Ημικρατικοί: Αποφάσεις για το δημόσιο συμφέρον
Η επιλογή της αδράνειας και της ακινησίας θα οδηγήσει τους Οργανισμούς Δημόσιας Ωφέλειας στον μαρασμό



ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΚΗ Λ. ΟΜΗΡΟΥ*
Είναι τουλάχιστον τραγικό ότι το κυπριακό κράτος καλείται να πάρει αποφάσεις για τους Ημικρατικούς υπό την πίεση της Τρόικας. Οι Δημόσιοι και Ημικρατικοί Οργανισμοί θα έπρεπε από χρόνια να είχαν αντιμετωπίσει τις συνθήκες που επέβαλλαν οι ελευθεροποιήσεις στους τομείς της αγοράς, στους τομείς στους οποίους δραστηριοποιούνται. Μέσα στο περιβάλλον ενός διαρκώς αυξανόμενου ανταγωνισμού, ο ρόλος των Δημόσιων και Ημικρατικών Οργανισμών θα έπρεπε και θα πρέπει, έστω και καθυστερημένα, να μεταβληθεί.
Όσο λανθασμένη είναι η θέση ότι θα πρέπει να καταργηθεί ο ρόλος των Οργανισμών αυτών, άλλο τόσο λανθασμένη είναι η εμμονή στη διατήρηση του σημερινού χαρακτήρα τους. Το πρώτο θα οδηγούσε σε φαινόμενα ασυδοσίας και αντικοινωνικής συμπεριφοράς της αγοράς, το δε δεύτερο θα συνέτεινε στη σταδιακή αποδυνάμωση και τελική αχρήστευση των Οργανισμών αυτών, με αποτέλεσμα την παράδοσή τους στον ιδιωτικό τομέα σε υποτιμημένη αξία. Η Κυβέρνηση δεν φαίνεται να αναγνωρίζει αυτές τις πραγματικότητες επιμένοντας σε δόγματα που οδηγούν σε πλήρη υποταγή στις εντολές της Τρόικας για ξεπούλημα των Ημικρατικών Οργανισμών.
Κεντρικός στόχος θα πρέπει να είναι να καταστούν οι Δημόσιοι και Ημικρατικοί Οργανισμοί ικανοί να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις νέες προκλήσεις, γιατί μόνο έτσι θα μπορέσουν να διατηρήσουν τον δημόσιο χαρακτήρα τους, ώστε να συνεχίσουν να εκπληρώνουν και το σημαντικότερο μέρος της αποστολής τους, δηλαδή την εξυπηρέτηση του ευρύτερου εθνικού και κοινωνικού συμφέροντος. Αυτό μπορεί μόνο να διασφαλιστεί με την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και της ανταγωνιστικότητάς τους, είτε μέσα από τη λειτουργική αναδιάρθωση και προσαρμογή της οργανωτικής δομής τους είτε μέσα από την τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας τους, ανάλογα με την κάθε περίπτωση.
Στους Οργανισμούς που θα επιλεγούν να παραμείνουν Ημικρατικοί θα πρέπει να προωθηθούν άμεσα οι απαραίτητες αλλαγές της νομοθεσίας και των κανονισμών λειτουργίας τους, ώστε να λειτουργήσουν αποτελεσματικά ως σύγχρονες επιχειρήσεις. Θα πρέπει να θεσμοθετηθεί η συμμετοχή στα Διοικητικά τους Συμβούλια εκπροσώπων των εργαζομένων, των οργανώσεων εργοδοτών, των οργανώσεων καταναλωτών, καθώς και τεχνοκρατών και ειδικών στο αντικείμενο δραστηριότητας του Οργανισμού. Ο διορισμός των Προέδρων και Γενικών Διευθυντών θα πρέπει να γίνεται αξιοκρατικά μέσα από διαφανείς διαδικασίες και να επικυρώνεται με δημόσιες ακροάσεις από τη Βουλή. Είναι απαραίτητο να υπάρξει αναδιάρθρωση και εξυγίανση των κρατικών επιχειρήσεων με τη βέλτιστη διαχείριση των στοιχείων του ενεργητικού τους, την αύξηση της παραγωγικότητας και τον εξορθολογισμό της κοστολογικής βάσης και των υποχρεώσεών τους, όπως δανείων. Στους Οργανισμούς που θα επιλεγούν να μετατραπούν σε Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου, θα πρέπει για κάθε περίπτωση να μελετάται και να προδιαγράφεται το καταλληλότερο πλαίσιο συνεργασίας με τον ιδιωτικό τομέα. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς των δημόσιων οργανισμών δεν πρέπει να αποτελεί δόγμα ή αυτοσκοπό, ιδιαίτερα σε τομείς της Οικονομίας που δεν είναι στρατηγικού χαρακτήρα. Όμως οι οποιεσδήποτε αλλαγές του ιδιοκτησιακού καθεστώτος θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα στρατηγικών επιλογών, με μοναδικό στόχο την αύξηση της οικονομικής αποτελεσματικότητας του οργανισμού, στοιχείο που αποτελεί και τη βάση στην οποία μπορεί να διασφαλιστεί και η συνέχιση του ρόλου του οργανισμού σε υπηρεσίες κοινής ωφελείας.
Προτάσεις για αποκρατικοποίηση θα πρέπει να αξιολογούνται με βάση το κριτήριο της εξυπηρέτησης του ευρύτερου κοινωνικού συμφέροντος, λαμβάνοντας υπόψη το κατά πόσον οι οργανισμοί αυτοί λειτουργούν αναποτελεσματικά ή ζημιογόνα.

Οι αποκρατικοποιήσεις μπορούν να αποβούν ωφέλιμες μόνο αν ικανοποιούνται οι παρακάτω προϋποθέσεις:
· Διασφαλίζονται συνθήκες ανταγωνισμού για να αποτρέπεται η εκμετάλλευση της κομβικής θέσης αποκρατικοποιημένων οργανισμών από ιδιωτικά συμφέροντα.
· Επιχειρήσεις ή στοιχεία επιχειρήσεων που αποτελούν φυσικά μονοπώλια (π.χ. το τηλεπικοινωνιακό δίκτυο ή το δίκτυο μεταφοράς και διανομής ηλεκτρισμού) πρέπει να παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο. Μπορεί όμως να επιδιωχθεί και να εξασφαλιστεί η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα με διατήρηση απαραίτητα της πλειοψηφίας του μετοχικού κεφαλαίου του Κράτους. Δημόσιοι Οργανισμοί που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια, όπως η Αρχή Λιμένων, πρέπει να παραμείνουν στον πλήρη έλεγχο του κράτους. Ορισμένες ωστόσο λειτουργίες μπορούν να ανατεθούν στον ιδιωτικό τομέα.
· Ενισχύονται οι ανεξάρτητες Ρυθμιστικές Αρχές και το θεσμικό ρυθμιστικό πλαίσιο.
· Εξασφαλίζεται η πρόσβαση όλων των κατοίκων σε κοινωνικά αγαθά, όπως το ηλεκτρικό ρεύμα και το νερό.
· Προστατεύονται αποτελεσματικά τα δικαιώματα των ήδη εργαζομένων στους οργανισμούς που επηρεάζονται.
· Ακολουθούνται κατάλληλες και πλήρως διαφανείς διαδικασίες, ώστε το κράτος να εισπράττει την πραγματική αξία της δημόσιας περιουσίας που αποκρατικοποιείται.
· Οι οποιεσδήποτε αποκρατικοποιήσεις προωθούνται μέσα από διαδικασίες διαλόγου μεταξύ όλων των εμπλεκομένων, ώστε να εξασφαλίζεται η μέγιστη δυνατή πολιτική και κοινωνική συναίνεση.
· Στις περιπτώσεις μετοχοποιήσεων, είναι επιθυμητό να παρέχεται ουσιαστικό μερίδιο των μετοχών στους εργαζομένους στον οργανισμό, μερίδιο σε όλα τα νοικοκυριά της Κύπρου, είτε δωρεάν είτε σε συμβολική τιμή, και γενικά να επιδιώκεται η πλατύτερη δυνατή μετοχική βάση.
Η επιλογή της αδράνειας και της ακινησίας θα οδηγήσει τους Οργανισμούς Δημόσιας Ωφέλειας στον μαρασμό. Οι αποφάσεις πρέπει να ληφθούν τώρα. Μακριά από δογματισμούς και σύνδρομα του παρελθόντος. Αλλά και χωρίς τη λογική του ξεπουλήματος και της νεοφιλελεύθερης προσκόλλησης στις ιδιωτικοποιήσεις.
*Προέδρου Βουλής των Αντιπροσώπων και
Προέδρου Κ.Σ. ΕΔΕΚ