Για ποιους λόγους απέτυχαν παταγωδώς οι προσπάθειες για μεταρρύθμιση

Γιατί η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση κρατά… δεκαετίες και ακόμα δεν πραγματώθηκε; Το ερώτημα προσπάθησε να απαντήσει ένα πολύ ενδιαφέρον σεμινάριο στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

ΟΙ ΜΟΝΟΠΛΕΥΡΕΣ θέσεις συνδικαλιστικών οργανώσεων, κομματικές και ιδεολογικές αγκυλώσεις και έλλειψη πολιτικής βούλησης, μερικοί από τους λόγους της αποτυχίας για μεταρρύθμιση

«Για ένα ολοκληρωμένο σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει η Παιδεία να αποτελεί εθνική και όχι κομματική προτεραιότητα», τόνισε η Σούλα Κυθραιώτου Ζαβού, πρώην μέλος της Επιτροπής Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας, στην παρέμβασή της στο σεμινάριο που οργάνωσε την περασμένη Τρίτη (18.2.2014), στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, το Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του ιδρύματος και η Διεθνής Οργάνωση Προώθησης των Γυναικών AIPFE, με θέμα την ανάπτυξη της παιδείας ως μοχλό πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης.

«Δεν είναι δυνατόν κάθε πέντε χρόνια με την αλλαγή της κυβέρνησης και συχνά με την αλλαγή υπουργών», επεσήμανε η κ. Ζαβού, «να βλέπουμε τη χάραξη μιας νέας πολιτικής και τη διαγραφή όλων των προηγουμένων, για τα οποία έχουν ξοδευτεί χρήματα, κόπος και χρόνος. Γι’ αυτό και η μεταρρύθμιση κρατά… δεκαετίες».

Έσπευσε πάντως να προσθέσει ότι «σίγουρα υπάρχουν και θετικά στην εκπαίδευση. Εγώ ιδιαίτερα το Λύκειο το λατρεύω κι έλεγα για 30 χρόνια ότι οι καθηγητές του Λυκείου κάνουν εξαιρετική δουλειά. Όμως χρειάζονται από έναν Υπουργό τομές και όχι μπαλώματα».

Τελευταίοι οι Κύπριοι μαθητές

Επίκεντρο του σεμιναρίου (όπου συμμετείχαν εκτός από την Σ. Ζαβού, ο Γιώργος Ξενής, Αναπληρωτής Καθηγητής Αρχαιοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, ο Γιώργος Ζήσιμος, εκπαιδευτικός, συνεργάτης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε θέματα εκπαιδευτικής πολιτικής και ο Ανδρέας Θεοφάνους, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας), ήταν η μελέτη του ΟΟΣΑ (PISA) που παρουσιάστηκε στις αρχές Δεκεμβρίου 2013 στις Βρυξέλλες από κοινού με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και κατατάσσει τους 15χρονους Κύπριους μαθητές στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης στα μαθήματα της Ανάγνωσης, των Μαθηματικών και στις Θετικές Επιστήμες.

«Δεχτήκαμε όλοι τα αποτελέσματα του διαγωνισμού με απογοήτευση και ερωτηματικά για το ποιος φταίει και γιατί», σχολίασε η Σούλα Ζαβού. «Όταν η χώρα μας είναι δεύτερη στην ΕΕ σε χρηματική επένδυση στην παιδεία, πώς είναι δυνατόν να κατατασσόμαστε τελευταίοι με τέτοια αποτελέσματα; Και πάλι με απογοήτευση ακούσαμε το Υπουργείο και τις εκπαιδευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις να προσπαθούν να δικαιολογηθούν, αντί να εξετάσουν τα βαθιά αίτια που μας έφεραν ώς εδώ».

Κυπροσοβινισμός αντί ελληνικής παιδείας

Σχολιάζοντας την αναφορά της Σούλας Ζαβού στην αναγκαιότητα μιας παιδείας ως εθνικής και όχι ως κομματικής προτεραιότητας, ο Αναπληρωτής Καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας Γιώργος Ξενής επεσήμανε ότι «πολλές φορές, ακόμα και στο πλαίσιο του ίδιου κόμματος, εμφιλοχωρούν τάσεις αντιτιθέμενες». Και πρόσθεσε: «Ως προς την εθνική ταυτότητα και την εθνική συνείδηση, συμπαρατάσσομαι με τους ερευνητές που θεωρούν ότι το έθνος ως οντότητα προϋπήρχε και μάλιστα κατά πολλούς αιώνες, της Γαλλικής Επανάστασης.

Επομένως, θεωρώ ότι η εθνική συνείδηση δεν είναι μια συλλογική πλάνη, όπως νομίζουν κάποιοι άλλοι συνάδελφοι, και θεωρώ ότι η εθνική παιδεία είναι ένα πολύ σοβαρό πλαίσιο κοινωνικοποίησης των μαθητών. Ειδικότερα όσον αφορά στην ελληνική παιδεία, σε συνδυασμό με τις έννοιες της δημοκρατικής πολιτότητας, του σεβασμού προς τις διαφορετικές εθνικές ταυτότητες, θεωρώ ότι η ελληνική παιδεία παρέχει ένα πολύ καλό πλαίσιο, μέσα στο οποίο οι μαθητές μας μπορούν να κοινωνικοποιηθούν, ώστε να αποκτήσουν ευρωπαϊκούς ορίζοντες.

Δυστυχώς, στα τελευταία αναλυτικά της νέας ελληνικής γλώσσας καταβλήθηκε έντονη προσπάθεια να αποδομηθεί η ελληνική παιδεία και να αντικατασταθεί από έναν κυπροσοβινισμό. Είδα την τάση να κλειστούμε στον εαυτό μας, την τάση να μαζευτούμε… έχουμε την εντύπωση ότι μας κυνηγούν. Αντί να ανοίξουμε τους νέους μας σε όλη την Ευρώπη, τους κλείνoυμε στο καβούκι τους. Πιστεύω ότι αυτή η εσωστρέφεια είναι μια από τις χειρότερες μιζέριες που θα μπορούσαν να μας κτυπήσουν κι αυτό έγινε, αν και τώρα καταβάλλεται προσπάθεια να διορθωθεί αυτή η κατάσταση».

Η καλαθοσφαιροποίηση των μεταρρυθμίσεων

Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ Γιώργος Ζήσιμος διευκρίνισε ότι το πρόγραμμα PISA «δεν αξιολογεί γνώσεις, αλλά εξετάζει τη δεξιότητα των μαθητών να αξιολογήσουν γνώσεις». Πρόσθεσε ότι, «αν οι μαθητές μας συμμετείχαν σε μια εξέταση γνώσεων, θα ήταν πιθανόν πολύ καλοί, γιατί το εκπαιδευτικό μας σύστημα παραμένει μέχρι σήμερα ένα γνωσιοκεντρικό σύστημα».

Ανέφερε και τα εξής: «Τι φταίει και πώς πάμε μπροστά; Νομίζω πρέπει να προσπεράσουμε την ανάγκη να αμυνθούμε. Η PISA είναι ένα εργαλείο, τίποτε λιγότερο, τίποτε περισσότερο. Το σημαντικό είναι να δούμε πώς προχωρούμε σε μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Και είναι γεγονός ότι έγιναν αρκετές προσπάθειες προς αυτήν την κατεύθυνση, ενώ κάποιες είναι ακόμα σε εξέλιξη. Κάποιες διακόπηκαν αβασάνιστα και κάποιες πήραν μιαν πορεία καλαθοσφαιροποίησης - από ανάγκη να δώσουμε αποτελέσματα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.

Αυτό συμβαίνει σε όλο τον κόσμο και οι πιο δυστυχείς υπουργοί είναι σήμερα οι υπουργοί Παιδείας, γιατί έχουν στραφεί τα βλέμματα πάνω τους για να απαντήσουν σε ζητήματα όπως η ανεργία, που δεν είναι μόνο εκπαιδευτικό θέμα. Και στην προσπάθειά τους να απαντήσουν σε αυτό, κάνουν μεταρρυθμίσεις με πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Η συνταγή είναι γνωστή και αποτυχημένη. Χρειάζεται να δώσουμε χρόνο, να εμπιστευτούμε τις δυνάμεις μας και δεν μπορούμε να ξεκινούμε μια τέτοια συζήτηση και ο πρώτος στόχος να είναι οι εκπαιδευτικοί. Νομίζω είναι κακή συνταγή να ξεκινούμε με κριτική εναντίον των εκπαιδευτικών».

Να συγχωνευτούν τα πανεπιστήμια

ΤΗ ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΗ των κυπριακών πανεπιστημίων και ως μέτρο αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης, υποστήριξε ο καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας Ανδρέας Θεοφάνους. Επεσήμανε, πάντως, ότι «οι πλείστοι ξένοι φοιτητές που έρχονται στην Κύπρο δεν φοιτούν σε πανεπιστήμια, αλλά σε εργαστήρια σπουδών κι αυτό κάτι λέει. Επειδή έχουμε μάθει να αυτολιβανιζόμαστε, πρέπει κάποια στιγμή να δούμε κατάματα την πραγματικότητα». Ανέφερε επί τούτου ότι «δεν μπορεί η Κύπρος να έχει τρία δημόσια πανεπιστήμια, πέντε ιδιωτικά, τριάντα κολέγια και ένα άλλο μεγάλο αριθμό εργαστηρίων σπουδών. Αυτό προαγγέλλει μια μεγάλη κρίση και πρέπει να διορθωθεί.

Π.χ. τα πανεπιστήμια με πέραν των 10 χιλιάδων φοιτητών μπορούν να έχουν μια κρατική ενίσχυση 5 εκ. ευρώ ετησίως, αλλά με έναν οδικό χάρτη υποχρεώσεων. Αν γινόταν αυτό, ο ανταγωνισμός που βλέπουμε θα διαφοροποιείτο. Θα βλέπαμε προσπάθειες συγχώνευσης για να ανταποκριθούν στα κριτήρια να πάρουν αυτήν τη χορηγία και να εφαρμόσουν οδικό χάρτη αναβάθμισης της ποιότητάς τους. Με το ίδιο σκεπτικό, αντί να έχουμε δεκάδες κολέγια και εργαστήρια σπουδών, να δοθεί για κολέγια με πάνω από 4 χιλιάδες φοιτητές, ενίσχυση 2 εκατομμυρίων ευρώ. Με αυτόν τον τρόπο θα ωθήσουμε οργανισμούς να δουν σοβαρά το θέμα της συγχώνευσης.

Αν θέλουμε να γίνουμε περιφερειακό και διεθνές ακαδημαϊκό κέντρο, πρέπει να δούμε το θέμα της ποιότητας κι εδώ υπάρχουν ελλείμματα, παρά το ότι υπάρχουν στην Κύπρο θύλακοι αριστείας. Σήμερα είμαστε στο 2014 και με την υφιστάμενη πολιτική δεν μπορεί η Κύπρος να εξελιχθεί σε τέτοιο κέντρο, ούτε το 3014».

Ενώ όλα τρέχουν, το σύστημα γερνά

Σούλα Ζαβού: «Ενώ όλα γύρω μας τρέχουν με υπερβολική ταχύτητα, το εκπαιδευτικό μας σύστημα γερνά μέρα με τη μέρα. Κάθε φορά που πλησιάζουμε σε μιαν αλλαγή, κάτι γίνεται και η αλλαγή δεν γίνεται. Είτε είναι οι μονόπλευρες θέσεις των συνδικαλιστικών οργανώσεων, είτε οι συμφεροντολογικές παρεμβάσεις άλλων παραγόντων, είτε οι κομματικές και ιδεολογικές αντιμετωπίσεις, και σίγουρα η έλλειψη πολιτικής βούλησης από την εκτελεστική εξουσία.

Τελευταία έγινε προσπάθεια για μεταρρύθμιση στους πίνακες διοριστέων, φάνηκε ότι ο Υπουργός ήταν πολύ αποφασιστικός και δεν ξέρουμε αν θα γίνει και πού βρισκόμαστε. Είναι λυπηρό γιατί, για δεκαετίες, πρόσωπα και ομάδες λειτουργούν σε μια συνεχή αντιπαράθεση στο Υπουργείο Παιδείας. Υπάρχει Τμήμα στο Υπουργείο Παιδείας όπου ο ένας είναι εναντίον του άλλου και δεν μιλιούνται μεταξύ τους, γιατί πήγαν στα δικαστήρια, λόγω προσφυγών. Πώς είναι δυνατόν να προχωρήσει αυτό το Τμήμα, να ανταλλάξουν απόψεις, να θέσουν κάτω πολιτικές; Πώς είναι δυνατόν οι Γενικοί Διευθυντές των διαφόρων τμημάτων να μη μιλιούνται με τον Υπουργό;».

Ο ΔΗΣΥ, ο πιο… μεταρρυθμιστικός

Γιώργος Ζήσιμος: «Από τα πολιτικά κόμματα, τη μεγαλύτερη στήριξη στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση -όσο παράδοξο κι αν ακούγεται- την είχαμε από τον ΔΗΣΥ, στην προηγούμενη κυβέρνησή του. Υπήρχε τότε ο προσανατολισμός της εκπαίδευσης προς μια κοινωνία της γνώσης, αλλά σκαλώσαμε εκεί που αυτό έπρεπε να μετατραπεί σε αναλυτικό πρόγραμμα, σε στόχους, σε μαθήματα κλπ. Υπήρχαν προβλήματα δομής μεταξύ τμημάτων του Υπουργείου Παιδείας και σε θέματα αξιολόγησης ανέλιξης των εκπαιδευτικών και σε θέματα ωρολογίου προγράμματος. Υπάρχει επίπεδο συναίνεσης ως προς αυτό που ονόμασα “εθνικός προσανατολισμός για την παιδεία” και υπάρχει και δεύτερο επίπεδο αποφάσεων για πιο επιστημονικά ζητήματα, όπου πρέπει να αφεθούν οι ομάδες να κάνουν τη δουλειά τους. Θέλω να πιστεύω ότι, αν και δύσκολο, είναι εφικτό να γίνει».