Μια ενδιαφέρουσα έκθεση που πρέπει να επαναληφθεί

Μια ωραία πρωτοβουλία της δρος Νάτιας Αναξαγόρου με τη συνεισφορά Κυπρίων δημιουργών, με προβολή τους σε δύο μοναδικές βυζαντινές εκκλησιές του γραφικού Πελενδρίου

Έχουμε έναν καταπληκτικό και μοναδικό πολιτισμό, ελληνικό, βυζαντινό, ορθόδοξο. Ποιος τον ξέρει; Ή, καλύτερα, πόσοι τον ξέρουν; Και πόσοι από εμάς γνωρίζουν ότι η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, στο Πελένδρι, είναι μέρος της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς (ΟΥΝΕΣΚΟ); Την περ. Κυριακή είχαμε την ευκαιρία και τη μεγάλη χαρά να επισκεφθούμε το γραφικό αυτό χωριό και να ξεναγηθούμε από τη δρα Αναξαγόρου στις εκκλησίες του Τιμίου Σταυρού και της Παναγίας Καθολικής.

Σε αυτές τις δύο εκκλησιές πραγματοποιήθηκε έκθεση με τίτλο: «Μη μου άπτου: Βυζαντινές αναλογίες στη σύγχρονη κυπριακή τέχνη». Η ιδέα και η πρωτοβουλία ανήκαν στη δρα Αναξαγόρου, υπεύθυνη των πολιτιστικών υπηρεσιών του Δήμου Λεμεσού. Με την υποστήριξη του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού, της Ιεράς Μητρόπολης Λεμεσού και του Κοινοτικού Συμβουλίου Πελεντρίου, διοργανώθηκε η έκθεση που αποτελεί μια προσπάθεια πολιτιστικής αποκέντρωσης και ανάπτυξης της περιφέρειας. Είναι σημαντικό να λεχθεί πως οι περισσότεροι επισκέπτες, την περ. Κυριακή, ήταν Λευκωσιάτες, ένδειξη και απόδειξη πως οι καλές, καλά οργανωμένες εκθέσεις ελκύουν πολίτες που διψούν για τέτοιες πολιτιστικές δραστηριότητες.

Οι καλλιτέχνες που πήραν μέρος με έργα τους είναι: Άγγελος Μακρίδης, Παναγιώτης Βίττης, Στέλιος Βότσης, Γεώργιος Πολ. Γεωργίου, Θεόδουλος Γρηγορίου, Γλαύκος Κουμίδης, Φάνος Κυριάκου, Μαριάννα Κωνσταντή, Αντώνης Νεοφύτου, Λευτέρης Ολύμπιος, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Στας Παράσκος, Ανδρέας Σαββίδης, Λευτέρης Τάπας, Τατιάνα Φεραχιάν, Νίκος Χαραλαμπίδης και Ανδρέας Χρυσοχός.

Συνεχιστές παράδοσης

Σε πρόλογο σχετικής έκδοσης για την έκθεση, ο Υπουργός Παιδείας Κ. Καδής επισημαίνει: «Η έκθεση προβάλλει τις εικαστικές δημιουργίες και δημιουργούς του σήμερα αλλά και του μεσαιωνικού παρελθόντος, στοχεύοτας στην ανάδειξη της διαλεκτικής ανάμεσα στην εικαστική γλώσσα των δύο εποχών (…). Οι σημερινοί δημιουργοί, συνεχιστές της παράδοσης των μεσαιωνικών ζωγράφων και τεχνιτών, αλλά και φορείς του αρχαίου πολιτισμού μας, που έθεσε τις βάσεις της διανόησης και του ανθρωπισμού, υλοποιούν μια μοντέρνα εκδοχή αυτής της κληρονομιάς, ενταγμένη στα σύγχρονα εικαστικά ρεύματα. Πρόκειται για καλλιτέχνες αξιόλογους, που εκπροσωπούν την Κύπρο επάξια στις διεθνείς διοργανώσεις και πολλές φορές διακρίνονται για την ευρηματικότητα και τη διεισδυτική ματιά τους σε καίρια θέματα».

Εξαφάνιση προοπτικής

Η δρ Νάτια Αναξαγόρου, σε εκτενές και εμβριθές σημείωμά της για την έκθεση, γράφει πως «η τάση στη ζωγραφική του μοντερνισμού υπήρξε η πλήρης ανατροπή των συμβάσεων του γλυπτικού νατουραλισμού και η επακόλουθη δημιουργία ενός ζωγραφικού χώρου, ο οποίος δεν ανακαλεί οποιαδήποτε άλλη αίσθηση πλην της όρασης. Με τον αποκλεισμό της απτότητας, το βάθος και η προοπτική εξαφανίζονται, ενώ το φως και η σκιά τυποποιούνται σε επίπεδα σχήματα. Στο πεδίο αυτό κινείται το ζωγραφικό έργο σύγχρονων Κυπρίων καλλιτεχνών, οι οποίοι πραγματεύονται θέματα παρμένα από τις εικόνες και τις εκκλησιαστικές τοιχογραφίες, όπως οι Στέλιος Βότσης, Γεώργιος Πολ. Γεωργίου, Λευτέρης Ολύμπιος, Στας Παράσκος, Ανδρέας Χρυσοχός και Παναγιώτης Βίττης».

Η δρ Αναξαγόρου επισημαίνει πως αναλογίες ανάμεσα στη βυζαντινή τέχνη και τον μοντερνισμό μπορούν να ανιχνευθούν και στη γλυπτική. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται «τα ανάγλυφα από μικτά υλικά του Άγγελου Μακρίδη, οι πιο επίπεδες ανάμεσα στις γεωμετρικές κατασκευές του Θεόδουλου Γρηγορίου, οι αρχιτεκτονικές σχηματοποιήσεις του Γλαύκου Κουμίδη, οι παραμορφωτικές συναρμολογήσεις του Φάνου Κυριάκου, οι εγχάρακτες επιφάνειες του Αντώνη Νεοφύτου και οι μινιμαλιστικές μεταλλικές κατασκευές του Ανδρέα Σαββίδη».

Υπέρβαση και εξαΰλωση

Η δρ Αναξαγόρου επισημαίνει πως, «στην προσπάθειά τους να αναπαραστήσουν την υπέρβαση, οι Βυζαντινοί απέβαλαν τη γλυπτική ψευδαίσθηση, μέσα από την εξαϋλωση της απτής και την επίκληση της μεταφυσικής πραγματικότητας. Η οσφρητική δουλειά της Μαριάννας Κωνσταντή, τα διάτρητα και φωτοφόρα πλέγματα, σε χαρτί και δέρμα, του Λευτέρη Τάπα και της Τατιάνας Φεραχιάν, αντίστοιχα, λειτουργούν ως εικαστικές αντιστοιχίες στο ‘Μη μου άπτου’, που αποτελεί το θέμα τοιχογραφίας και δύο εικόνων στις εκκλησίες του Πελενδρίου, τον Τίμιο Σταυρό και την Παναγία Καθολική, όπου ο Χριστός εμφανίζεται μετά θάνατον στη Μαρία Μαγδαληνή λέγοντάς της, ‘μη μου άπτου, ούπω γαρ αναβέβηκα προς τον πατέρα μου’».

Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, κατά πάσα πιθανότητα του 12ου αιώνα, κατατάσσεται ανάμεσα στις δέκα βυζαντινές εκκλησίες της οροσειράς του Τροόδους που έχουν ανακηρυχθεί Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η εκκλησία της Παναγίας της Καθολικής είναι ένα από τα λιγοστά μνημεία της επισκοπικής περιφέρειας Λεμεσού που διατηρεί το αρχικό εικονοστάσι και τις εικόνες του, καθώς και μια ξεχωριστή και ίσως μοναδική στον κόσμο ιταλο-βυζαντινή τοιχογραφία της Μελλούσης Κρίσεως στον δυτικό τοίχο, που χρονολογείται γύρω στα 1500.

Η δρ Νάτια Αναξαγόρου ξενάγησε τις μερικές δεκάδες επισκεπτών και στις δύο εκκλησίες και τους ενημέρωσε για την ιστορία και την παραστατικότητα των εικόνων, των τοιχογραφιών και των ιερών απεικονίσεων, σε συνάρτηση προς τις δημιουργίες των σύγχρονων Κύπριων δημιουργών. Αυτοί οι άξιοι συνεχιστές της παράδοσής μας πάντρεψαν τις εξαϋλωμένες μορφές των αγίων με ζωγραφικά και γλυπτικά ή και άλλα δημιουργήματα σύγχρονης τέχνης. Έχουμε την άποψη ότι η έκθεση «Μη μου άπτου» πρέπει να παρουσιαστεί και στις άλλες επαρχίες, ώστε οι πολίτες να γνωρίσουν και να αγαπήσουν αυτό το ωραίο συνταίριασμα βυζαντινής και σύγχρονης κυπριακής τέχνης. Δηλαδή, τις καταβολές και τις ρίζες μας, τον πολιτισμό και τις μοναδικές δημιουργίες του.