ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΔΑΚΡΥΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΠΕΤΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ, ΑΝΑΔΕΙΧΘΗΚΕ ΠΑΛΙ ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ, ΟΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΟΥ ΗΡΩΪΣΜΟΥ ΤΩΝ ΕΝΣΤΟΛΩΝ ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΧΙΛΙΑΔΩΝ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ, Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΕΙ ΜΕΣΑ ΤΟΥ ΚΙ ΑΝΑΣΥΡΕΙ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

Εκπύρωσις. 'Έζησε', η Ελλάδα, και πόσο τραγικά οξύμωρο αυτό το 'έζησε', μια Ηρακλείτεια κοσμική καταστροφή. Το τέλος του κόσμου στην φωτιά, μια κοσμικών διαστάσεων εθνική καταστροφή. Μια ανείπωτη Δαντική Κόλαση, που ανακαλεί με μια τόσο αφόρητα τραγική οξύμωρη κυριολεξία μεταφορές, στίχους, ποιητικές εικόνες, ιστορικά γεγονότα και μύθους που ντύνουν στην πυρά τον 'θείο Ιούλιο μήνα'. Θρηνωδεί η δωρική φωνή της Μπέλου στο γραμμόφωνο της μνήμης το 'βλέπω ηφαίστεια στους δρόμους, με φωτιές να καιν τους ζωντανούς'...

Στην αλήθεια της ιστορικής αναλογίας αναζητεί να δώσει με εικόνα ό,τι ξεπερνά τον λόγο του ο κάτοικος του Βουτζά, που είδε μπροστά του τις καρβουνιασμένες σορούς, σε μια ύστατη αγκαλιά φεύγοντας στον πυρωμένο θάνατο: 'ζήσαμε μια Πομπηΐα'. 82 νεκροί στο αδηφάγο πυρρό στόμα του Βάαλ του πυρός, τραυματίες που σιγοκαίοντας στον πόνο θα ανεβάζουν για καιρό τη λιτανεία των νεκρών. Έτρεχε πιο γρήγορα απ' τον άνεμο η φωτιά, ώς το νερό της θάλασσας καταπίνοντας οι φλόγες τα θύματά τους. Ώ, ναι, ποιητά, 'έξω πύρωνε θείος Ιούλιος μήνας'. Ο μήνας που για μας τους Κυπρίους ήταν πάντα 'ο καιρός της φωτιάς και της αστραπής, της μάνητας και της οργής, του θρήνου μές στην τέφρα που ακλούθαγε τον βρόντο... Μακρόσυρτα στην οιμωγή, χωρώντας η ζωή τον θάνατο να κλάψει'.

Dignitas in ignis - αξιοπρέπεια μέσα από τις φλόγες

Έχουμε πάλι τους νεκρούς μας. Τους είδαμε να φεύγουν, κυνηγημένοι από φλόγες που δεν περίμεναν να καταλάβουν οι άνθρωποι τις αιτίες τους πριν χωρίς ερωτηματικά οι πυρρές τους γλώσσες, ομάδην το ανθρώπινο κοπάδι, το αλαφιασμένο να τους αφανίσουν. Θα τους βλέπουμε καιρό, φευ, να φεύγουν ένας ένας, οι σάρκες τους χάνοντας αλίμονο την μάχη με το πυρ που συνεχίζει να τους σιγοτρώει. Θα προστεθεί και τούτος ο Ιούλης, τούτο το καλοκαίρι, στην ακολουθία των μαύρων μας μνημών. Στις τόσες συμφορές, πολέμους ή θεομηνίες, στα τόσα κακά και τις καταστροφές, της φύσης ή των ανθρώπων. Θρηνούμε. Και θα θρηνούμε, κι όταν με τον καιρό οι αιτίες γίνουν κι αυτές επέτειοι, προστεθούν στα μηνολόγια οι μνήμες.

Αλλά, μέσα στα δάκρυα και τον κοπετό της καταστρoφής, αναδείχθηκε πάλι το ανθρώπινο μεγαλείο της αλληλεγγύης, οι πράξεις φιλάνθρωπου ηρωϊσμού των ενστόλων όπως και των χιλιάδων εθελοντών, ο άνθρωπος που μέσα στις φλόγες της καταστροφής ανακαλύπτει μέσα του κι ανασύρει τον Άνθρωπο. Πράξεις αυταπάρνησης κι ηρωϊσμού, υπερβάσεις και θυσίες, δόσιμο της αγκάλης για συντροφιά αγάπης σε ένα κοινό θάνατο, καταύγασμα της ανθρωπιάς στον συντροφικό των αγαπημένων, συζύγων ή γονέων, του θανάτου εναγκαλισμό. Κι ήταν η φωνή τούτη της αγάπης, κάλεσμα του θανάτου. Κι ήταν τούτοι οι θάνατοι μάθημα τέτοιο, των πιο αξίων της ζωής.

Αίτια, αίτιοι κι αιτιάσεις

Κι όμως, ήδη, σαν τα κοράκια μαζεμένοι πάνω από τους νεκρούς, κακόφωνα σμίγοντας τους κρωγμούς των 'κατηγορώ' τους, είτε αρνούμενοι να δεχτούν το τυχαίο της εύθραυστης ύπαρξής μας, ζητώντας αίτιους κι ανθρώπινες, καταλογιστές αιτίες, απαλύνοντας μέσα στο ανθρώπινα αποτρέψιμο τον τρόμο του τραγικού αναπότρεπτου, είτε, με πιο ασύγγνωστη μικρότητα, ιδιοτέλεια και ανακλαστικό μικροκομματικό φανατισμό, ζητώντας στην πολιτική ανάγνωση και την απόδοση κομματικά κατονομασμένης ευθύνης την ευτελή πολιτική εξαργύρωση. Τα φυσικά αίτια ζητώντας να καταλογιστούν, ως προς τις συνέπειές τους τουλάχιστον, σε αιτίους.

Ναι, μία από τα ίδια αποκαΐδια. Τα ξαναζήσαμε, μας ξαναπέθαναν, τα ξαναπάθαμε. Μάθαμε, τί; Οι ευθύνες των περιστάσεων, τα αίτια της καταστροφής, γρήγορα, ανακλαστικά κι αυτόματα λες, έγιναν αίτιοι της καταστροφής, περιστάσεις των ευθυνών, αυτόκλητες καταμετρήσεις τους. Στο γυαλί και στο χαρτί, πάντα τα πρώτα αυτά, δικαστικά έδρανα. Καθώς σαν φαντάσματα εκινούνταν ανάμεσα στα λαμπαδιασμένα σπίτια τους, στα κουφάρια των όλων καμάρι κατοικιών τους οι άνθρωποι στην 'οδό της Πύρινης Κόλασης', ακουγόντουσαν ήδη από επισήμους κι ανεπισήμους οι διαγνώσεις των αιτιών της καταστροφής.

Η άναρχη δόμηση, η έλλειψη πολεοδομικού σχεδιασμού, η απουσία πολιτικής προστασίας, η ολιγωρία της κρατικής μηχανής, η απουσία του από μηχανής Θεού, σε διακοπές αλλού, ίσως Εκείνος. Όχι του τιμωρού Θεού του μαινόμενου Αμβροσίου των Καλαβρύτων, που ήταν παρών και κατέκαιε τους μακράν του Θεού ψηφοφόρους μιας άθεης αριστερής κυβέρνησης, κι ενός αστεφάνωτου Πρωθυπουργού.

Κάψε, Θεέ μου, Κάψε, τα φλεγόμενα ράσα του τιμωρού, τιμητού Σαβοναρόλα των Καλαβρύτων, πάψε, παπά μου, πάψε, υπήρχαν κι οι Άνθιμοι να σώσουν το νόημα της Εκκλησίας για τον Θεό της Αγάπης, που δεν έχει έτοιμα τα σπίρτα για την πυρά, όταν κάποιος ρασοφόρος Σαπφώ Νοταρά διαμαρτυρηθεί για τα... Σόδομα και Γόμορρα, της ΒΑ Αττικής. Αλλά, να, στα τόσα αίτια και υπαιτίους της καταστροφής, η διάγνωση είναι πιο αρτία, αν δεν ξεχνά την... αμαρτία.

Η έλλειψη πολεοδομικού σχεδιασμού

Οξύμωρα αναφερόταν κι από τους εξεγειρομένους ανεγείραντες τις εκτός σχεδίου πόλεως αυθαίρετες οικοδομές η κατηγορία κατά της άναρχης δόμησης, της απουσίας σχεδίου πόλεως, της έλλειψης της νοούμενης μέσα σε ένα πολεοδομικό σχεδιασμό σχεδίου πολιτικής προστασίας και σχεδιασμών εκκένωσης. Οξύμωρα, αν σκεφτεί κανείς ότι ήταν την απουσία αυτή του πολεοδομικού σχεδιασμού, που κινήθηκαν αυθαίρετα, επικαρπωτές όσων καταπατητές κι οικοπεδοφάγοι, επί δεκαετίες -θυμούμεθα τις διαφημίσεις 'οικόπεδα με θέα στην θάλασσα'- αφήρπαζαν και καταλήστευαν, στην παράδοση όσων κατήγγελλε εδώ και 130 χρόνια ο Σουρής, με το 'Αθήνα πόλη των κλεπτών, των οικοπεδοφάγων'. Ζητούν τώρα την προστασία της κρατικής πρόνοιας για ό,τι ηγοράσθη εν γνώσει του ότι ήταν δοσμένο αφύλακτα στην ασυδοσία της 'άναρχης' - διαβάζετε παράνομης κι αρπακτικής - όμησης, σε μια Ελλάδα της αυθαιρεσίας και της υπεξαίρεσης.

Κατάσταση που τρέχει για δεκαετίες, ζητεί τώρα ευθύνες κι υπαίτιους για τις αγριότητες που πάνε πίσω ήδη στην δεκαετία του '70. Μετέτρεψαν αυθαίρετα την εκτός πολεοδομικού σχεδίου γη σε φορτωμένο δομημένο περιβάλλον, έριξαν ασύμμετρη 'βιομάζα' σε δασώδη περιβάλλοντα, δηλαδή ανθρώπους και σπίτια μέσα στα δυνητικά καυσόξυλα, έκτισαν στα καλύτερα φιλέτα, 'δίπλα στην θάλασσα', χωρίς ορθολογικό πλέγμα εγκάρσιων και κάθετων δρόμων διαφυγής. Μπλόφαραν με τον πάντα πετυχημένο εκβιασμό η κατοχή να αναγνωριστεί ως περιουσία, οι παράνομοι να πρωτοπορούν στην παρανομία, η πολιτεία να έπεται, για να νομιμοποιήσει, κι όσο είναι αυτό δυνατόν, να εξορθολογικοποιήσει και να προστατεύσει.

Εκβιαστικά, το κλεμμένο να γίνει νόμιμο. Ένας άνισος δρόμος, με το εύρος της καταστροφής και τα θύματα να δείχνουν τραγικά το χάσμα αυτής της ανισότητας ανάμεσα στο ορθολογικό και το αυθαίρετο. Φευ, το 'συμφέρον' αυτών που κατήγγελλε ο Σουρής έκλινε προς το αυθαίρετο. Πόσο συμφέρον; Η φύση κι η λογική κάλεσαν την μπλόφα. Κι οι μπλοφαδόροι έχασαν.

Καταλήγοντας. Φυσικές αιτίες ή ανθρώπινες ευθύνες, γνώσιμα και προβλέψιμα αίτια ή ασύγγνωστοι υπεύθυνοι; Και τα μεν και οι δε. Σε μια καταστροφή τέτοιας έκτασης, στην εκβιαστική κι αυθαίρετη κι απρογραμμάτιστη συνάντηση φύσης και χωροκτητικού ανθρώπου, φύσης που εξελίσσεται σε νέες κατευθύνσεις υπερθέρμανσης κι εξερήμωσης, κι ανθρώπου που ως ο μυθικός αδηφάγος Ερυσίχθων επιβάλλει αλόγιστα τις ληστρικά επεκτατικές του επιθυμίες, υπάρχει ένας υπερκαθορισμός των αιτιών.

Αιτίες που τελικά διαγιγνώσκονται αναδρομικά, ex post facto, εκ των συνεπειών τους. Ακούμε τις ιστορικές της φωτιάς περιγραφές: "Η φωτιά ξεκίνησε στην Νταού, οι άνεμοι κινούντο από τα βόρεια προς τα νότια, ανατρέποντας τις προβλέψεις του κλιματολογικού συνήθους της ανατολικοδυτικής κατεύθυνσης, κι ενώ παλιά υπήρξε συντήρηση της αντιπυρικής Μαραθώνος, τώρα τα πεύκα ήταν γιγαντωμένα όπως και θεριεμένοι οι θαμνοι, έτσι, η φωτιά πέρασε ταχύτατα την Μαραθώνος, παγιδεύοντας τους ανθρώπους".

Διαγνώσιμη εύκολα τώρα η λογική, μια φυσική αλληλουχία αιτιών με την αναγκαιότητα και το αδήριτο της λογικής ακολουθίας. Αίτια που δείχνουν προς τους αιτίους, της αγνόησής τους. Φυσικά αίτια, που αφήνουν τον άνθρωπο αδύναμο θύμα της φύσης, των απρόβλεπτων ανέμων, που η ίδια ίσως η φωτιά γεννά για να την θρέψουν. Ή και πάλι, θύμα των δικών του ασύνετων ορέξεων. Αίτια και αίτιοι θα αναμετρηθούν στις αναλύσεις και τις εξηγήσεις. Προβλέψιμα τα πρώτα, δακτυλοδείχνουν τους αιτίους. Το ίδιο κι οι ίδιοι οι άνθρωποι, ζητώντας στις ευθύνες του ανθρώπου την παρηγορία ότι ο άνθρωπος μπορεί να ελέγξει τα ανθρώπεια. Έστω κι αν πάντοτε, θα πράττει ως Φαέθων.