασε να ασκήσει κριτική στο κράτος και την Πολιτεία ο Πρόεδρος του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου, Δρ Άθως Γεωργίου

Έβαλε το δάχτυλο εις τον τύπον των ήλων ο Πρόεδρος του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου, Δρ Άθως Γεωργίου, που στο μήνυμά του για τη χθεσινή Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών δεν δίστασε να ασκήσει κριτική στο κράτος και την Πολιτεία, για «εκκρεμότητες» στο ζήτημα της αντιμετώπισης των ουσιοεξαρτήσεων, ενώ αναφέρθηκε ρητά σε «έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων φορέων του κράτους, έλλειψη αποτελεσματικών μηχανισμών έγκαιρης παρέμβασης, καθώς και αποσπασματική αντιμετώπιση», σε ό,τι αφορά τους
ανήλικους χρήστες και παραβάτες. Να αναφέρουμε ότι το ΑΣΚ είναι ο ανώτατος κρατικός συντονιστικός φορέας στον τομέα των ουσιών εξάρτησης.

Η παραπομπή σε θεραπεία, αντί τιμωρίας
Έχει ως εξής η σχετική αναφορά του Δρος Γεωργίου, στη διάρκεια διάσκεψης Τύπου στη Δημοσιογραφική Εστία στη Λευκωσία: «Παρά τα επιτεύγματα των τελευταίων χρόνων, εκκρεμούν ακόμη σημαντικά ζητήματα. Ένα από τα σοβαρά θέματα που εκκρεμεί, είναι η ψήφιση και η εφαρμογή της τροποποίησης του Περί Περίθαλψης και Μεταχείρισης Τοξικομανών του 1992 Νόμου, για σκοπούς παραπομπής ουσιοεξαρτημένων καταδικασθέντων ατόμων στην θεραπεία, αντί της επιβολής ποινής και φυλάκισης σε αυτούς.

Με πρωτοβουλία και συντονισμό του ΑΣΚ, από το έτος 2008 εφαρμόζεται στην Κύπρο πρωτόκολλο παραπομπής νεαρών ατόμων που έχουν συλληφθεί για αδικήματα σχετιζόμενα με τα ναρκωτικά, σε θεραπεία. Με αυτόν τον τρόπο δίδεται η δυνατότητα σε νεαρά άτομα να παραπεμφθούν στη θεραπεία, αντί να καταδικαστούν. Ταυτόχρονα, γίνεται έγκαιρη παρέμβαση, αποτρέποντας έτσι την πορεία στην εξάρτηση. Το πρωτόκολλο, παρά την τεκμηριωμένη προστιθέμενη αξία και αποτελεσματικότητά του, έχει αυστηρά κριτήρια ως προς την ομάδα που καλύπτει (π.χ. μέχρι 24 ετών, πρώτη σύλληψη κ.λπ.). Σε άτομα τα οποία δεν καλύπτονται από το πρωτόκολλο, δεν παρέχεται εναλλακτική λύση, αντί της ποινικής δίωξης.

Μια τέτοια λύση προσφέρει ο Περί Περίθαλψης και Μεταχείρισης Τοξικομανών Νόμος του 1992, ο οποίος δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ. Το ΑΣΚ, σε μια προσπάθεια βελτίωσης του Νόμου, έχει προχωρήσει στην κατάθεση τροποποιήσεων του Νόμου, ο οποίος αυτήν τη στιγμή βρίσκεται στο Υπουργείο Υγείας και αναμένεται η κατάθεσή του στην Βουλή των Αντιπροσώπων για ψήφιση. Η εφαρμογή του τροποποιημένου Νόμου προκύπτει από υποδείξεις και κατευθυντήριες γραμμές διαφόρων οργανισμών, όπως η ΠΟΥ, όπου καταγράφεται ότι η θεραπεία στην κοινότητα ως εναλλακτική λύση αντί της φυλάκισης, πρέπει να παρέχεται ως διαθέσιμη λύση για τους χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών, καθώς η θεραπεία στην κοινότητα έχει αποδειχτεί περισσότερο αποτελεσματική για τη μείωση του εγκλήματος, της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών και του κοινωνικού κόστους».

Υπηρεσίες απεξάρτησης στις φυλακές
Στη συνέχεια ο Δρ Γεωργίου επισημαίνει ότι «ένα άλλο θέμα, το οποίο δεν έχει διευθετηθεί ακόμη, έχει να κάνει με τη λειτουργία ενός ολοκληρωμένου προγράμματος θεραπείας στις φυλακές, που να καλύπτει όλο το φάσμα των υπηρεσιών απεξάρτησης (αποτοξίνωση, ψυχολογική απεξάρτηση, υποκατάσταση κ.λπ.). Με την ενεργό συμβολή του ΑΣΚ και του ιδίου του Προέδρου του, εφαρμόστηκε το θεραπευτικό πρόγραμμα 360? στον χώρο των φυλακών, του οποίου όμως η λειτουργία τερματίστηκε κατά το έτος 2013 και αυτήν τη στιγμή δεν προσφέρεται εξειδικευμένη θεραπεία στα εξαρτημένα άτομα που εκτίουν τη φυλάκισή τους.

Η Εθνική Στρατηγική για την αντιμετώπιση της Εξάρτησης από Παράνομες Ουσίες και την Επιβλαβή Χρήση του Αλκοόλ 2013-2020 στοχεύει, μεταξύ άλλων, στη βελτίωση της θεραπευτικής μεταχείρισης στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης σε δύο επίπεδα: αφενός, μέσω της ενίσχυσης της λειτουργίας του θεραπευτικού προγράμματος εντός των φυλακών για χρήστες νόμιμων και παράνομων ουσιών και, αφετέρου, μέσω της εισαγωγής προγράμματος διαχείρισης φαρμακευτικών σκευασμάτων και φαρμακευτικής υποστήριξης, με βάση τις διεθνώς βέλτιστες πρακτικές.

Θεωρούμε και τις δύο αυτές συνιστώσες απαραίτητες και καθοριστικές, αφού ο χώρος των φυλακών θεωρείται προνομιακός χώρος θεραπευτικής παρέμβασης λόγω της φύσης του, αλλά παράλληλα πρέπει να λειτουργεί και ως χώρος εφαρμογής πρακτικών μείωσης της βλάβης, όχι μόνο κατά τη διάρκεια της παραμονής των ατόμων εκεί, αλλά και σε σχέση με την επανεισδοχή τους στην κοινωνία, η οποία επιφέρει, μεταξύ άλλων, και τον κίνδυνο της υποτροπής και υπέρδοσης, με ενδεχόμενο συνεπακόλουθο, τον θάνατο».

Ανήλικοι χρήστες και παραβάτες
Ο Πρόεδρος του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου, τέλος, αποκαλύπτει ότι «δεν έχει βρεθεί ακόμη θεσμοθετημένη και μόνιμη λύση σε ό,τι αφορά τους ανήλικους χρήστες/ ουσιοεξαρτημένους/ ανήλικους παραβάτες. Το κύριο πρόβλημα με τους ανήλικους ουσιοεξαρτημένους στην Κύπρο, διαπιστώθηκε πως είναι η έλλειψη δομής για βοήθειά τους (απεξάρτηση και στήριξη), ίσως και φύλαξής τους, αφού πολλοί από αυτούς διατρέχουν σοβαρούς κινδύνους λόγω παραβατικής συμπεριφοράς που συνοδεύει την ουσιοεξάρτηση. Υπάρχουν δομές που προσφέρουν ανοιχτά προγράμματα απεξάρτησης σε εθελοντική βάση, απουσιάζουν όμως από το σύστημα

στην Κύπρο δομές κλειστών προγραμμάτων. Η θεραπεία γίνεται πάντα σε εθελοντική βάση και κανείς δεν μπορεί να εξαναγκαστεί να δεχτεί θεραπεία απεξάρτησης εκτός στα
πλαίσια αναγκαστικής ψυχιατρικής νοσηλείας.

Αυτό που έχει διαπιστωθεί είναι η έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων φορέων του κράτους, έλλειψη αποτελεσματικών μηχανισμών έγκαιρης παρέμβασης, καθώς και αποσπασματική αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών. Ως εκ τούτου, απαιτούνται οι συνέργειες μεταξύ κρατικών υπηρεσιών, αλλά και ενδεχομένως μεταξύ αυτών και μη κρατικού τομέα, για παροχή υπηρεσιών που να καλύπτουν τις ανάγκες των ανηλίκων ουσιοεξαρτημένων/ νεαρών παραβατών».

Το προφίλ του έφηβου χρήστη
Στη διάρκεια της διάσκεψης Τύπου, η ψυχίατρος και βιολόγος Ιωάννα Κυρίτση, Υπεύθυνη Τομέα Πρόληψης ΚΕΘΕΑ (Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων) στην Ελλάδα, ανέπτυξε το θέμα «Πρόληψη, θεραπεία, έγκαιρη παρέμβαση στους εφήβους». Περιγράφοντας το προφίλ του έφηβου χρήστη, ανέφερε ότι «η πλειοψηφία των εφήβων που πειραματίζονται με τη χρήση, είναι αγόρια. Κατά κύριο λόγο είναι ελληνικής καταγωγής.

Πρώτη φορά απευθύνονται σε πρόγραμμα απεξάρτησης, ύστερα από παρότρυνση της οικογένειάς τους. Ένα ποσοστό προσεγγίζουν, ύστερα από υπόδειξη κοινωνικής ή δικαστικής υπηρεσίας. Στην πλειοψηφία τους (63,9%) είναι μαθητές. Η κύρια ουσία κατάχρησης είναι η κάνναβη. Ένα υψηλό ποσοστό (53%), έχουν δηλώσει ότι έχουν συλληφθεί κατά μέσο όρο 3 φορές στη ζωή τους».