Η νοοτροπία τού «σιωπάτε να περάσουμε» και «ο λαός ας φάει παντεσπάνι»

Ελπίδες ότι η… ηλεκτρική σκούπα της Τρόικας θα καθαρίσει σε βάθος

ΣΧΕΔΟΝ όλοι οι άνθρωποι μπορούν ν' αντέξουν τις αντιξοότητες, αλλά αν θες να δοκιμάσεις τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου, δώσ’ του εξουσία

Μικρή ακόμη είχα μια παθιασμένη απέχθεια για την εξουσία, για τους ανθρώπους που την πλαισιώνουν και γενικότερα για τα κατεστημένα της κοινωνίας. Λες και η ζωή με έφερε σε αυτόν τον τόπο για να παλεύω για την αλλαγή. Πιθανότατα να ήταν προδιαγεγραμμένο, η ζωή με έριξε στο βούρκο της δημοσιογραφίας και από τα πρώτα μόλις χρόνια σε έναν ωκεανό συμφερόντων, διαπλοκών, πάρε δώσε, στον κόσμο της οικονομικής ολιγαρχίας.

Ίσως και να τον αποδέχτηκα, όπως μικρή και έφηβη αποδέχτηκα την εξουσία των δασκάλων και καθηγητών μου, την εξουσία που ασκεί η οικογένεια στα παιδιά. Από το δημοτικό σχολείο είχα μια κακή συνήθεια, εκ των υστέρων αποδείχθηκε χρήσιμη, να διαβάζω και να γράφω σε τετράδια του σχολείου ό,τι έβρισκα μπροστά μου που μου προκαλούσε το ενδιαφέρον. Όπως, για παράδειγμα, τα λόγια του Αβραάμ Λίνκολν περί των ανθρώπων που βρίσκονται στην εξουσία: «Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι μπορούν να αντέξουν τις αντιξοότητες, αλλά αν θες να δοκιμάσεις τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου, δώσ’ του εξουσία».

Ο μεγάλος θυμός

Εκ των υστέρων, χρόνια μετά, αντιλήφθηκα τη σοφία των λόγων του ανθρώπου που αγωνίστηκε κατά της δουλείας των μαύρων, διαπιστώνοντας ότι σε αυτό το νησί πάσχουμε από το σύνδρομο της εξουσίας, τη λαγνεία της καρέκλας. Και μπορεί τα πρώτα χρόνια στη δημοσιογραφία να άντεχα τους ηδονιστές της εξουσίας, αλλά το ομολογώ, τα τελευταία χρόνια, ίσως η επιχείρηση φυγής μου να ήταν για μένα η λύτρωση. Εκεί που καταβάλλω προσπάθειες να δω την εξουσία με έναν διαφορετικό φακό, να είμαι λιγότερο αυστηρή και άτεγκτη και να δω με επιείκεια κάποιους ανθρώπους, έρχεται μια δήλωσή τους, μια τηλεοπτική εμφάνισή τους ή ακόμη και μια βόλτα τους σε κεντρικούς δρόμους για να επιβεβαιώσω ότι τελικά το λάθος μου είναι μικρό.

Ο θυμός και η οργή μου, ίσως κάποιος που ξέρει να ακούει θα μπορούσε να τα καταλαγιάσει, ξέβρασαν από μέσα μου και κόντεψα να πάθω καρδιακό επεισόδιο κατά την προηγούμενη διακυβέρνηση. Μάταια πάσχιζα να εκτονωθώ γράφοντας, βλέποντας ότι το σλόγκαν «δεν είδα, δεν ξέρω» λειτουργούσε ως το καλύτερο επικοινωνιακό στοιχείο για τους κυβερνώντες.

Ήταν τότε που άρχισα σιγά - σιγά να αμφισβητώ τους οικονομολόγους, για τη σιωπή τους και τη νοοτροπία «σιωπάτε να περάσουμε».

Η αμφισβήτηση

Πολλοί, σχολιάζοντας, φέρνουν το θέμα της συζήτησης στους βουλευτές και στην κυπριακή Βουλή. Προσωπικά θεωρώ ότι ο «ναός της Δημοκρατίας» είναι ιδανικός, με ελάχιστες εξαιρέσεις, για ανθρώπους που στην πλειοψηφία τους αρέσκονται να ποζάρουν, να ρίχνουν ατάκες, να βγαίνουν στα κανάλια και να υπόσχονται. Κανένας τους δεν έχει το ανάστημα ενός Ντίνου Κωνσταντίνου ή ενός Λεόντιου Ιεροδιακόνου. Επιτροπές Οικονομικών σε άλλες εποχές…

Απ' εκεί και πέρα η αμφισβήτησή μου έπιασε σβάρνα ακόμη και τους διαπρεπείς οικονομολόγους, όχι γιατί δεν έβλεπαν, αλλά γιατί κρύβονταν στη φωλιά τους και επέλεγαν να σιωπούν. Ή, ακόμη, σε αρκετές περιπτώσεις, πονούσαν μέσα στη μοναξιά τους. Οι πλείστοι… μεγάλοι τραπεζίτες και συνεργατιστές, που χάθηκαν από προσώπου γης μετά την κατάρρευση του συστήματος και πολύ φοβάμαι πως δύσκολα θα τους αγγίξει η λαβίδα του νόμου, λόγω των σχέσεών τους με τις άλλες εξουσίες, έχουν περάσει στην ιστορία ως οι άνθρωποι που κατέστρεψαν το άλλοτε εύρωστο χρηματοοικονομικό κέντρο.

Το δυνατό χαστούκι

Πολλές φορές έχω γράψει πως πάντοτε πίστευα ότι ένα πρωί το μοιραίο θα συνέβαινε. Χωρίς να το έχω προβλέψει -δεν είμαι ο μάντης Κάλχας ή η Πυθία, εκείνοι που ήξεραν καλύτερα δεν το έκαναν- μας χαστούκισαν δυνατά στο πρόσωπο, μας έριξαν στα πατώματα, προσπαθώντας να διαλύσουν το ψυχικό μας σθένος, την αξιοπρέπεια και τις αντοχές μας.

Από τότε δεν νομίζω να μπορώ να συγχωρέσω εύκολα -όσες εξομολογήσεις κι αν κάνω- ακόμη και τον ίδιο τον εαυτό μου, που κακώς πίστευε ότι κάτι μπορούσε να γίνει με την ανάληψη της εξουσίας από μια νέα διακυβέρνηση. Τελικά, όλα ήταν ευσεβείς πόθοι, για να λέμε πως η ελπίδα πεθαίνει τελευταία. Και ενώ οι υπόλοιποι λίγο-πολύ, οι περισσότεροι, άρχισαν να αποδέχονται τα «όμορφα δώρα» και τις υποσχέσεις που τους σερβίρουν, προσωπικά δεν μπορώ να αποδεχτώ και να εμπιστευτώ ξανά όσους άκουγαν, έβλεπαν και δεν έπρατταν.

Ακόμη κι εμείς που γράφουμε και σχολιάζουμε, στο τέλος της ημέρας για να παίρνουμε τη… δόση μας -ίσως να μας θεωρούν απίστευτα ρομαντικούς, ακόμη και γραφικούς- αποτύχαμε να διεισδύσουμε σε βάθος και να ξεψαχνίσουμε όλα εκείνα που έτρωγαν σαν το σαράκι τον χρηματοπιστωτικό τομέα και την οικονομία. Τουλάχιστον έχουμε ήσυχη τη συνείδησή μας, πως δεν πουλούσαμε φύκια για μεταξωτές κορδέλες. Ίσως πολλοί να μας κατηγορούν πως το παίζουμε εκ τους ασφαλούς, έχοντας την εξουσία της πένας στο χέρι ή καλύτερα στον ηλεκτρονικό υπολογιστή.

Ο μεγάλος …εχθρός

ΠΑΝΤΟΤΕ το έλεγα και συνεχίζω να το λέω, ότι η Τρόικα δεν είναι για μένα ο μεγάλος εχθρός αλλά η… ηλεκτρική σκούπα, που θα καθαρίσει σε βάθος εκείνα που έπρεπε να είχαμε κάνει για χρόνια. Ευελπιστώ ότι δεν θα απογοητευτώ και πάλι από τη συμπεριφορά του… εχθρού, που δεν τον έφερε κανένας άλλος εκτός από τους χειρισμούς δυο Κυβερνήσεων και τη σιωπή όσων έπρεπε να μιλούν και έκλεισαν το στόμα.

Η οργή μου για τις συνέπειες του κουρέματος και τη διάλυση του χρηματοπιστωτικού συστήματος δεν λέει να καταλαγιάσει τόσο εύκολα αλλά σίγουρα με τον χρόνο άρχισα να πιστεύω ότι ούτε ένα χελιδόνι φέρνει την άνοιξη, ούτε εγώ και άλλοι σαν εμένα μπορούν να κάνουν τη διαφορά και την αλλαγή. Μπορούμε μόνο, όπως γράφει και ο Wayne Dyer, συγγραφέας βιβλίων αυτοβοήθειας, να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα, για να αλλάξουν τα πράγματα που βλέπουμε.

Μια νέα κοινωνία

Πιθανότατα, τότε, να μπορέσουμε να αποδεχθούμε ότι έχει ο καιρός γυρίσματα και ότι οι αλλαγές που θα γίνουν, ακόμη και οι πιο οδυνηρές, θα μετασχηματίσουν την κοινωνία μας σε πιο ανθρώπινη, πιο φιλική, πιο δεχτική στο νέο και το διαφορετικό και κυρίως λιγότερο καταναλωτική και εξαρτημένη από δάνεια. Ίσως και να σταματήσουμε να εμπιστευόμαστε σαν κοινωνία τούς πολιτικούς δεινόσαυρους ή αυτούς που λατρεύουν την εξουσία, ανάμεσα στους οποίους και μια μικρή οικονομική κάστα, που ανακυκλώνεται για χρόνια και ζει περικυκλωμένη από αυλικούς που τους χειροκροτεί.

Δυστυχώς σε κανέναν δεν αρέσει η αλήθεια και η ειλικρίνεια, αλλά η κολακεία και η αποδοχή χωρίς κριτική και άποψη. Αποδέχθηκα πια ότι τίποτα δεν μπορούμε να ελπίζουμε από ανθρώπους που δεν έχουν ή δεν είχαν ποτέ το θάρρος να πολεμήσουν για το καλό του τόπου, παρά μόνο για να κρατήσουν εκείνη την περιβόητη καρέκλα που, αν ήταν από χρυσάφι, θα υπήρχε και δικαιολογία! Αυτούς που αρέσκονται να συντηρούν τα δήθεν κεκτημένα, να έχουν στο μικρό τους τσεπάκι τις λίστες με τα ρουσφέτια που τους ζητούν και… υποχρεώνονται να κάνουν για να ευχαριστήσουν τον όχλο και στο άλλο τα φακελάκια με το κατιτίς τους.

Οι καταθέσεις έκαμαν φτερά στο εξωτερικό και ακόμη τις ψάχνουν, επενδύθηκαν σε σπίτια και αλλού σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και οι λάτρεις της εξουσίας, ως άλλη Μαρία Αντουανέτα, δηλώνουν χωρίς ίχνος ντροπής «αν δεν έχει ο λαός ψωμί, ας φάει παντεσπάνι».