Βαθιά ριζωμένος ο σεξισμός και η πατριαρχία στην κοινωνία μας

Πρωτοποριακή έρευνα του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου, για τη διάσταση της ζήτησης στο πλαίσιο της εμπορίας γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση

Η ΠΟΡΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ στην Κύπρο, χωρίς την ανδρική ζήτηση για γυναίκες και κορίτσια που μπορούν να αγοράσουν και να εκμεταλλευτούν σεξουαλικά, θα κατέρρεε…

Χωρίς την ανδρική ζήτηση για γυναίκες και κορίτσια που μπορούν να αγοράσουν και να εκμεταλλευτούν σεξουαλικά, η πορνική αγορά στην Κύπρο θα κατέρρεε. Αυτό είναι ένα από τα συμπεράσματα της έρευνας με θέμα τη διάσταση της ζήτησης στο πλαίσιο της εμπορίας γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση στην Κύπρο, που έκανε το τελευταίο διάστημα και θα παρουσιάσει επίσημα στο τέλος Μαρτίου 2014 η μη κυβερνητική οργάνωση Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου.

Η έρευνα είναι ποιοτική αλλά και ποσοτική και, μεταξύ άλλων, καταρρίπτει τον μύθο ότι το σύστημα της πορνείας θα πρέπει να υπάρχει για τους μοναχικούς, τους άσχημους, τους περιθωριοποιημένους, που αποτελεί απλώς μια δικαιολογία για την ύπαρξη ενός τέτοιου συστήματος. Η έρευνα ξεκαθαρίζει, επίσης, ότι η πορνεία και η εμπορία γυναικών συνδέονται, αφού τα θύματα εμπορίας τυγχάνουν εκμετάλλευσης μέσα στο πορνικό σύστημα.

Μέσης τάξης και ηλικίας με καλό εισόδημα…

Τα βασικά στοιχεία της πρωτοποριακής αυτής εργασίας ανέπτυξε στη «Σ» η Τζόζη Χριστοδούλου, Συντονίστρια Πολιτικής του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου. Εξήγησε ότι η ποιοτική έρευνα, που έγινε μέσα στο 2010 και 2011, αφορά 15 ημι-δομημένες συνεντεύξεις με ισάριθμους άντρες ηλικίας 18-70 χρoνών. Η επιλογή τους έγινε τυχαία και προέρχονται από διάφορες περιοχές της Κύπρου. Και οι 15 αγόρασαν σεξουαλικές υπηρεσίες, τουλάχιστον μια φορά στη ζωή τους. Δεν αποτελούν μία ομοιογενή ομάδα, αλλά ανήκουν σε διαφορετικές ηλικιακές, γεωγραφικές, κοινωνικο-οικονομικές ομάδες και επίπεδα, σε διαφορετικούς επαγγελματικούς τομείς και εκπαιδευτικά υπόβαθρα.

Η ποσοτική έρευνα, που τέλειωσε πολύ πρόσφατα, έγινε με αφορμή το πρόγραμμα «Stop Traffick!» του οργανισμού Immigrant Council Ireland, στο οποίο το Ινστιτούτο συμμετέχει ως συνεργάτης. Το ερωτηματολόγιο ήταν live για δύο εβδομάδες μέσω ιστοσελίδων διαφόρων εφημερίδων και πανεπιστημίων (συμπεριλαμβανομένου του Sigmalive). Στο ερωτηματολόγιο ανταποκρίθηκαν 1050 άτομα, από τους οποίους οι 426, δηλαδή σχεδόν οι μισοί, δήλωσαν ότι αγόρασαν σεξουαλικές υπηρεσίες, τουλάχιστον μια φορά στη ζωή τους. Οι περισσότεροι είναι κάτοικοι πόλεων και λιγότεροι της υπαίθρου.

Από την έρευνα αναδεικνύεται το προφίλ του άντρα αγοραστή, που είναι μεσαίας τάξης, έχει μόνιμη σχέση, είναι μέσης ηλικίας και με καλό εισόδημα. Το 77% από τους αγοραστές φοίτησαν σε πανεπιστήμια κι αυτό σπάζει τον μύθο ότι η αγορά γυναικών είναι για τους αμόρφωτους. Γενικότερα η ποσοτική έρευνα επιβεβαιώνει τα ευρήματα της ποιοτικής, με την πλειοψηφία των ερωτηθέντων να είναι άντρες. Η πλειοψηφία των αγοραστών, το 93%, ήταν άνδρες. (Από τους 426, οι 398). Η κ. Χριστοδούλου διευκρίνισε ότι υπήρχε ένα πολύ μικρό ποσοστό γυναικών που αγόρασαν γυναίκες, ενώ τρεις γυναίκες αγόρασαν άντρες. «Αυτό», σχολίασε, «δεν είναι καινούργιο φαινόμενο, απλώς βγήκε τώρα στην επιφάνεια».

Οι γυναίκες ως σεξουαλικά αντικείμενα

Γιατί, λοιπόν, οι άντρες αγοράζουν σεξουαλικές υπηρεσίες; Γι’ αυτούς είναι «κανονικό ή φυσιολογικό ή αναμενόμενο», μας είπε η κ. Χριστοδούλου και συνέχισε: «Οι γυναίκες προσεγγίζονται ως σεξουαλικά αντικείμενα. Η αγορά σεξουαλικών υπηρεσιών θεωρείται "κανονική" συμπεριφορά και δράση, που δείχνει ακριβώς το πόσο βαθιά είναι ριζωμένος ο σεξισμός και η πατριαρχία στην κοινωνία μας. Οι γυναίκες εκλαμβάνονται ως αντικείμενα και προϊόντα, τα οποία θεωρείται αποδεκτό να τυγχάνουν εκμετάλλευσης, κι αυτό δείχνει ακριβώς τις αντιλήψεις πολλών ανδρών».

Σύμφωνα με την έρευνα του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου, άσχετα με την τοποθεσία όπου διεξάγεται σεξουαλική εκμετάλλευση γυναικών (καμπαρέ, διαμερίσματα, μπαρ, μασατζίδικα, στον δρόμο κλπ), οι διαδικασίες που ακολουθούνται είναι οι ίδιες: Υπάρχει πάντα ένας μεσάζων, ιδιοκτήτης, μαστροπός, οι οποίοι παίρνουν τα λεφτά και «πιθανόν δίνουν ένα μικρό ποσοστό στη γυναίκα».

Η Τζόζη Χριστοδούλου παρατήρησε ότι «σε αντίθεση με τη γενική πεποίθηση ότι οι γυναίκες επιλέγουν να είναι στην πορνεία επειδή καλοπληρώνονται, τα παραδείγματα δείχνουν πόσο εύκολα οι προαγωγοί, οι διακινητές, οι ιδιοκτήτες των εγκαταστάσεων αυτών, κάνουν εύκολο χρήμα και κέρδος. Κατά συνέπειαν, δεν προκαλεί έκπληξη γιατί ειδικά οι ιδιοκτήτες των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων, πάντα διαμαρτύρονται όταν στην Κύπρο παίρνονται αποφάσεις αλλαγής διαδικασιών και πολιτικών που σχετίζονται με την εξάλειψη της εμπορίας γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση».

Ένας από τους στόχους της ποιοτικής έρευνας, ήταν να αποκαλύψει κατά πόσον και πώς συνδέεται η εμπορία γυναικών με την πορνεία. «Στην Κύπρο, όπως και σε πολλά άλλα κράτη», μας είπε η κ. Χριστοδούλου, «η πορνεία και η εμπορία δεν συνδέονται - τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα και σίγουρα όχι νομικά. Τα δυο όμως συνδέονται, αφού τα θύματα εμπορίας τυγχάνουν εκμετάλλευσης μέσα στο πορνικό σύστημα. Γιατί λοιπόν τα δύο φαινόμενα τυγχάνουν διαφορετικής διαχείρισης από συνθήκες και νόμους;

Φαίνεται ότι οι διάφορες συμβάσεις και οδηγίες της Ε.Ε. (νομοθεσίες κτλ), παρουσιάζουν πολύ σωστά την εμπορία ως μιαν από τις πιο σοβαρές μορφές βίας κατά των γυναικών. Όσο όμως αφορά τις γυναίκες στην πορνεία, δεν υπάρχει καμία σύμβαση ή οδηγία, εκτός από την έκθεση της ευρωβουλευτή του βρετανικού Εργατικού Κόμματος Mary Honeyball, πάνω στην οποία βασίστηκε το πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που καλεί τα κράτη μέλη να καταπολεμήσουν την πορνεία τιμωρώντας τους πελάτες και όχι τις ιερόδουλες».

«Είναι σαν να πηγαίνεις για ψώνια»

Η ΤΖΟΖΗ Χριστοδούλου παρουσίασε αποσπάσματα συνεντεύξεων με άντρες που συμμετείχαν στην ποιοτική έρευνα του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου:

* «Είναι σαν να πηγαίνεις για ψώνια».

* «Όσοι ενδιαφέρονται γι' αυτήν τη δουλειά επισκέπτονται μπαρ, καμπαρέ ή όπου γνωρίζουν ότι θα βρουν “εμπόρευμα” ….“ εμπορεύματα” από διάφορες χώρες, και διαλέγεις με βάση την εθνικότητα που προτιμάς, πληρώνεις, και κάνεις τη δουλειά σου. Γνωρίζεις ότι θα αγοράσεις κάποια ποτά για να ευχαριστήσεις και πληρώνεις τον ιδιοκτήτη και παίρνεις το κορίτσι».

* «Πας σε ένα καμπαρέ, γυναίκες έρχονται και σου μιλούν, κάθονται στα πόδια σου, χορεύουν για σένα και τους αγοράζεις ποτά (ο ιδιοκτήτης κερδίζει πολλά από τα ποτά που αγοράζεις για τον εαυτό σου και τις γυναίκες). Οι γυναίκες με τις οποίες μιλάς είναι συνήθως αυτές με τις οποίες θα κάνεις σεξ μετά. Εάν της αγοράσεις ποτό σημαίνει πως θα την αγοράσεις και για σεξ. Πηγαίνεις στον ιδιοκτήτη ή έρχεται αυτός σε σένα.

Γίνεται συμφωνία για την τιμή και πηγαίνεις σε ένα δωμάτιο. Πληρώνεις αναλόγως της ώρας που θες να περάσεις μαζί της. Εάν αγοράσεις τις γυναίκες για 2.30 ώρες, είναι υποχρεωμένες να κάνουν ό,τι τους ζητήσεις. Πιθανόν να πιάσει το 5% από το ποσό που πλήρωσα».

Σχέση εκμετάλλευσης και όχι επιλογή…

ΤΖΟΖΗ Χριστοδούλου: «Ο κύριος λόγος που δεν υπάρχει οποιαδήποτε σύμβαση ή οδηγία ή ειδική νομοθεσία στην Κύπρο για την πορνεία, είναι επειδή θεωρείται επιλογή των γυναικών! Φτάνει να μην οχλαγωγούν! Και όμως έρευνες έχουν δείξει ότι η πορνεία όπως και η σωματεμπορία, είναι από τις πιο απεχθείς μορφές βίας κατά των γυναικών. Στην Αμερική, 64% των πορνών είναι θύματα σωματικής βίας. Μερικές φορές η κακοποίηση είναι τόσο σοβαρή, που οδηγεί σε μόνιμες αναπηρίες.

Το 62% είναι θύματα σεξουαλικής επίθεσης, ενώ το 33% έχουν υποστεί σαδιστικές σεξουαλικές πράξεις. Το 44% έχουν απειληθεί με όπλο, ενώ σε μια έρευνα με 475 γυναίκες στην πορνεία, τα 2/3 βρέθηκαν με μετα-τραυματικό άγχος, που χαρακτηρίζεται από συναισθηματική απάθεια, επανειλημμένους εφιάλτες και flashbacks. Και, όμως, το παράδειγμα της “επιλογής”, προβάλλεται από αστυνομικούς, κυβερνητικούς φορείς συμπεριλαμβανομένων επαγγελματιών υγείας, αντιπροσώπους από μη κυβερνητικές οργανώσεις, ότι οι γυναίκες που επιλέγουν την πορνεία και επομένως συναινούν, δεν πρέπει να προστατεύονται. Οι συμμετέχοντες στην έρευνά μας, αναφερόμενοι στις γυναίκες που εργάζονται σε καμπαρέ, μπαρ, μασατζίδικα ή στον δρόμο, συμφωνούν ότι “είναι επιλογή τους να είναι πόρνες”.

Να ξεκαθαρίσουμε ότι η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης και η Οδηγία της Ε.Ε. για την εμπορία, εξηγεί ότι η συναίνεση του θύματος, δεν έχει καμία σημασία. Το θέμα της ελεύθερης επιλογής από μέρους της γυναίκας, πρέπει πάντοτε να παραμένει άσχετο όταν διεξάγεται έρευνα για την πορνεία. Αυτό, γιατί η πορνεία δεν είναι για τις γυναίκες, αλλά για τους άνδρες, τους πελάτες. Συνεπώς, δεν έχει σημασία αν οι ίδιες οι γυναίκες διεκδικούν δικαίωμα ή “επιλογή” στο να εκπορνεύονται.

Πώς και γιατί τα σώματα των γυναικών μπαίνουν στην αντρική καταναλωτική αγορά, είναι άσχετο για την αγορά. Αν πέσουμε στην παγίδα της συζήτησης της “επιλογής”, ή ακόμη και της συγκατάθεσης της γυναίκας να εισέλθει στην πορνεία, τότε θα αρχίσουμε να συζητάμε την “επιλογή” μιας γυναίκας θύματος εμπορίας να πληρώσει το χρέος της, αντί να πλησιάζει την Αστυνομία.

Εκεί που πρέπει να συγκεντρωθούμε, είναι το πλαίσιο στο οποίο έγινε η επιλογή και ποιες εναλλακτικές λύσεις υπάρχουν για έξοδο των γυναικών από την πορνεία. Επίσης ακόμα και σε πιο “ελεύθερο” πλαίσιο, όπου μια ενήλικη γυναίκα εργάζεται για τον εαυτό της και έχει σημαντικό έλεγχο κατά τη διάρκεια των συμβάσεων που κάνει, η αλληλεπίδραση μεταξύ της και του πελάτη παραμένει μια σχέση εκμετάλλευσης, αφού η γυναίκα στην πορνεία αναγκάζεται να συνεργαστεί με τον πελάτη με βάση τις επιθυμίες του και τις προτιμήσεις του. Να μην ξεχνούμε ότι το άτομο που έχει την καθαρή και ελεύθερη επιλογή, είναι αυτό που θα αγοράσει υπηρεσίες, δηλαδή ο άντρας».

Να εξαλείψουμε πορνεία και εμπορία γυναικών

ΤΟ Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου εισηγείται καταληκτικά στην έρευνά του τα εξής:

* Το κράτος να δεσμευτεί στη μείωση, εξάλειψη και μηδενική ανοχή προς την εμπορία γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση όπως και για όλες τις μορφές. Απαιτούμε και δράση προς την εξάλειψη της πορνείας.

* Το κράτος να ενσωματώσει άμεσα την ευρωπαϊκή Οδηγία με τέτοιο τρόπο, ώστε η νομοθεσία να είναι ανθρωποκεντρική, ολιστική και να αναγνωρίζει τη διάσταση του φύλου.

* Το κράτος ειδικά σε εποχές κρίσης να αρχίσει να χρησιμοποιεί ευρωπαϊκά και άλλα κονδύλια για να δουλέψουν προς την αποθάρρυνση της ζήτησης, η οποία συντηρεί την εκμετάλλευση των γυναικών.

* Να ποινικοποιηθεί ο πελάτης και σε καμία περίπτωση να μην ποινικοποιούνται οι γυναίκες και τα άτομα που πωλούν υπηρεσίες. Αυτό σε συνδυασμό με ολιστικά μέτρα και προγράμματα εξόδου γυναικών από την πορνεία (πρόσβαση σε υγεία, εκπαίδευση, εργασία κ.ά).