Συμπληρώνονται φέτος 59 έτη από το ξέσπασμα του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ), τον Απρίλιο του 1955. Μαζική και ενθουσιώδης υπήρξε η συμμετοχή του κυπριακού λαού στον αγώνα αυτοδιάθεσης και ένωσης με την Ελλάδα. Έντονες ήταν οι συζητήσεις και αναλύσεις που διεξάγονταν στους χώρους του ιδιωτικού και δημόσιου βίου, από την οικογενειακή εστία, το καφενείο του χωριού, τα γραφεία της εργασίας μέχρι τις αναφορές στο ραδιόφωνο και τις εφημερίδες, τα φυλλάδια και τις επιγραφές στους τοίχους. Παρόμοιο κλίμα επικρατούσε και στην Ελλάδα, σε επίπεδο κοινού και μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Μετροφυλλώντας τον τότε ελλαδικό Τύπο, διαπιστώνεται η ευρεία προβολή του έπους της ΕΟΚΑ μέσω πρωτοσέλιδων και εκτενών ρεπορτάζ, αναλύσεων και ένθετων αφιερωμάτων στις εσωτερικές σελίδες. Ο σκοπός ήταν τριπλός: α) Η δημοσιοποίηση της δράσης των αγωνιστών της ΕΟΚΑ, των αρχηγών και των επιτυχιών της, β) η διεθνοποίηση του αγώνα των Ελλήνων της Κύπρου και η καταγγελία της στάσης της κυβέρνησης της Μεγάλης Βρετανίας, όπως και των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ για τη στήριξη προς αυτήν, και γ) η άσκηση πίεσης προς την ελληνική κυβέρνηση για να υποστηρίξει ανοιχτά και με όλα τα μέσα τον αγώνα, διαπιστώνει ο έμπειρος μελετητής Ανδρέας Σοφοκλέους.

«Και όταν οι πρώτοι ήρωες της ΕΟΚΑ πίπτουν στο πεδίο της τιμής ή οδηγούνται στην αγχόνη με το κεφάλι ψηλά, ψάλλοντας τον εθνικό ύμνο, η εθνική συγκίνηση και η περηφάνια των Ελλήνων φτάνει στα πέρατα της μητρικής γης μέσα από τις εθνικές και τοπικές εφημερίδες, που αποτελούν τα κύρια μέσα ενημέρωσης και κινητοποίησης των μαζών στη δεκαετία του 1950», σημειώνει ο ίδιος (Ο αγώνας της ΕΟΚΑ 1955-1959 στον αθηναϊκό Τύπο, Λευκωσία, Ινστιτούτο Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας Intercollege, 2005).

Όπως σημειώνει ο Νίκος Χριστοδουλίδης, η απόφαση τελικά της κυβέρνησης του Αλέξανδρου Παπάγου το 1954 «να προχωρήσει στη διεθνοποίηση του αιτήματος των Κυπρίων για αυτοδιάθεση μέσω της προσφυγής στα Ηνωμένα Έθνη, σηματοδότησε την υιοθέτηση μιας πιο δυναμικής πολιτικής εκ μέρους των Αθηνών, με σκοπό την ένωση της Μεγαλονήσου με την Ελλάδα. Η ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, έξι χρόνια αργότερα, δίχως να συνιστά πλήρη δικαίωση των αρχικών προσδοκιών, παρείχε στον κυπριακό Ελληνισμό, για πρώτη φορά έπειτα από αιώνες, το δικαίωμα να καταστεί ο ίδιος διαμορφωτής της μελλοντικής του πορείας» («Η διεθνοποίηση του Κυπριακού», Η Καθημερινή/Κόσμος, 13.10.2013).

Έντονες αναμνήσεις
Για όσους βίωσαν και συμμετείχαν ενεργά στον αγώνα του 1955-59 οι αναμνήσεις παραμένουν έντονες και συχνά, όχι μόνο στις επετειακές εκδηλώσεις, αναβιώνουν το αίσθημα ανάτασης και συλλογικής πίστης και δύναμης, όταν μάχονταν με όλα τα μέσα -«βόμβαι, πυροβολισμοί, διαδηλώσεις, μάχαι, απεργίαι πείνης», αναγράφονται σε πρωτοσέλιδο των αθηναϊκών Νέων στις 15 Νοεμβρίου 1955- και σε δρόμους, οικίες, γραφεία, βουνά, σπηλιές και κακοτράχαλες ράχες, προασπίζοντας τα ιδανικά και τις αξίες που πρέσβευαν.

«Τα μάτια βουρκώνουν κι η καρδιά χτυπά μπροστά στο αδάμαστο θάρρος και τον ηρωικό παλμό. Αμούστακα παλληκάρια, ρασοφόροι παπάδες, νέοι, γέροι, στέκονται με τεντωμένα τα κορμιά, κοιτάζοντας ψηλά και περήφανα. Το γλυκό όραμα της Λευτεριάς χαμογελάει στη σκλαβιά. Ναι, είμαι ευτυχισμένος που είμαι ένα απ’ αυτούς, που γεννήθηκα Έλληνας…», διηγείται χαρακτηριστικά τον Νοέμβριο του 1953 ο Ρένος Λυσιώτης, πολιτικός κρατούμενος στο στρατόπεδο κράτησης της Πύλας, περιγράφοντας την ατμόσφαιρα που κυριαρχούσε μεταξύ των αγωνιστών (Το ημερολόγιο του D.P. 743, Λευκωσία, 2012).

Ισχυρό «δίχτυ» συλλογικής μνήμης
Τι σημαίνει, όμως, για εμάς σήμερα ο αγώνας της ΕΟΚΑ; Ιδιαίτερα για όσους γεννηθήκαμε λίγο πριν ή μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και δεν αποκτήσαμε προσωπικά βιώματα στέρησης θεμελιωδών δικαιωμάτων, κατάστασης ανελευθερίας και διώξεων, εμπόλεμης σύρραξης και ανάγκης προάσπισης της ίδια της ζωής, του εδάφους, της εστίας και της ταυτότητας μέχρις αυτοθυσίας; Μέσα από τις εξιστορήσεις συγγενών και μέσα από τις γραπτές, φωτογραφικές και ηχητικές καταγραφές, όπως και τις υποκειμενικές αφηγήσεις πρωταγωνιστών και ανώνυμων μαρτύρων του αγώνα μαθαίνουμε, συζητούμε και σχολιάζουμε αυτήν τη σελίδα του νεότερου Ελληνισμού.

Με αυτό τον τρόπο υφαίνεται ένα ισχυρό «δίχτυ» συλλογικής μνήμης και συλλογικού συναισθήματος, που αποκτά διαχρονική σημασία. Στις τωρινές μάλιστα συνθήκες μίας άλλης δοκιμασίας για τον Ελληνισμό, που δεν είναι άλλη από τη διεθνή οικονομική, πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική κρίση, η ένθερμη μαζική συμμετοχή σε έναν ανιδιοτελή αγώνα, μέσα σε πολύ πιο αντίξοα διεθνή δεδομένα και πιέσεις, αναδεικνύεται σε ένα φωτεινό ορόσημο.

Ο Γάλλος καθηγητής μεσαιωνικής ιστορίας του Πανεπιστημίου της Lyon, Sylvain Gouguenheim - γνωστός για το έργο του «Ο Αριστοτέλης στο Μον-Σαιν-Μισέλ: Οι ελληνικές ρίζες της χριστιανικής Ευρώπης (Αθήνα, Ολκός, 2009)», σε συνέντευξή του για την αντιμετώπιση της σημερινής κρίσης από τον Ελληνισμό και από το σύνολο της Ευρώπης κινείται στο ίδιο πνεύμα: «Οι λαοί που παίρνουν την τύχη στα χέρια τους, όσοι μάχονται ενάντια στις δυσκολίες, τα καταφέρνουν» (Βασίλης Νέδος, «Η Ελλάδα δεν πρέπει να βρεθεί μόνη της», Η Καθημερινή Κύπρου/Τέχνες & Γράμματα, 17.6.2012).

ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΛΑΜΠΡΟΥ
Δρ σε θέματα Πολιτιστικής Πολιτικής, Διαχείρισης και Επικοινωνίας, Σύμβουλος Τύπου & Επικοινωνίας στην Πρεσβεία της Ελλάδος στην Κύπρο