Δεν υπάρχει πλέον κανένα περιθώριο εφησυχασμού

Νέες απειλές κατά της ψυχικής και σωματικής υγείας από κατάχρηση ουσιών στην Ευρώπη και στην Κύπρο, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά 2014

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ για τα νέα συνθετικά οπιοειδή αλλά και παραισθησιογόνα με τόσο υψηλή φαρμακολογική δραστικότητα, των οποίων ακόμη και απειροελάχιστες ποσότητες αρκούν για την παρασκευή μεγάλου αριθμού δόσεων

«Το φαινόμενο των ναρκωτικών είναι δυναμικό και εξελίσσεται συνεχώς, γεγονός που δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού, καθώς δεν παύουν να εμφανίζονται νέες απειλές, παράλληλα με τα εναπομένοντα και από μακρού παγιωμένα προβλήματα», τονίζεται μεταξύ άλλων στην ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά το 2014, του οργανισμού της Ε.Ε. για τα ναρκωτικά (EMCDDA). Η έκθεση παρουσιάστηκε την περασμένη Τετάρτη (28.5.2014) από τον Eoghan Quigley, επιστημονικό αναλυτή του EMCDDA, με παράλληλη παρουσίαση της κατάστασης των παράνομων ουσιών και της κατάχρησης αλκοόλ στην Κύπρο, από τον προϊστάμενο του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ), Νεοκλή Γεωργιάδη, σε κοινή εκδήλωση της κυπριακής Βουλής με το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο Κύπρου.

Σύμφωνα με τον Eoghan Quigley, τα στοιχεία της ευρωπαϊκής έκθεσης για τα ναρκωτικά 2014 αποκαλύπτουν ότι το πρόβλημα των ναρκωτικών στην Ευρώπη γίνεται όλο και πιο πολύπλοκο, καθώς εμφανίζονται νέες προκλήσεις που εγείρουν ανησυχίες σε σχέση με τη δημόσια υγεία.

Διαφέρουν από αυτά που γνωρίζαμε…

Αναφέρουν στον πρόλογο της έκθεσης ο Jo?o Goul?o, Πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του EMCDDA, και ο Wolfgang G?tz, Διευθυντής του EMCDDA, ότι «τα ναρκωτικά που βλέπουμε σήμερα, διαφέρουν από πολλές απόψεις από τα ναρκωτικά που γνωρίζαμε στο παρελθόν. Αυτό είναι εμφανές και στα καθιερωμένα ναρκωτικά, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την κάνναβη, όπου οι νέες τεχνικές παραγωγής επηρεάζουν τη δραστικότητα τόσο της ρητίνης όσο και της φυτικής κάνναβης.

Ταυτόχρονα είναι εμφανές και στην παραγωγή συνθετικών ναρκωτικών, όπου εμφανίζεται πληθώρα νέων ουσιών. Θα πρέπει να μας προβληματίσει σοβαρά το γεγονός ότι προσφάτως εμφανίστηκαν νέα συνθετικά οπιοειδή αλλά και παραισθησιογόνα με τόσο υψηλή φαρμακολογική δραστικότητα, των οποίων ακόμη και απειροελάχιστες ποσότητες αρκούν για την παρασκευή μεγάλου αριθμού δόσεων. Οι μελλοντικές συνέπειες των εξελίξεων αυτών τόσο για τη δημόσια υγεία όσο και για τον έλεγχο των ναρκωτικών, τώρα αρχίζουν να γίνονται αντιληπτές, φαίνεται όμως ότι μπορούν να μετασχηματίσουν τη φύση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε».

Εκατομμύρια Ευρωπαίοι στη χρήση ουσιών

Σχεδόν ένας στους τέσσερις ενήλικες στην Ευρωπαϊκή Ένωση (πάνω από 80 εκατομμύρια ενήλικες) εκτιμάται ότι έχει κάνει χρήση παράνομης ουσίας κάποια στιγμή στη ζωή του. Στην πλειονότητά τους αναφέρουν χρήση κάνναβης (73,6 εκατομμύρια), ενώ οι εκτιμήσεις για χρήση άλλων ουσιών τουλάχιστον μία φορά κινούνται σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα: 14,1 εκατομμύρια έκαναν χρήση κοκαΐνης, 11,4 εκατομμύρια έκαναν χρήση αμφεταμινών και 10,6 εκατομμύρια έκαναν χρήση «έκστασης».

Τα αναφερόμενα επίπεδα χρήσης ναρκωτικών σε όλη τη διάρκεια της ζωής διαφοροποιούνται σημαντικά από χώρα σε χώρα, σε ένα φάσμα που ξεκινά από περίπου έναν στους τρεις ενήλικες σε Γαλλία, Δανία και Ηνωμένο Βασίλειο και φθάνει σε λιγότερο από έναν στους δέκα σε Βουλγαρία, Ελλάδα, Κύπρο, Ουγγαρία, Πορτογαλία, Ρουμανία και Τουρκία.

Πιο πολλοί άντρες στην κάνναβη

Όσοι αναφέρουν χρήση παράνομης ουσίας, ανεξαρτήτως ηλικιακής ομάδας, το πιθανότερο είναι να αναφέρουν χρήση κάνναβης. Εκτιμάται ότι 14,6 εκατομμύρια νεαροί Ευρωπαίοι (15-34 ετών), ή ποσοστό 11,2% αυτής της ηλικιακής ομάδας, έκαναν χρήση κάνναβης τον τελευταίο χρόνο, ενώ 8,5 εκατομμύρια εξ αυτών ήταν ηλικίας 15-24 ετών (13,9%). Η επικράτηση της χρήσης κάνναβης είναι κατά κανόναν υψηλότερη στους άνδρες, και μάλιστα η διαφορά αυτή εντείνεται όταν πρόκειται για εντατικότερη ή συστηματικότερη χρήση.

Μικρός αριθμός χρηστών κάνναβης κάνει εντατική χρήση της ουσίας. Η καθημερινή ή σχεδόν καθημερινή χρήση κάνναβης ορίζεται ως χρήση τουλάχιστον 20 μέρες τον τελευταίο μήνα. Με βάση τα κριτήρια αυτά, λιγότερο από 1% των ενηλίκων στην Ευρώπη εκτιμάται ότι κάνει καθημερινή ή σχεδόν καθημερινή χρήση κάνναβης. Περισσότεροι από δύο στους τρεις χρήστες που κάνουν καθημερινή ή σχεδόν καθημερινή χρήση κάνναβης είναι ηλικίας 15 έως 34 ετών και τα 3/4 των χρηστών σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα είναι άνδρες.

Οξέα περιστατικά συνδεδεμένα με κάνναβη

Παρότι σπάνια, δεν αποκλείονται τα οξέα περιστατικά λόγω χρήσης κάνναβης, ιδίως σε μεγάλες δόσεις. Σε χώρες με υψηλότερα επίπεδα επικράτησης, τα επείγοντα περιστατικά που συνδέονται με τη χρήση κάνναβης αποτελούν διογκούμενο πρόβλημα. Πρόσφατα αναφέρθηκε αύξηση των επειγόντων περιστατικών σε Τσεχική Δημοκρατία, Δανία και Ισπανία. Τα περισσότερα επείγοντα περιστατικά που συνδέονται με τη χρήση κάνναβης, αφορούν νεαρούς άνδρες και συχνά σχετίζονται με τοξίκωση από αλκοόλ.

Τα συμπτώματα είναι, μεταξύ άλλων, άγχος, ψυχωσικά ή άλλα ψυχιατρικά συμπτώματα, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν απαιτείται νοσηλεία. Μία ακόμη ανησυχητική εξέλιξη, είναι η εμφάνιση των συνθετικών κανναβινοειδών. Οι ουσίες αυτές μπορεί να έχουν εξαιρετικά μεγάλη δραστικότητα, αλλά δεν είναι χημικά παρεμφερείς με την κάνναβη και, ως εκ τούτου, μπορεί να έχουν διαφορετικές και πιθανόν πιο σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Παρότι σήμερα οι γνώσεις μας για τις επιπτώσεις της κατανάλωσης αυτών των ουσιών στην υγεία παραμένουν περιορισμένες, αυξάνεται ο προβληματισμός λόγω των αναφορών για οξείες αρνητικές συνέπειες που συνδέονται με τη χρήση τους.

Περί ψύχωσης και δραστικότητας

Το θέμα αυτό σχολίασε για τη «Σ»ο νευρολόγος ψυχίατρος Δρ Κυριάκος Βερεσιές, επιστημονικός διευθυντής ΚΕΝΘΕΑ: «Αυτό που παρατηρήθηκε και στην Ευρώπη και στην Κύπρο, είναι η αύξηση του αιτήματος θεραπείας για χρήστες κάνναβης, γεγονός που επαναφέρει το θέμα της «αθωότητας» της κάνναβης και της έντονης συζήτησης γύρω από αυτό. Φυσικά ο καθένας είναι ελεύθερος να δοκιμάσει ό,τι θέλει, αλλά εμείς λέμε ότι και η κάνναβη μπορεί να οδηγήσει κάποιους σε ψυχώσεις.

Ενώ πέρσι στο ψυχιατρικό νοσοκομείο της Αθαλάσσας είχαν εισαχθεί 32 άτομα με υποχρεωτική θεραπεία, από τους οποίους οι 27 ήταν χρήστες κάνναβης, φέτος αυτοί έχουν ξεπεράσει τους 100 και οι 87 από αυτούς είναι χρήστες κάνναβης. Στην ευρωπαϊκή έκθεση επισημαίνεται η τεράστια αύξηση παραγωγής της κάνναβης σε χώρες όπου αυξήθηκε το ποσοστό του THC και έχει φτάσει σε δραστικότητα μέχρι 44%. Αντιλαμβάνεστε πόσο τεράστια είναι η δραστικότητα της κάνναβης στις περιπτώσεις αυτές, αφού η κλωστική κάνναβη περιέχει, σύμφωνα με τον νόμο, μόνο 0,25% -2% THC!

Συμμερίζομαι αυτό που λεν μερικοί θιασώτες της κάνναβης ότι μπορεί να είχε κάποιος προδιάθεση για ψύχωση κι έτσι εκδηλώθηκε με τη χρήση. Το θέμα είναι, ποιος το γνωρίζει ότι είχε την προδιάθεση; Υπάρχουν άτομα που δεν κατάλαβαν ότι έχουν ψυχικά προβλήματα και αναζήτησαν μέσα από ουσίες να τα διορθώσουν… συνεχίζουν έτσι τη χρήση κάνναβης, ή αλκοόλ ή άλλης ουσίας, με τη ψευδαίσθηση ότι ηρεμούν… και εφόσον υπάρχει και η φιλοσοφία της “αθωότητας”, για την κάνναβη, δεν έχουν φραγμό στη χρήση της.

»Και πρέπει να σημειώσουμε ότι η τάση σήμερα, είναι να παράγεται η κάνναβη στα σπίτια -τόσο στην Κύπρο, όσο και σε άλλες χώρες- που δεν εξυπακούει τόσο μεγάλο ρίσκο όσον αφορά την καλλιέργεια, την κατοχή, την επεξεργασία και τη διακίνηση. Τώρα η κάνναβη καλλιεργείται σε μια γλάστρα στο σπίτι, στο μπαλκόνι, σε κοντέινερ, σε νεκροταφεία, ακόμα κι έξω από δικαστήρια(!), όπως αποκαλύφθηκε σε πρόσφατη περίπτωση στο νησί».

Μεθαμφεταμίνη, «έκσταση», κοκαΐνη

Στην έκθεση του 2014 εκφράζεται εκ νέου προβληματισμός για τα στοιχεία που καταδεικνύουν αυξανόμενη διαθεσιμότητα μεθαμφεταμίνης στην Ευρώπη. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι νέες αναφορές για κάπνισμα μεθαμφεταμίνης σε Ελλάδα και Τουρκία, κάτι που δεν είχε παρατηρηθεί στο παρελθόν, με δεδομένους τους πιθανούς κινδύνους που εγκυμονεί για την υγεία η χρήση της ουσίας με τον τρόπο αυτό.
Ο αυξανόμενος δυναμισμός, η παγκοσμιοποίηση και η καινοτομία της σύγχρονης αγοράς ναρκωτικών, αποδεικνύεται επίσης από την επανεμφάνιση υψηλής ποιότητας «έκσταση» σε σκόνη και δισκία στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αλλού.

Συνολικά, στην ευρωπαϊκή αγορά παράνομων διεγερτικών, φαίνεται να επικρατεί σχετική σταθερότητα, με την κοκαΐνη να παραμένει η υπ’ αριθμόν ένα επιλογή μεταξύ των διεγερτικών στις χώρες της Νότιας και της Δυτικής Ευρώπης και την αμφεταμίνη να επικρατεί περισσότερο στις χώρες της Βόρειας και της Ανατολικής Ευρώπης. Οι δείκτες για τη χρήση τόσο κοκαΐνης όσο και αμφεταμίνης ακολουθούν σε γενικές γραμμές πτωτικές τάσεις.

Η διαθεσιμότητα αποτελεί καίριο παράγοντα για την κατανάλωση διεγερτικών. Αν μια ουσία είναι δυσεύρετη, οι καταναλωτές μπορεί να δοκιμάσουν μιαν άλλη ουσία, ενώ σημαντικοί παράγοντες είναι και η τιμή και η κρατούσα αντίληψη περί ποιότητας. Αυτό έχει παρατηρηθεί και σε χώρους διασκέδασης και μεταξύ των χρηστών που κάνουν ενέσιμη χρήση. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι στις μέρες μας αυξάνεται ο αριθμός των διαθέσιμων προϊόντων στην αγορά διεγερτικών, στα οποία περιλαμβάνονται και οι συνθετικές καθινόνες, παράλληλα με τη μεθαμφεταμίνη, την αμφεταμίνη, την «έκσταση» και την κοκαΐνη.

Το διαδίκτυο, μια αναπτυσσόμενη αγορά

Ο ρόλος του διαδικτύου, ως προς τους τρόπους διακίνησης ναρκωτικών, ενισχύεται ολοένα και περισσότερο. Το διαδίκτυο δημιουργεί άνευ προηγουμένου προκλήσεις όσον αφορά την αποτροπή της διακίνησης τόσο των «νέων» όσο και των «παλιών» ναρκωτικών.

Το γεγονός ότι οι παραγωγοί, οι προμηθευτές, οι έμποροι, οι πάροχοι υπηρεσιών φιλοξενίας ιστοσελίδων και οι πάροχοι υπηρεσιών επεξεργασίας πληρωμών, μπορεί να εδρεύουν σε διαφορετική χώρα ο καθένας, καθιστά εξαιρετικά δυσχερή τον έλεγχο. Πρόσθετες δυσκολίες προκαλεί και η αυξανόμενη χρήση του «κρυμμένου διαδικτύου» -ιστοσελίδων που διατηρούν την ανωνυμία των χρηστών και δεν ανακαλύπτονται από τις μηχανές αναζήτησης- για την πώληση ναρκωτικών σε διακινητές και καταναλωτές.

Η τεχνολογία που παρέχει πρόσβαση σε ιστοσελίδες του είδους αυτού ενσωματώνεται στα περισσότερα λογισμικά που απευθύνονται στο ευρύ κοινό, ανοίγοντας τις αγορές αυτές σε μεγαλύτερο αριθμό καταναλωτών. Πέραν αυτού, η απροκάλυπτη πώληση «νόμιμων διεγερτικών» μέσω διαδικτύου φαίνεται να έχει ως αποτέλεσμα την αυξημένη διαθεσιμότητά τους για διακινητές και καταναλωτές. Το 2013, το σύστημα παρακολούθησης του EMCDDA εντόπισε 651 δικτυακούς τόπους πώλησης «νόμιμων διεγερτικών» σε Ευρωπαίους καταναλωτές.

ΠΙΝΑΚΑΣ
Με μια ματιά, η χρήση στην Ε.Ε. Κάνναβη

*73,6 εκατομμύρια ενήλικες ή ποσοστό 21,7% των ενηλίκων (15-64 ετών) έκαναν χρήση κάνναβης τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους

*18,1 εκατομμύρια ενήλικες ή ποσοστό 5,3% των ενηλίκων (15-64 ετών) έκαναν χρήση κάνναβης τον τελευταίο χρόνο

*14,6 εκατομμύρια νεαροί ενήλικες ή ποσοστό 11,2% των νεαρών ενηλίκων (15-34 ετών) έκαναν χρήση κάνναβης τον τελευταίο χρόνο

*Διαφοροποίηση από χώρα σε χώρα ως προς τη χρήση κάνναβης τον τελευταίο χρόνο μεταξύ νεαρών ενηλίκων: κατώτατη εθνική εκτίμηση 0,4% και ανώτατη εθνική εκτίμηση 18,5%

Κοκαΐνη

*14,1 εκατομμύρια ενήλικες ή ποσοστό 4,2% των ενηλίκων (15-64 ετών) έκαναν χρήση κοκαΐνης τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους

*3,1 εκατομμύρια ενήλικες ή ποσοστό 0,9% των ενηλίκων (15-64 ετών) έκαναν χρήση κοκαΐνης τον τελευταίο χρόνο

*2,2 εκατομμύρια νεαροί ενήλικες ή ποσοστό 1,7% των νεαρών ενηλίκων (15-34 ετών) έκαναν χρήση κοκαΐνης τον τελευταίο χρόνο

*Διαφοροποίηση από χώρα σε χώρα ως προς τη χρήση κοκαΐνης τον τελευταίο χρόνο μεταξύ νεαρών ενηλίκων: κατώτατη εθνική εκτίμηση 0,2% και ανώτατη εθνική εκτίμηση 3,6%

Αμφεταμίνες

*11,4 εκατομμύρια ενήλικες ή ποσοστό 3,4% των ενηλίκων (15-64 ετών) έκαναν χρήση αμφεταμινών τουλάχιστον μια φορά στη ζωή τους

*1,5 εκατομμύριο ενήλικες ή ποσοστό 0,4% των ενηλίκων (15-64 ετών) έκαναν χρήση αμφεταμινών τον τελευταίο χρόνο

*1,2 εκατομμύριο νεαροί ενήλικες ή ποσοστό 0,9% των νεαρών ενηλίκων (15-34 ετών) έκαναν χρήση αμφεταμινών τον τελευταίο χρόνο

*Διαφοροποίηση από χώρα σε χώρα ως προς τη χρήση αμφεταμινών τον τελευταίο χρόνο μεταξύ νεαρών ενηλίκων: κατώτατη εθνική εκτίμηση 0,0% και ανώτατη εθνική εκτίμηση 2,5%

«Έκσταση»

*10,6 εκατομμύρια ενήλικες ή ποσοστό 3,1% των ενηλίκων (15-64 ετών) έκαναν χρήση «έκστασης» τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους

*1,6 εκατομμύριο ενήλικες ή ποσοστό 0,5% των ενηλίκων (15-64 ετών) έκαναν χρήση «έκστασης» τον τελευταίο χρόνο

*1,3 εκατομμύριο νεαροί ενήλικες ή ποσοστό 1,0% των νεαρών ενηλίκων (15-34 ετών) έκαναν χρήση «έκστασης» τον τελευταίο χρόνο

* Διαφοροποίηση από χώρα σε χώρα ως προς τη χρήση «έκστασης» τον τελευταίο χρόνο μεταξύ νεαρών ενηλίκων: κατώτατη εθνική εκτίμηση 0,1% και ανώτατη εθνική εκτίμηση 3,1%

Οπιοειδή

*1,3 εκατομμύριο προβληματικοί χρήστες οπιοειδών (15-64 ετών)

*3,5% του συνόλου των θανάτων Ευρωπαίων ηλικίας 15-39 ετών οφείλονται σε υπερβολική δόση ναρκωτικών, με παρουσία οπιοειδών στα 3/4 περίπου των θανατηφόρων περιστατικών

*Δηλώνονται ως κύρια ουσία χρήσης σε περίπου 45% του συνόλου των αιτήσεων θεραπείας απεξάρτησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση 700 00