Η Κύπρος «υπερέχει» στην κατάχρηση βενζοδιαζεπινών
Είμαστε τέταρτη χώρα σε κατάχρηση ηρεμιστικών χαπιών στην Ευρώπη, μετά την Πολωνία, το Μονακό και τη Λιθουανία και έχουμε μάλιστα αυξητική τάση…

Συνεχίζεται η κατάχρηση ηρεμιστικών φαρμάκων της ομάδας των βενζοδιαζεπινών από τους έφηβους μαθητές της Κύπρου, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τους συνομήλικούς τους όλων σχεδόν των χωρών της Ευρώπης, όπως αποκάλυψε η Ευρωπαϊκή Σχολική Έρευνα για το Αλκοόλ και άλλα Ναρκωτικά που γίνεται κάθε τέσσερα χρόνια στην Κύπρο και σε άλλες 35 χώρες της Ευρώπης.

Η έρευνα αφορά 16χρονους μαθητές και κατέδειξε ότι, ενώ ο μέσος όρος της Ευρώπης στην κατάχρηση βενζοδιαζεπινών είναι 6%, ο μέσος όρος της Κύπρου είναι 11% (12% στα αγόρια και 11% στα κορίτσια). Η Κύπρος κατατάσσεται τέταρτη χώρα σε κατάχρηση ηρεμιστικών χαπιών στην Ευρώπη, μετά την Πολωνία, το Μονακό και τη Λιθουανία και παρουσιάζει μάλιστα αυξητική τάση, μέσα στα δύο χρόνια που μεσολάβησαν από τη δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας.

Οικονομική κρίση και άγχος
Τα πιο πάνω στοιχεία μάς έδωσε ο Επιστημονικός Διευθυντής του ΚΕΝΘΕΑ, νευρολόγος ψυχίατρος Δρ Κυριάκος Βερεσιές, αναπληρωτής καθηγητής του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου, που είναι ο κύριος ερευνητής για την Κύπρο, αφού η σχολική αυτή έρευνα διεξάγεται από το ΚΕΝΘΕΑ, σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας και το ΕΚΤΕΠΝ ( Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης
και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά). Η επόμενη Ευρωπαϊκή Σχολική Έρευνα, για το Αλκοόλ και άλλα Ναρκωτικά, θα γίνει το 2015.

Η δύσκολη οικονομική κατάσταση, η ανεργία, η αύξηση του άγχους, οδηγεί στην αύξηση της χρήσης του αλκοόλ και των συνταγογραφούμενων ηρεμιστικών φαρμάκων, όπως ανέφερε στη «Σ» ο Δρ Βερεσιές. «Πέρα από τις παράνομες ουσίες, αυτές οι νόμιμες ουσίες είναι οι πιο διαδεδομένες στον γενικό πληθυσμό», σχολίασε.

Στο φαρμακείο… του σπιτιού
Ο Δρ Βερεσιές επισήμανε ότι οι νέοι βρίσκουν τις βενζοδιαζεπίνες (Ativan, Clonotril, Vallium, Lexotanil, Xanax, Tranxene, Hipnosedon και άλλα) στο φαρμακείο του σπιτιού, αφού τα αγοράζουν οι γονείς με συνταγή γιατρού και τα έχουν στο σπίτι. Τα φάρμακα αυτά, που κυκλοφορούν συνήθως σε χάπια, έχουν ηρεμιστικές ιδιότητες.

«Η χορήγησή τους έχει ως στόχο να προσφέρει γρήγορη ανακούφιση στο άτομο που βιώνει καταστάσεις σοβαρού άγχους ή αϋπνίας, ενώ στην αγορά είναι διαθέσιμος μεγάλος αριθμός ειδών βενζοδιαζεπινών. Υπάρχουν όμως μεγάλες διαφορές μεταξύ των διάφορων ειδών, σε σχέση με τη δράση τους στον ανθρώπινο οργανισμό, με αποτέλεσμα κάποιες δόσεις μπορεί να είναι ισοδύναμες σε ποσότητα, αλλά μπορεί να έχουν 20πλάσιο αποτέλεσμα.

»Μια άλλη διαφορά που παρατηρείται ανάμεσα στα διάφορα είδη βενζοδιαζεπινών, είναι η ταχύτητα με την οποία οι ουσίες αυτές μεταβολίζονται και αποβάλλονται από το σώμα. Η επίδραση του φαρμάκου στον οργανισμό ξεκινά λίγο πριν τη μία ώρα και διαρκεί ορισμένες ώρες».

Εξάρτηση και σύνδρομο στέρησης
«Η μακροχρόνια χρήση των φαρμάκων αυτών καθώς και η αλόγιστη, υπερβολική τους χρήση, μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση, σε σημείο που η μείωσή τους ή η διακοπή τους να προκαλέσουν στερητικό σύνδρομο. Είναι ουσίες που προκαλούν ανοχή και σύνδρομο στέρησης. Το σύνδρομο στέρησης χαρακτηρίζεται από ναυτία ή εμετούς, άγχος, ευερεθιστότητα, ανησυχία, αϋπνία, τρόμο (όχι πάντα προεξάρχον σύμπτωμα), εφίδρωση, κόπωση και αδυναμία, σπασμούς, ένταση και κάποιες φορές μπορεί να φτάσει ακόμη και σε παραλήρημα (σε ιδιαίτερες περιπτώσεις με ισχυρό βαθμό εξάρτησης). Επίσης, συχνά παρατηρείται και το φαινόμενο της «αναπήδησης», δηλαδή η εμφάνιση των συμπτωμάτων για τα οποία στο άτομο χορηγούνταν τα φάρμακα, σε πιο έντονη μορφή.

»Το σύνδρομο στέρησης μπορεί να παρουσιαστεί σε διάστημα μεταξύ λίγων ωρών έως μιας εβδομάδας, μετά τη διακοπή λήψης της ουσίας. Η χρήση των βενζοδιαζεπινών μπορεί να γίνεται και από χρήστες άλλων ουσιών (κυρίως οπιοειδών), όταν δεν έχουν πρόσβαση στην ουσία που θέλουν να χορηγήσουν».

Άλλες δυσμενείς επιπτώσεις βενζοδιαζεπινών
*Υπερβολική καταστολή (oversedation): είναι μια δοσοεξαρτώμενη επέκταση των κατασταλτικών/υπνωτικών αποτελεσμάτων των βενζοδιαζεπινών. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν υπνηλία, αδυναμία συγκέντρωσης, έλλειψη συντονισμού, αδυναμία μυών, ίλιγγο και διανοητική σύγχυση. Η υπερβολική καταστολή είναι πιο έντονη στα ηλικιωμένα άτομα και μπορεί να συμβάλει στα πεσίματα και στα κατάγματα. Η υπερβολική καταστολή από τις βενζοδιαζεπίνες συμβάλλει σε ατυχήματα στο σπίτι και στην εργασία και μελέτες από πολλές χώρες έχουν δείξει μια σημαντική συσχέτιση μεταξύ της χρήσης των βενζοδιαζεπινών και του κινδύνου σοβαρών τροχαίων ατυχημάτων. Οι άνθρωποι που παίρνουν βενζοδιαζεπίνες θα πρέπει να προειδοποιούνται για τους κινδύνους της οδήγησης και της λειτουργίας μηχανημάτων.

*Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα: Οι βενζοδιαζεπίνες έχουν αθροιστικές επιδράσεις με άλλα φάρμακα όπως τα υπνωτικά, κάποια αντικαθλιπτικά, πολλά ηρεμιστικά, νευροληπτικά, αντιεπιληπτικά, τα οπιούχα και κυρίως το αλκοόλ. Αν τα κατασταλτικά λαμβάνονται σε μεγάλη ποσότητα μαζί με βενζοδιαζεπίνες μπορεί να οδηγήσουν ακόμα και στον θάνατο.

*Ανεπάρκεια μνήμης: Οι βενζοδιαζεπίνες μπορεί να προκαλέσουν αμνησία. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες παρατηρείται διαταραχή μνήμης, όταν το άτομο λαμβάνει τα φάρμακα αυτά. Επιπλέον, η απόκτηση νέων πληροφοριών είναι ελλιπής αφού το άτομο δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί. Τα φάρμακα προκαλούν ένα συγκεκριμένο έλλειμμα στην «επεισοδιακή» μνήμη, που αφορά την ανάμνηση των πρόσφατων γεγονότων, τις συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη, και τη συνέχειά τους στον χρόνο.

Εξαιτίας της μείωσης της επεισοδιακής μνήμης, μπορεί περιστασιακά να οδηγήσει σε κενά μνήμης ή «μπλακάουτ». Υπάρχουν αναφορές από άτομα ότι η ασυνήθιστη συμπεριφορά τους, όπως οι μικροκλοπές από καταστήματα, οφειλόταν στη διαταραχή της μνήμης. Οι βενζοδιαζεπίνες συνταγογραφούνται για τη γρήγορη αντιμετώπιση του άγχους. Ωστόσο το φάρμακο αυτό, αν χρησιμοποιηθεί περισσότερο από ό,τι χρειάζεται, μπορεί να οδηγήσει στη δυσλειτουργική ψυχολογική προσαρμογή σε παρόμοιες καταστάσεις. Παραδείγματος χάριν στην κρίση πανικού, το άτομο δεν μαθαίνει εναλλακτικές στρατηγικές αντιμετώπισης, με αποτέλεσμα να έχει ανάγκη πάντα τη βενζοδιαζεπίνη.

Παράδοξο διεγερτικό αποτέλεσμα
«Οι βενζοδιαζεπίνες προκαλούν περιστασιακά αυξημένο άγχος, αϋπνία, εφιάλτες, παραισθήσεις, υπερκινητικότητα ή επιθετική συμπεριφορά και επιδείνωση των επιληπτικών κρίσεων σε επιληπτικούς. Οι αντιδράσεις αυτές είναι παρόμοιες με αυτές που προκαλούνται μερικές φορές από τη χρήση ουσιών. Η μακρόχρονη χρήση των βενζοδιαζεπινών μπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη, η οποία εμφανίζεται αρχικά κατά τη διάρκεια της παρατεταμένης χρήσης. Η χρήση μπορεί να προκαλέσει ή και να επιδεινώσει ακόμα την κατάθλιψη. Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες τα φάρμακα αυτά συνταγογραφούνται για να αντιμετωπίσουν τις καταστάσεις μεικτού άγχους και κατάθλιψης. Σε μερικές περιπτώσεις, τα φάρμακα αυτά ενδέχεται να προκαλούν τάσεις αυτοκτονίας στους ασθενείς αυτούς. Επίσης, στα άτομα αυτά παρατηρείται «συναισθηματική αναισθησία», όπου το άτομο αδυνατεί να αισθανθεί πόνο ή ευχαρίστηση.

»Το κεντρικό νευρικό σύστημα των ηλικιωμένων ατόμων είναι πιο ευαίσθητο στις κατασταλτικές επιδράσεις των βενζοδιαζεπινών. Τα φάρμακα αυτά μπορεί να προκαλέσουν πονοκεφάλους, σύγχυση, ψευδοάνοια, αμνησία, απώλεια ισορροπίας. Η ανοχή σε πολλές από τις επιδράσεις των βενζοδιαζεπινών αναπτύσσεται με την τακτική χρήση: η αρχική δόση του φαρμάκου έχει σταδιακά μικρότερη επίδραση και επομένως χρειάζεται μεγαλύτερη δόση για το ίδιο αποτέλεσμα, με το πέρασμα του χρόνου. Αυτό έχει συχνά ως αποτέλεσμα οι γιατροί να αυξάνουν τη δόση στις συνταγές τους ή να προσθέτουν μιαν άλλη βενζοδιαζεπίνη, έτσι ώστε κάποιοι ασθενείς έχουν καταλήξει να πάρουν δύο βενζοδιαζεπίνες ταυτόχρονα. Ωστόσο, η ανοχή προς τις διάφορες δράσεις των βενζοδιαζεπινών αναπτύσσεται με διαφορετική ταχύτητα και σε διαφορετικό βαθμό.

Αποτοξίνωση και απεξάρτηση
«Η θεραπεία της εξάρτησης από βενζοδιαζεπίνες είναι διαδικασία που αποτελείται από το στάδιο της αποτοξίνωσης και της απεξάρτησης. Η αποτοξίνωση πραγματοποιείται σε εξωτερικό πρόγραμμα, με σταδιακή μείωση του φαρμάκου και συμπλήρωση με άλλα φάρμακα που δεν δημιουργούν εξάρτηση. Το πρόγραμμα εσωτερικής διαμονής πραγματοποιείται σε κλινική για λίγες μέρες με τη βοήθεια ορών και τη χρησιμοποίηση άλλων φαρμάκων που βοηθούν στην κάλυψη των στερητικών συμπτωμάτων και γίνεται άμεσο σταμάτημα των βενζοδιαζεπινών. Ύστερα από εκτίμηση της κατάστασης, χορηγούνται αλλά είδη φαρμάκων για κάλυψη των ψυχολογικών αναγκών του ατόμου. Το πρόγραμμα απεξάρτησης από τις βενζοδιαζεπίνες περιλαμβάνει συμμετοχή σε ατομικό εντατικό πρόγραμμα και σε ομάδες αυτοβοήθειας.