Αλλαγή φιλοσοφίας εξήγγειλε ο Ιωνάς Νικολάου
«Τέλειωσε η εποχή της επιβολής, περιορισμών και στέρησης βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων των φυλακισμένων»

Την αλλαγή σε αυτό που ο Ιωνάς Νικολάου αποκάλεσε «φιλοσοφία επιβολής, περιορισμών και στέρησης ακόμα και βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων των φυλακισμένων, που εφάρμοζε για χρόνια η προηγούμενη Διεύθυνση των φυλακών», ανακοίνωσε χθες ο Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης, παρουσιάζοντας στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων τα 24 μέτρα που το Υπουργείο του εφάρμοσε από τον Ιανουάριο 2014, για τις συνθήκες κράτησης των φυλακισμένων. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «το πρώτο μέτρο ήταν η μετακίνηση Τρυφωνίδη από τις φυλακές».

«Μονότερμα» δύο ωρών
Για δύο ώρες ο Ιωνάς Νικολάου ανέπτυσσε τα μέτρα εκσυγχρονισμού και ποιοτικής αναβάθμισης του σωφρονιστικού συστήματος στους βουλευτές και τους προσκεκλημένους της Επιτροπής, ανακοινώνοντας ταυτόχρονα την κυβερνητική απόφαση για ανέγερση νέων φυλακών, σε χώρο κοντά στον αυτοκινητόδρομο Λευκωσίας-Λεμεσού, μεταξύ Λατσιών και Αγίας Βαρβάρας. Είπε εμφαντικά ότι «ο σημερινός χώρος των φυλακών δεν προσφέρεται για την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου και αποτελεσματικού σωφρονιστικού συστήματος, που θα βοηθά τους κρατούμενους να επανεντάσσονται στην κοινωνία».

Όπως ανέφερε ο Υπουργός, «επειδή καταδικάστηκε κάποιος από το δικαστήριο, δεν σημαίνει ότι πρέπει να τιμωρείται καθημερινά για την καταδίκη του. Καταδικάστηκε για να σωφρονιστεί και όχι για να τιμωρηθεί. Αυξήσαμε τις δυνατότητες επικοινωνίας των φυλακισμένων με τη διεύθυνση των φυλακών, δώσαμε έμφαση στα προβλήματά τους και λύσεις. Επίσης, δώσαμε την ευκαιρία να μπορούν να ψυχαγωγούνται, να απασχολούνται, να αξιοποιούν τον χρόνο τους χρήσιμα και να μπορούν να βλέπουν μπροστά, κάποια προοπτική και μια ελπίδα για το αύριο. Δώσαμε δικαιώματα, ώστε να έχουν βασικές συνθήκες υγιεινής και ανθρώπινη μεταχείριση. Βρήκαμε καλή απήχηση, θα έλεγα και συνεργασία, από τους φυλακισμένους».

Είπε χαρακτηριστικά ότι αυτήν τη στιγμή ένας φυλακισμένος της ανοικτής φυλακής σπουδάζει για ν’ αποκτήσει διδακτορικό τίτλο, ενώ δύο άλλοι φοιτούν για ν’ αποκτήσουν πτυχίο. «Θέλουμε να τους δώσουμε την ευκαιρία, όταν θα βγουν από τις φυλακές, να αξιοποιήσουν τις γνώσεις που θα αποκτήσουν στον χώρο των φυλακών για την επανένταξή τους στην κοινωνία και την απασχόλησή τους», σημείωσε.

Οδηγός παρακολούθησης
Σε σχέση με την αντιμετώπιση των περιπτώσεων φυλακισμένων με ψυχοσωματικά προβλήματα και τάσεις αυτοκτονίας, είπε ότι έχει συνταχθεί ο Οδηγός παρακολούθησής τους με σκοπό την αποτροπή αυτοκτονιών και ότι εκπαιδεύονται προς αυτόν τον σκοπό δεσμοφύλακες. «Σήμερα», είπε, «υπάρχει συνεχής επικοινωνία με τον ψυχίατρο των φυλακών και την ομάδα του, δίδονται οδηγίες στους δεσμοφύλακες για τον κάθε φυλακισμένο ξεχωριστά και γι’ αυτό ζητούμε ενίσχυση αυτής της ομάδας, για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε πιο αποτελεσματικά την κατάσταση». (Να σημειώσουμε στο σημείο αυτό ότι χθες ανακοινώθηκε ο διορισμός δεύτερου ψυχιάτρου στις φυλακές, από τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας - πληροφορούμαστε ότι πρόκειται για τη Δρα Ειρήνη Γεωργίου).

Επιφυλάξεις από ΑΚΕΛ και ΕΔΕΚ
Επιφυλάξεις και ανησυχίες εξέφρασαν οι βουλευτίνες του ΑΚΕΛ και της ΕΔΕΚ Σκεύη Κουκουμά και Ρούλα Μαυρονικόλα αντίστοιχα, κατά πόσο μπορούν να υλοποιηθούν όλα τα μέτρα που εξήγγειλε ο Υπουργός Δικαιοσύνης. «Για εμάς η αξιολόγηση των όποιων μέτρων κρίνεται στη βάση των αποτελεσμάτων», είπε η κ. Κουκουμά. «Η αναφορά του κ. Ιωνά Νικολάου για τις νέες φυλακές, δυστυχώς, είναι λόγια του αέρα», σχολίασε. «Μας είπε ότι ακόμα ψάχνουν για χώρο, αφού απέρριψαν τον προηγούμενο ο οποίος είχε αποφασιστεί -ίσως δικαιολογημένα γιατί σχετίζεται με τη μορφολογία του εδάφους- στην ίδια περιοχή, χωρίς να υπάρχει τίποτε συγκεκριμένο».

Εξάλλου, όπως είπε η Ρούλα Μαυρονικόλα, «τα μέτρα χρειάζονται προσωπικό κι εμάς η ανησυχία μας είναι το πώς θα βρεθεί το προσωπικό, από τη στιγμή που υπάρχει το μορατόριουμ για τις θέσεις εργασίας. Δεν είμαστε αρνητικοί, αντίθετα, είμαστε στη διάθεση του Υπουργείου Δικαιοσύνης και των φυλακών για να δούμε υλοποίηση των προγραμμάτων. Όμως, σε μια Κύπρο ευρωπαϊκή το 2014, δεν μπορούμε ν’ ακούμε από τον ίδιο τον Υπουργό να παραδέχεται ότι τα προηγούμενα χρόνια είχαμε σαφή καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και είχαμε φυλακές στυλ Αλκατράζ. Αυτό για εμάς είναι απαράδεκτο».

Ψυχίατρος: Μια δυναμική αλλαγών
Δρ Φλώρης Στύλιου, Ψυχίατρος Φυλακών: «Το ποσοστό αυτοκτονιών είναι γενικά παντού τεράστιο. Στις ΗΠΑ κάθε 17 λεπτά αυτοκτονεί ένας πολίτης. Στις φυλακές και σε κλειστό περιβάλλον, αυτό το ποσοστό είναι πενταπλάσιο και ένα ποσοστό είναι μη προβλέψιμο. Στις φυλακές της Αγγλίας, που έχουν ένα υπερσύγχρονο σωφρονιστικό σύστημα, αυτοκτονούν τρία άτομα στα χίλια κάθε χρόνο, παρόλα τα μέτρα που θεσπίστηκαν. Επίσης δεν είναι όλες οι απόπειρες αυτοκτονίες. Ο αυτοτραυματισμός ενός ασθενούς είναι μέρος της αυτοκαταστροφικής του συμπεριφοράς και δεν είναι κατ’ ανάγκην απόπειρα αυτοκτονίας.

Tα μέτρα του Υπουργείου κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση κι αυτό είναι παρατήρηση από όλους τους κρατουμένους. Κάποιοι από αυτούς έχουν μετατραυματικές εμπειρίες. Φοβούνται δηλαδή ότι κάτι θα γίνει και θα μπουν στον περιορισμό, στον εγκλεισμό και στο τιμωρητικό περιβάλλον. Πρέπει όμως να παραδεχτούμε ότι το προσωπικό των φυλακών δεν έχει την εκπαίδευση, τη γνώση ή την ψυχολογία να αντεπεξέλθει και υπάρχουν μεμονωμένα περιστατικά που η Διεύθυνση τα αντιμετωπίζει. Όμως έχουν γίνει μεγάλες αλλαγές και, ναι, υπάρχει μια τεράστια δυναμική αλλαγών».

Τα 24 μέτρα της νέας φιλοσοφίας
(1) Ρεύμα - συνεχής παροχή σε 24ωρη βάση.
(2) Επέκταση ωραρίου για ζεστό νερό.
(3) Εμπλουτισμός καντίνας με νέα προϊόντα και αύξηση αριθμού σε είδη καντίνας.
(4) Ανοικτό επισκεπτήριο για όλους.
(6) Αύξηση αριθμού τηλεφωνημάτων.
(7) Μεταστέγαση Γραφείου Επιθεωρητών στις Πτέρυγες.
(8) Διορίστηκε ένας δεσμοφύλακας ως το σημείο επαφής της διοίκησης των Φυλακών με τους κρατούμενους, με τους συγγενείς των κρατουμένων και το Γραφείο του Υπουργού, με τον οποίο υπάρχει καθημερινή ενημέρωση για διάφορα θέματα σχετικά με αιτήματα κρατουμένων.
(9) Αναδιοργάνωση των φυλακών: α) Σύμπτυξη Γραφείων, (β) Εναλλαξιμότητα, (γ) Ενίσχυση Πτερύγων με προσωπικό το οποίο παραμένει στις πτέρυγες για διάστημα 4-6 μήνες για σκοπούς καλύτερης παρακολούθησης του πληθυσμού.
10) Επιμόρφωση κρατουμένων. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας, αρχίζει το εσπερινό σχολείο, όπου με την ολοκλήρωση των προγραμμάτων θα δίδονται απολυτήρια ή πιστοποιητικά για την παρακολούθηση συγκεκριμένων μαθημάτων και χρονικής περιόδου.
(11) Με τη νέα σχολική χρονιά θα αρχίσουν και μονοήμερες θεματικές διαλέξεις με συμμετοχή των κρατουμένων, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κύπρου και άλλα ιδιωτικά πανεπιστήμια.
12) Δραστηριότητες και ψυχαγωγία κρατουμένων.
Επιτρέπονται στα κελιά τους η παρακολούθηση τηλεόρασης και παιγνίδια όπως play station, DVD, CD.
(13) Ο χώρος του θεάτρου έχει μετατραπεί σε χώρο καθημερινής ψυχαγωγίας για τους κρατούμενους.
(14) Καθημερινή χρήση του γηπέδου ποδοσφαίρου.
(15) Δημιουργία γυμναστηρίων με στόχο τη δημιουργία ακόμα ενός γυμναστηρίου, όπου θα έχουν καθημερινή πρόσβαση όλες οι πτέρυγες.
(16) Διάφορες εκδηλώσεις στις φυλακές.
(17) Συνεργασία με τους ΜΚΟ και με τον Κυπριακό Ερυθρό Σταυρό.
(18) Η ανοικτή πτέρυγα και το ΚΚΕΑΚ γυναικών είναι έτοιμα προς χρήση.
(19) Συζητείται το θέμα των νέων κτιριακών εγκαταστάσεων για τις φυλακές και/ή οι όροι επιλογής του στρατηγικού επενδυτή με τη μέθοδο ΡΡΡ.
(20) (α) Μέχρι τις 30/6/2014, θα λειτουργήσει η πτέρυγα 10 για τους ευάλωτους και υψηλού κινδύνου για πιθανές αυτοκτονίες, (β) Προωθείται η ανακαίνιση της Πτέρυγας 10Α για τη δημιουργία κλειστού προγράμματος θεραπείας χρηστών ναρκωτικών και αντιμετώπισης νεοεισερχόμενων στις φυλακές, (γ) Προγραμματίζεται η ανακαίνιση της Πτέρυγας 3 για τις φυλακές γυναικών, οι οποίες ζουν σε ένα κοινοβιακό περιβάλλον οι περισσότερες.
(21) Για την πρόληψη αυτοκτονιών: (α) Επιδιώκεται η εξέταση από ψυχίατρο και παθολόγο κατά την εισδοχή όλων των κρατουμένων, (β) Εφαρμόζεται ο πρακτικός οδηγός με τις κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά στα μέτρα για την ασφάλεια ζωής των ευάλωτων κρατούμενων, (γ) Καταγραφή συμβάντων, απόπειρας, αυτοτραυματισμών κτλ.
(22) Για τους ευάλωτους κρατούμενους δίδονται καθημερινά συγκεκριμένες οδηγίες στους δεσμοφύλακες και υπάρχει καθημερινή συνεργασία με τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας των φυλακών και της Διεύθυνσης των φυλακών για σκοπούς πρόληψης.
(23) Εκπαίδευση δεσμοφυλάκων: α) Στο πρόγραμμα έχουν εκπαιδευτεί πέραν των 100 δεσμοφυλάκων και αναμένεται να εκπαιδευτούν άλλοι 250, (β) Παρακολούθηση σεμιναρίων στο εξωτερικό, (γ) Συμμετοχή σε άλλα εκπαιδευτικά προγράμματα.
(24) Υπερπληθυσμός και αποσυμφόρηση: Για κάποιους μήνες οι κρατούμενοι ξεπερνούσαν και τους 840, με μέσο όρο 700 κάθε μήνα, με χωρητικότητα 340 προσώπων. Σήμερα, αυξήσαμε τη χωρητικότητα στους 469 κρατούμενους και καταφέραμε τη μείωση του πληθυσμού στις φυλακές στους 541.