Γιατί είναι τόσο σημαντική, τόσο στα παιδία όσο και στους ενήλικες
Γενικά, η υψηλή αυτοεκτίμηση συμβάλλει στην αυτονομία και ελευθερία του ατόμου και του παρέχει επίσης αίσθημα επάρκειας και συνοχής

Η τάση του ανθρώπου να νιώθει καλά με τον εαυτό του, είναι κεφαλαιώδης πτυχή της ανθρώπινης φύσης. Γιατί οι άνθρωποι χρειάζονται την αυτοεκτίμηση; Γιατί προσπαθούν να την διατηρήσουν και να την αυξήσουν; Αρκετές θεωρητικές προσεγγίσεις φαίνεται να εξηγούν τα πιο πάνω ερωτήματα. Αρχικά οι ανθρωπιστές υποστήριξαν ότι η υψηλή αυτοεκτίμηση συμβάλλει στην αυτονομία και ελευθερία του ατόμου, καθώς επίσης του παρέχει αίσθημα επάρκειας και συνοχής. Άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι επιδιώκουν την υψηλή αυτοεκτίμηση γιατί επιφέρει επίτευξη των στόχων τους.

Μια άλλη προσέγγιση, η ηθολογική, υποστηρίζει ότι η αυτοεκτίμηση είναι προσαρμοστικό χαρακτηριστικό, το οποίο έχει επιβιώσει, επειδή συντείνει στην επικυριαρχία στις ανθρώπινες σχέσεις. Ακόμη, η θεωρία διαχείρισης του σφάλματος πρότεινε ότι η αυτοεκτίμηση προστατεύει συναισθηματικά τους ανθρώπους έναντι του άγχους του θανάτου. Τέλος, σύμφωνα με την κοινωνιομετρική θεωρία, η αυτοεκτίμηση είναι ένα ψυχολογικό μέτρο, το οποίο μετρά και καταγράφει το επίπεδο ποιότητας των σχέσεων μας με τους άλλους (αποδοχή ή απόρριψη).

Οι μελέτες συστηματικά καταδεικνύουν ότι οι έφηβοι, που εμφανίζουν ψυχολογικά προβλήματα, σε σύγκριση με τους εφήβους που δεν εμφανίζουν ψυχολογικά προβλήματα, διαφέρουν ως προς τα επίπεδα της αυτοεκτίμησής τους. Πληθώρα ερευνών συνδέει τη χαμηλή αυτοεκτίμηση με την εμφάνιση προβλημάτων όπως παραβατικότητα, διαταραχή διαγωγής, κατάθλιψη, μοναξιά, διατροφικές διαταραχές, χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών, εγκυμοσύνη κατά τη διάρκεια της εφηβείας, σχολική αποτυχία και εγκληματική συμπεριφορά. Έρευνες, επίσης, κατέδειξαν πως η υψηλή αυτοεκτίμηση έχει αρκετά οφέλη και αποτελεί συνταγή επίλυσης αρκετών ψυχολογικών προβλημάτων.

Τα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι πιο πιθανό να υιοθετήσουν αρνητικές στρατηγικές αντιμετώπισης των αγχογόνων καταστάσεων, γεγονός που οδηγεί σε συμπεριφορές, οι οποίες ενδεχομένως να απορρίπτονται από τους άλλους. Αυτό, με τη σειρά του, οδηγεί στην ενίσχυση της αρχικής αντίληψης του ατόμου ότι δεν αξίζει, δεν είναι ικανό και αποδεκτό, συνεπώς οδηγείται σε περισσότερες αρνητικές συμπεριφορές μπαίνοντας έτσι σε ένα φαύλο κύκλο προβλημάτων συμπεριφοράς.

Επιπλέον, τα παιδιά τα οποία έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση τείνουν να αποσύρονται κοινωνικά ενώ παράλληλα δεν καταβάλλουν προσπάθεια να ξεκινήσουν φιλίες. Αυτά τα παιδιά προσπαθούν να προστατεύσουν τον εαυτό τους από την απόρριψη υιοθετώντας αποφευκτικές ή επιθετικές διαπροσωπικές στρατηγικές. Ως εκ τούτου, η έλλειψη στενών σχέσεων με τους συνομήλικους περιορίζει τα αγχολυτικά οφέλη της φιλίας, αφήνοντας το παιδί πιο ευάλωτο στην ανάπτυξη ψυχολογικών προβλημάτων.

Η άνευ όρων  αγάπη…
Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ φαίνεται να αποτελεί τον πρωταρχικό μηχανισμό κοινωνικοποίησης του παιδιού και μέσω των πρακτικών που χρησιμοποιούν, επηρεάζεται η αντίληψη του παιδιού για τον εαυτό του. Τα παιδιά των οποίων οι γονείς τα αποδέχονται, χρησιμοποιούν αγάπη άνευ όρων αλλά και σταθερές γονικές πρακτικές, τείνουν να έχουν υψηλή αυτοπεποίθηση. Αντιθέτως, τα παιδιά των οποίων οι γονείς τα απορρίπτουν και δείχνουν αγάπη μόνο αν τα ίδια τηρούν τις απαιτήσεις των γονιών τους, τείνουν να έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση. Άλλοι παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης είναι το γενετικό υλικό, οι συνομήλικοι, το σχολείο, η γειτονιά, η εξωτερική εμφάνιση και οι δεξιότητες.

Η απάντηση στο ερώτημα, αν οι παρεμβάσεις με στόχο τη βελτίωση της αυτοεκτίμησης μειώνουν τα προβλήματα συμπεριφοράς, μάς βοηθά να απαντήσουμε στο ερώτημα: γιατί είναι σημαντική η αυτοεκτίμηση; Παρεμβάσεις που στοχεύουν στην βελτίωση της αυτοεκτίμησης φαίνεται να είναι αρκετά αποτελεσματικές. Έχει φανεί ότι τα παιδιά που παρακολούθησαν παρεμβατικά προγράμματα, αύξησαν τις σχολικές και κοινωνικές τους δεξιότητες αλλά και τη γενικότερη αντίληψη για τον εαυτό τους συγκριτικά με τα παιδιά που δεν παρακολούθησαν αυτά τα προγράμματα. Αξιοσημείωτο, είναι το γεγονός πως η καλύτερη μέθοδος για να βελτιώσουμε την αυτοεκτίμηση των παιδιών είναι οι παρεμβάσεις που στοχεύουν σε βελτίωση των γονικών πρακτικών και αφαίρεση των παραγόντων κινδύνου όπως για παράδειγμα η κακοποίηση, θυματοποίηση και ο εκφοβισμός.

ΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Ψυχολόγος - Καθηγητής στο KES COLLEGE
[email protected]