Άρθρα που δεν προστατεύουν τα θύματα
Συζητήθηκε την περασμένη βδομάδα σε θυελλώδη συνεδρία της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής

Συγκεκριμένα άρθρα, που «δεν αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά το φαινόμενο της εμπορίας προσώπων και δεν προστατεύουν επαρκώς και ικανοποιητικά τα θύματα», εντοπίζει η Επίτροπος Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σε γραπτή θέση της προς την κοινοβουλευτική Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, όπου συζητήθηκε -σε μια θυελλώδη συνεδρία- στις 3.2.2014 για πρώτη φορά το νέο εναρμονιστικό νομοσχέδιο ενάντια στην εμπορία ανθρώπων.

Πέρα από τα θετικά της σχόλια, για περίληψη στο νομοσχέδιο «σημαντικών ρυθμίσεων» που είχε περιλάβει σε προηγούμενη τοποθέτησή της, η Ελίζα Σαββίδου επισημαίνει ότι στα άρθρα αυτά «ελλοχεύει ο κίνδυνος έκθεσης της Δημοκρατίας, λόγω σύγκρουσης του επικείμενου νομοθετικού πλαισίου με το γράμμα και το πνεύμα της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Οδηγίας της ΕΕ».

Η άδεια παραμονής για περίσκεψη
Αναφέρεται συγκεκριμένα στο άρθρο που αφορά την παροχή άδειας παραμονής για περίσκεψη στα θύματα που είναι Ευρωπαίοι πολίτες ή πολίτες τρίτων χωρών. Παρατηρεί ότι η αλλαγή που επήλθε, «είναι κατ΄ αρχήν αποθαρρυντική και αποτελεί αντικίνητρο για το θύμα που εισήλθε στην Κύπρο με νόμιμο τρόπο για σκοπούς εργασίας, και έχει, σύμφωνα με τη νομοθεσία, περιθώριο παραμονής τεσσάρων χρόνων στη Δημοκρατία, να προβεί σε καταγγελία της εκμετάλλευσής τους, εάν εκ των προτέρων γνωρίζει ότι διακυβεύεται η δυνατότητά του να ολοκληρώσει τον μέγιστο χρόνο παραμονής του στη χώρα. Έτσι, για να αποφύγει τους σοβαρούς κινδύνους που αντιμετωπίζει ένα θύμα trafficking, θα πρέπει, παρά την ψυχική και σωματική βία στην οποία υποβάλλεται, να αντιμετωπίζει το βάρος την εμπλοκής του σε μεταναστευτικές διαδικασίες και διατυπώσεις, με αβέβαια έκβαση και με ορατή την προοπτική επιβάρυνσης της θέσης του.

»Η ισχύς της άδειας παραμονής ενός θύματος μέχρι τη λήξη της, χωρίς να υπεισέρχονται πρόσθετες μεταναστευτικές διατυπώσεις, ενθαρρύνει τα θύματα να αναζητήσουν προστασία, διώχνει τον φόβο της αβεβαιότητας ή της απέλασης και συνιστά άμεση, ουσιαστική και κατάλληλη προστασία, ούτως ώστε το θύμα να νιώσει ασφάλεια για να επιτευχθεί έτσι ο στόχος της καταδίκης των δραστών».

Από θύμα εμπορίας, μετανάστης
Η Επίτροπος κάνει αναφορά και σε άλλο άρθρο του νέου νομοσχεδίου, όπου «δίδεται η δυνατότητα μη ανανέωσης της άδειας παραμονής στη βάση της ολοκλήρωσης της ποινικής διαδικασίας και μόνο. Μετακυλίεται, συνακόλουθα, η έμφαση από την ιδιότητα του θύματος και την αναγκαιότητα προστασίας του, στην ιδιότητα του προσώπου αποκλειστικά ως μάρτυρα ποινικής υπόθεσης και, πρωτίστως, ως μετανάστη. Εν τέλει, πιθανό να οδηγήσει στη λανθασμένη εντύπωση ή αντίληψη ότι το θύμα αντιμετωπίζεται ως μέσο για να διωχθούν οι δράστες και όχι ως πρόσωπο που είναι υποκείμενο προστασίας επειδή έχουν καταπατηθεί τα ανθρώπινα δικαιώματά του.

Ο Υπουργός και όχι ο Διευθυντής ΤΑΠΜ
Η Ελίζα Σαββίδου αναφέρεται και στο άρθρο που αποδίδει στον Διευθυντή του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης, την κατ’ εξαίρεση παραχώρηση άδειας διαμονής στη Δημοκρατία για ανθρωπιστικούς ή άλλους λόγους και εισηγείται πως «αυτή η αρμοδιότητα θα πρέπει να ασκείται από τον Υπουργό Εσωτερικών, ούτως ώστε να δοθεί αποφασιστικά εκ μέρους της πολιτείας το μήνυμα της πρώτιστης μέριμνας έναντι των θυμάτων. Μια τέτοια ρύθμιση, σύμφωνα με την οποία ο υπουργός παραχωρεί την άδεια αυτή, στέλνει και ένα συμβολικό και ουσιαστικό μήνυμα ότι τα ζητήματα της εμπορίας είναι ιδιαιτέρως σημαντικά και σαφώς διακριτά από τα ζητήματα άσκησης μεταναστευτικού ελέγχου».

Επαναπατρισμός και απέλαση
Η Επίτροπος χαρακτηρίζει «σημαντική οπισθοδρόμηση σε σχέση με την εισήγηση που υποβλήθηκε, για απαγκίστρωση από την άσκηση μεταναστευτικού ελέγχου και για υπερίσχυση της ιδιότητας του θύματος έναντι του μετανάστη», την προτεινόμενη τροποποίηση «που επιχειρεί στο νέο νομοσχέδιο να θέσει στο ίδιο πλαίσιο χειρισμού το θέμα του επαναπατρισμού των θυμάτων trafficking με αυτό της απέλασης των παράτυπων μεταναστών». Προσθέτει ότι «θα πρέπει πάντοτε να σταθμίζεται το γεγονός ότι μια πιθανή επιστροφή στη χώρα προέλευσης ή καταγωγής είναι δυνατό να αποβεί επιζήμια στη ζωή του για λόγους αντεκδίκησης ή ακόμα και για πιθανή επαναθυματοποίησή του.

Θα πρέπει, επίσης, να λαμβάνεται υπόψη εάν υπάρχουν στη χώρα καταγωγής συγγενικά πρόσωπα ή υποστηρικτικό περιβάλλον που θα παράσχει την ανάλογη προστασία και στήριξη και θα συμβάλει στην ομαλή επανένταξη του προσώπου στην κοινωνία. Κύριο μέλημα της νομοθεσίας, στη βάση της Οδηγίας της ΕΕ και του διεθνούς και ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου, δεν πρέπει να είναι η αντιμετώπιση των αλλοδαπών θυμάτων εμπορίας ως παραβατών της μεταναστευτικής νομοθεσίας, αλλά αντίθετα η προστασία τους, μια και αποτελούν κατηγορία ιδιαίτερα ευάλωτων προσώπων, τα οποία έχουν υποστεί παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων τους».

Δίωξη δραστών, προστασία θυμάτων
Συμπερασματικά, η Επίτροπος Διοικήσεως τονίζει ότι «η ψήφιση της εν λόγω νομοθεσίας θα πρέπει να στοχεύει στη συνολική, συστηματική και αποτελεσματική αντιμετώπιση της εμπορίας προσώπων και ουσιαστική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και όχι στην αυτούσια υιοθέτηση της ευρωπαϊκής Οδηγίας με μοναδικό σκοπό την αποφυγή κυρώσεων από την εκπρόθεσμη μεταφορά της. Η νομοθεσία που εν τέλει θα υιοθετηθεί, θα πρέπει να αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο, όχι μόνο για τη δίωξη των προσώπων που εμπλέκονται στο έγκλημα της εμπορίας και εκμετάλλευσης προσώπων, αλλά και για την άμεση και αποτελεσματική προστασία των θυμάτων, και την πρόληψη της θυματοποίησης άλλων προσώπων σε ευάλωτη θέση».